Brahmasūtra2 with Vācaspati's Bhāmatī · Chapter 4.2
anārabdhakārya ityasya nañaḥ phalaṃ bhogena nivṛttiṃ darśayatyanena sūtreṇa /
asya tūpapādanaṃ purastādapakṛṣya kṛtamiti neha kriyate punaruktibhayāt //19//
iti śrīvācaspatimiśraviracite śārīrakabhagavatpādabhāṣyavibhāge bhāmatyāṃ caturthasyādhyāyasya prathamaḥ pādaḥ samāptaḥ //
caturthe 'dhyāye dvitīyaḥ pādaḥ /
START BsVBh_4,2.1.1
vāṅmanasi darśanāc chabdāc ca
athāsmin phalavicāralakṣaṇe vāṅmanasi saṃpadyata ityādivicāro 'saṃgata ityata āha--
athāparāsu vidyāsu phalaprāptaya iti /
aparavidyāphalaprāptyarthadevayānamārgārthatvādutkrāntestadgato vicāraḥ pāramparyeṇa bhavati phalavicāra iti nāsaṃgata ityarthaḥ /
nanvayamutkrāntikramo viduṣo nopapadyate 'na tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavanīyante'iti śravaṇāttatkathamasya vidyādhikāra ityata āha--
samānā hi vidvadaviduṣoriti /
viṣayamāha--
astīti /
vimṛśati--
kimiheti /
viśayaḥ saṃśayaḥ /
pūrvapakṣamāha--
tatra vāgeveti /
śratilakṣaṇāviśaye saṃśaye /
siddhāntasūtraṃ pūrayitvā paṭhati--
vāgvṛttirmanasi saṃpadyate iti /
vṛttyadhyāhāraprayojanaṃ praśnapūrvakamāha kathamiti /
uttarādhikaraṇaparyālocanenaivaṃ pūritamityarthaḥ /
tattvasya dharmiṇo vācaḥ pralayavivakṣāyāṃ tviha sarvatraiva paratreha cāvibhāgasāmyātkiṃ paratraiva viśiṃṣyādavibhāga iti na tvatrāpi /
tasmādihāvibhāgenāviṃśiṣato 'tra vṛttyupasaṃhāramātravivakṣā sūtrakārasyeti gamyate /
siddhāntahetuṃ praśnapūrvakamāha--
kasmāditi /
satyāmeva manovṛttau vāgvṛtterupasaṃhāradarśanāt /
vācastūpasaṃhāramadṛṣṭaṃ nāgamo 'pi gamayitumarhati /
āgamaprabhavayuktivirodhāśca /
āgamo hi dṛṣṭānusārataḥ prakṛtau vikārāṇāṃ layamāha /
na ca vācaḥ prakṛtirmano yenāsminniyaṃ līyeta /
tasmātvṛttivṛttimatorabhedavivakṣayā vākpadaṃ tadvṛttau vyākhyeyam /
saṃbhavati ca vāgvṛttervāgaprakṛtāvapi manasi layaḥ /
tathā tatra tatra darśanādityāha--
vṛttyudbhavābhibhavāviti //1//
START BsVBh_4,2.1.2
ata eva ca sarvāṇyanu
yata eva prakṛtivikārabhāvābhāvanmanasi na svarūpalayo vāco 'pi tu vṛttilayaḥ, ata eva ca sarveṣāṃ cakṣurādīnāmidriyāṇāṃ satyeva savṛttike manasi vṛtteranugatirlayo na svarūpalayaḥ /
vācastu pṛthak grahaṇaṃ pūrvasūtre udāharaṇāpekṣaṃ na tu tadeveha vivakṣitamityarthaḥ //2//
START BsVBh_4,2.2.3
tanmanaḥ prāṇa uttarāt
yadi svaprakṛtau vikārasya layastato manaḥ prāṇe saṃpadyate ityatra manaḥsvarūpasyaiva prāṇe saṃpattyā bhavitavyam /
tathā hi manaḥ iti nopacārato vyākhyānaṃ bhaviṣyati /
saṃbhavati hi prakṛtivikārabhāvaḥ prāṇamanasoḥ /
annamayaṃ hi somya mana ityannātmatāmāha manasaḥ śrutirāpomayaḥ prāṇa iti ca prāṇasyābātmatām /
prakṛtivikārayostādātmyāt /
tathā ca prāṇo manasaḥ prakṛtiriti manaso vṛttimataḥ prāṇe laya iti prāpte 'bhidhīyate--satyam, āpo 'nnamasṛjanta iti śruterabannayoḥ prakṛtivikārabhāvo 'vagamyate /
na tu tadvikārayoḥ prāṇamanasoḥ /
svayoniprāṇāḍikayā tu mitho vikārayoḥ prakṛtivikārabhāvābhyupagame saṃkarādatiprasaṅgaḥ syāt /
tasmādyo yasya sākṣādvikārastasya tatra laya ityannasyāpsu layo na tvabvikāre prāṇe 'nnavikārasya manasaḥ /
tathā cātrāpi manovṛttervṛttimati prāṇe layo na tu vṛttimato manasa iti siddham //3//
START BsVBh_4,2.3.4
so 'dhyakṣe tadupagamādibhyaḥ
prāṇastejasīti tejaḥśabdasya bhūtaviśeṣavacanatvādvijñānātmani cāprasiddheḥ prāṇasya jīvātmanyupagamānugamāvasthānaśrutīnāṃ ca tejoddhāreṇāpyupapatteḥ /
tejasi samāpannavṛttiḥ khalu prāṇaḥ /
tejastu jīvātmani samāpannavṛtti /
tadvārā jīvātmasamāpannavṛttiḥ prāṇa ityupapadyate /
tasmāttejasyeva prāṇavṛttipravilaya iti prāpte 'bhidhīyate---sa prakṛtaḥprāṇo 'dhyakṣe vijñānātmanyavatiṣṭhate tattantravṛttirbhavati /
kutaḥ--upagamānugamāvasthānebhyo hetubhyaḥ /
tatropagamaśrutimāha--
evamevemamātmānamiti /
anugamanaśrutimāha--
tamutkrāmantamiti /
avasthānaśrutimāha-
savijñāno bhavatīti ceti /
vijñāyate 'neneti vijñānaṃ pañcavṛttiprāṇasahita indriyagrāmastena sahāvatiṣṭhata iti savijñānaḥ /
codayati--
nanu prāmastejasīti śrūyata iti /
adhikāvāpo 'śabdārthavyākhyānam /
pariharati--
naiṣa doṣa iti /
yadyapi prāṇastejasītyatastejasi prāṇavṛttilayaḥ pratīyate, tathāpi sarvaśākhāpratyayatvena vidyānāṃ śrutyantarālocanayā vijñānātmani layo 'vagamyate /
na ca tejasastatrāpi laya iti sāmpratam /
tasyānilākāśakrameṇa paramātmani tattvalayāvagamāt /
tasmāttejograhaṇenopalakṣyate tejaḥ sahacaritadehabījabhūtapañcabhūtasūkṣmaparicārādhyakṣo jīvātmā tasmin prāṇavṛttirapyetīti /
codayati--
nanu ceyaṃ śrutiriti /
tejaḥsahacaritāni bhūtānyupalakṣyantāṃ tejaḥśabdenādhyakṣe tu kimāyātaṃ tasya tadasāhacaryādityarthaḥ /
pariharati--
so 'dhyakṣa ityadhyakṣasyāpīti /
yadā hyayaṃ prāṇo 'ntarāle 'dhyakṣaṃ prāpyādhyakṣasaṃparkavaśādeva tejaḥprabhṛtīni bhūtasūkṣmāṇi prāpnoti tadopapadyate prāṇastejasīti /
atraiva dṛṣṭāntamāha---
yo 'pi srughnāditi //4 //
START BsVBh_4,2.3.5
bhūteṣu tacchruteḥ
START BsVBh_4,2.3.6
sūtrāntaramavatārayituṃ pṛcchati--
kathaṃ tejaḥsahacariteṣviti /
naikasmin darśayato hi
atra bhāṣyakāro 'numānadarśanamāha--
kāryasya śarīrasyeti /
sthūlaśarīrānurūpamanumeyaṃ sūkṣmamapi śarīraṃ pañcātmakamityarthaḥ /
darśayata iti sūtrāvayavaṃ vyācaṣṭe--
darśayataścaitamarthamiti /
praśnaprativacanābhiprāyaṃ dvivacanaṃ śrutismṛtyabhiprāyaṃ vā /
aṇvyo mātrāḥ sūkṣmā daśārdhānāṃ pañcabhūtānāmiti /
śrutyantaravirodhaṃ codayati--
nanu copasaṃhṛteṣu vāgādiṣviti /
karmāśrayateti pratīyate na bhūtāśrayatetyarthaḥ /
pariharati--
atrocyata iti /
grahā indriyāṇi atigrahāstadviṣayāḥ /
karmaṇāṃ prayojakatvenāśrayatvaṃ bhūtānāṃ tūpādānatvenetyavirodhaḥ /
praśaṃsāśabdo 'pi
karmaṇāṃ prayojakatayā prakṛṣṭamāśrayatvaṃ brūte sati nikṛṣṭa āśrayāntare tadupapatterityāha--
praśaṃsāśabdādapi tatreti //6//
START BsVBh_4,2.4.7
samānā cāsṛtyupakramād amṛtatvaṃ cānupoṣya
atrāmṛtatvaprāptiśruteḥ paravidyāvantaṃ pratyetaditi manvānasya pūrvaḥ pakṣaḥ /
viśayānānāṃ saṃdihānānāṃ puṃsām /
codayati--
nanu vidyāprakaraṇa iti /
pariharati--
na svāpādivaditi /
paravidyayaivāmṛtatvaprāptyavasthāmākhyātuṃ tatsadharmāśca tadvidharmāścānyā apyavasthāstadanuguṇatayākhyāyante /
sādharmyavaidharmyābhyāṃ hi sphuṭataraḥ pratipipādayiṣite vastuni pratyayo bhavatīti /
na tu viduṣaḥ sakāśādviśeṣavanto 'vidvāṃso vidhīyante yena vidyāprakaraṇavyākhyāto bhavedapi tu vidyāṃ pratipādayituṃ lokasiddhānāṃ tadanuguṇatayā teṣāmanuvāda iti /
evaṃ prāpte 'bhidhīyate---
samānā caiṣotkrāntirvāṅmanasītyādyā vidvadaviduṣoḥ /
kutaḥ--
āsṛtyupakṛmāt /
sṛtiḥ saraṇaṃ devayānena pathā kāryabrahmalokaprāptirāsṛterākāryabrahmalokaprāpteḥ /
ayaṃ vidyopakrama ārambhaḥ prayatna iti yāvat /
tasmādetaduktaṃ bhavati--neyaṃ parā vidyā yato nāḍīdvāramāśrayate /
api tvaparavidyeyam /
na cāsyāmātyantikaḥ kleśapradāho yato na tatrotkrāntirbhavet /
tasmādaparavidyāsāmarthyādāpekṣikabhābhūtasaṃplavasthānamamṛtatvaṃ prepsate puruṣārthāya saṃbhavatyeṣa utkrāntibhedavān sṛtyupakramopadeśaḥ /
upapūrvāduṣa dāha ityasmādupoṣyeti prayogaḥ //7//
START BsVBh_4,2.5.8
tadāpīteḥ saṃsāravyapadeśāt
siddhāṃ kṛtvā bījabhāvāvaśeṣaṃ paramātmasaṃpattiṃ vidvadaviduṣorutkrāntiḥ samarthitā /
saiva saṃprati cintyate /
kimātmani tejaḥprabhṛtīnāṃ bhūtasūkṣmāṇāṃ tatvapravilaya eva saṃpattirāhosvidbījabhāvāvaśeṣeti /
yadi pūrvaḥ pakṣaḥ, notkrāntiḥ /
athottaraḥ tataḥ seti /
tatrāprakṛtau na vikāratattvapravilayo yathā manasi na vāgādīnām /
sarvasya ca janimataḥ prakṛtiḥ parā devateti tattvapralaya evātyantikaḥ syāttejaḥprabhṛtīnāmiti prāpte 'bhidhīyate--'yonimanye prapadyante śarīratvāya dehinaḥ /
sthāṇumanye 'nusaṃyanti yathākarma yathāśrutam //
'ityavidyāvataḥ saṃsāramupadiśati śrutiḥ seyamātyantike tattvalaye nopapadyate /
na ca prāyaṇasyaivaiṣa mahimā vidvāsamavidvāṃsaṃ vā pratīti sāṃpratamityāha--
anyathā hi sarvaḥ prāyaṇasamaya eveti /
vidhiśāstraṃ jyotiṣṭomādiviṣayamanarthakaṃ prāyaṇādevātyantikapralaye punarbhavābhāvāt /
mokṣaśāstraṃ cāprayatnalabhyātprāyaṇādeva jantumātrasya mokṣaprāpteḥ /
na kevalaṃ śāstrānarthakyamayuktaśca prāyaṇamātrānmokṣa ityāha--
mithyājñāneti /
nāsati nidānapraśame praśamastadvato yujyata ityarthaḥ //8//
START BsVBh_4,2.5.9
athetarabhūtasahitaṃ tejo jīvasyāśrayabhūtamutkramaddehāddehāntaraṃ vā saṃcaratkasmādasmābhirna nirīkṣyate /
taddhi mahattvādvānekadravyatvādvā rūpavadupalabdavyam /
kasmānna mūrtāntaraiḥ pratibadhyata iti śaṅkāmapākartumidaṃ sūtram--
sūkṣmaṃ pramāṇataś ca tathopalabdheḥ
cakāro bhinnakramaḥ /
na kevalamāpītestadavatiṣṭhate /
tacca sūkṣmaṃ svarūpataḥ parimāṇataśca svarūpameva hi tasya tādṛśamadṛśyam /
yathā cākṣuṣasya tejaso mahato 'pi adṛṣṭavaśādanudbhūtarūpasparśaṃ hi tat /
parimāṇataḥ saukṣmyaṃ yato nopalabhyate yathā trasareṇavo jālasūryamarīcibhyo 'nyatra pramāṇatastathopalabdhiriti vyācaṣṭe--
tathāhi nāḍīniṣkramaṇa iti /
ādigrahaṇena cakṣuṣṭo vā mūrdho vā anyebhyo vā śarīradeśebhya iti saṃgṛhītam /
apratighāte hetumāha--
svacchatvācceti /
etadapi hi sūkṣmatvenaiva saṃgṛhītam /
yathā hi kācābhrapaṭalaṃ svacchasvabhāvasya na tejasaḥ pratidhātam /
evaṃ sarvameva vastujātamasyeti //9//
START BsVBh_4,2.5.10
nopamardenātaḥ
ata eva ca svacchatālakṣaṇātsaukṣmyādasaktatvāparanāmnaḥ //10//
START BsVBh_4,2.5.11
asyaiva copapatter eṣa ūṣmā
upapattiḥ prāptiḥ /
etaduktaṃ bhavati--dṛṣṭaśrutābhyāmūṣmaṇo 'nvayavyatirekābhyāmasti sthūlāddehādatiriktaṃ kiñciccadāmātsūkṣmaṃ śarīramiti //11//
START BsVBh_4,2.6.12
pratiṣedhād iti cen na śārīrāt
adhikaraṇatātparyamāha--
amṛtatvaṃ cānupoṣyetyato viśeṣaṇāditi /
viṣayamāha--
athākāmayamāna iti /
siddhāntimatamāśaṅkya tannirākaraṇena pūrvapakṣī svamatamavasthāpayati--
ataḥ paravidyāviṣayātpratiṣedhāditi /
yadi hi prāṇopalakṣitasya sūkṣmaśarīrasya jīvātmanaḥ sthūlaśarīrādutkrāntiṃ pratiṣedhacchrutiḥ tata etadupapadyate /
na tvetadasti /
na tasmātprāṇa utkrāmantīti hi tadā sarvanāmnā pradhānāvamarśinābhyudayaniḥśreyasādhikṛto dehi pradhānaṃ parāmṛśyate /
tathā ca tasmāddehino na prāṇaḥ sūkṣmaṃ śarīramutkrāmantyapi tu tatsahitaḥ kṣetrajña evotkrāmatīti gamyate /
sa punaratikramya brahmanāḍya saṃsāramaṇḍalaṃ hiraṇyagarbhaparyantaṃ saliṅgo jīvaḥ parasminbrahmaṇi līyate tasmātparāmapi devatāṃ viduṣa utkrāntirata eva mārgaśrutayaḥ, smṛtiśca mumukṣoḥ śukasyādityamaṇḍalaprasthānaṃ darśayatīti prāptam //12//
START BsVBh_4,2.6.13
evaṃ prāpte pratyucyate--
spaṣṭo hyekeṣām
nāyaṃ dehyapādānasya pratiṣedhaḥ /
api tu dehāpādānasya /
tathā hi--ārtabhāgapraśnottare hyekasminpakṣe saṃsāriṇa eva jīvātmano 'nutkrāntiṃ parigṛhya na tarhyeṣa bhṛtaḥ prāṇānāmanutkrānteriti svayamāśaṅkya prāṇānāṃ pravilayaṃ pratijñāya tatsiddhyarthamutkrāntyavadherucchvayanādhmāne bruvanyasyocchvayanādhmāne tasya tadavadhitvamāha /
śarīrasya ca te itiśarīrameva tadapādānaṃ gamyate /
nanvevamapyastvaviduṣaḥ saṃsāriṇo viduṣastu kimāyātamityata āha--
tatsāmānyāditi /
nanu tadā sarvanāmnā pradhānatayā dehi parāmṛṣṭaḥ tatkathamatra dehāvagatirityata āha--
abhedopacāreṇa /
dehadehinordehiparāmarśinā sarvanāmnā deha eva parāmṛṣṭa iti pañcamīpāṭhe vyākhyeyam /
ṣaṣṭhīpāṭhe tu nopacāra ityāha--
yeṣāṃ tu ṣaṣṭhīti /
api ca prāptipūrvaḥ pratiṣedho bhavati nāprāpte /
aviduṣo hi dehādutkrāmaṇaṃ dṛṣṭamiti viduṣo 'pi tatsāmānyāddehādutkramaṇe prāpte pratiṣedha upapadyate na tu prāṇānāṃ jīvāvadhikaṃ kvacidutkramaṇaṃ dṛṣṭaṃ yena tanniṣidhyate /
apicādvaitaparibhāvanābhuvā prasaṃkhyānena nirmṛṣṭanikhilaprapañcāvabhāsajātasya gantavyābhāvādeva nāsti gatirityāha--
naca brahmavida iti /
apadasya hi brahmavido mārge padaiṣiṇo 'pi devā iti yojanā /
codayati--
nanu gatirapīti /
pariharati--
saśarīrasyaivāyaṃ yogabalena /
aparavidyābaleneti //13//
START BsVBh_4,2.6.14
smaryate ca
START BsVBh_4,2.7.15
tāni pare tathā hy āha
pratiṣṭhāvilayanaśrutyorvipratipattervimarśastamapanetumayamārambhaḥ /
tāni punaḥ prāṇaśabdoditānīndriyāṇyekādaśa sūkṣmāṇi ca bhūtāni pañca /
brahmavidastasminneva parasminnātmanīti /
ārambhabījaṃ vimarśamāha--
nanu gatāḥkalā iti /
ghrāṇamanasorekaprakṛtitvaṃ vivakṣitvā pañcadaśatvamuktam /
atra śrutyorviṣayavyavasthayā vipratipattyabhāvamāha---
sā khalviti /
vyavahāro laukikaḥ sāṃvyavahārikapramāṇāpekṣeyaṃ śrutiḥ /
na tāttvikapramāṇāpekṣā /
itarā tu evamevāsya paridṛṣṭuḥ ityādikā vidvatpratipattyapekṣā tāttvikapramāṇāpekṣā /
tasmādviṣayabhedādavipratipattiḥ śrutyoriti //15//
START BsVBh_4,2.8.16
avibhāgo vacanāt
nimittāpāye naimittikasyātyantikāpāyaḥ /
avidyānimittaśca vibhāgo nāvidyāyāṃ vidyayā samūlaghātamapahatāyāṃ sāvaśeṣo bhavitumarhati /
tathāpi pravilayasāmānyāt sāvaśeṣatāśaṅkāmatimandāmapanetumidaṃ sūtram //16//
START BsVBh_4,2.9.17
tadokograjvalanaṃ tatprakāśitadvāro vidyāsāmarthyāt taccheṣagatyanusmṛtiyogāc ca hārdānugṛhītāḥ śatādhikayā
aparavidyāvido 'viduṣaścotkrāntiruktā /
tatra kiṃ vidvānavidvāṃścāviśeṣeṇa mūrdhādibhya utkrāmatyāho vidvānmūrdhasthānādeva, apare tu sthānāntarebhya iti /
atra vidyāsāmarthyamapaśyataḥ pūrvapakṣaḥ /
tasyopasaṃhṛtavāgādikalāpasyoccikramiṣato vijñānātmanā oka āyatanaṃ hṛdayaṃ tasyāgraṃ tasya jvalanaṃ yattatprakāśitadvāro viniṣkramadvāro vidvānmūrdhasthānādeva niṣkrāmati nānyebhyaścakṣurādisthānebhyaḥ /
kutaḥ--vidyāsāmarthāt hārdavidyāsāmarthyāt /
utkṛṣṭasthānapratilambhāya hi hārdavidyopadeśaḥ /
mūrdhasthānādaniṣkramaṇe ca notkṛṣṭadeśaprāptiḥ /
atha sthānāntarebhyo 'pyutkrāmankasmāllokamutkṛṣṭaṃ na prāpnotītyata āha--
taccheṣagatyanusmṛtiyogācca /
hārdavidyāśeṣabhūtā hi mūrdhanyā nāḍī gatyai upadiṣṭā /
tadanuśīlanena khalvayaṃ jīvo hārdena sūpāsitena brahmaṇānugṛhītastasyānusmaraṃstadbhāvamāpanno mūrdhanyayaiva śatādhikayā nāḍyā niṣkrāmati /
hṛdayādudgatā hi brahmanāḍī bhāsvarā tālumūlaṃ bhittvā mūrdhānametya raśmibhirekībhūtā ādityamaṇḍalamanupraviṣṭā tāmanuśīlayatastayaivāntakāle nirgamanaṃ bhavatīti //17//
START BsVBh_4,2.10.18
raśmyanusārī
rātrāvahani cāviśeṣeṇa raśmyanusārī sannādityamaṇḍalaṃ prāpnotīti siddhāntapakṣapratijñā //18//
START BsVBh_4,2.10.19
pūrvapakṣamāśaṅkate sūtrāvayavena--
niśi neti cen
sūtrāvayavāntareṇa nirākaroti---
na sambandhasya yāvaddehabhāvitvād darśayati ca
yāvaddehabhāvi hi śirākiraṇasaṃparkaḥ pramāṇāntarātpratīyate /
darśayati caitamarthaṃ śrutirapyaśeṣeṇa /
amuṣmādādityātpratāyante raśmayasta āsu nāḍīṣu sṛptā bhavanti ya ābhyo nāḍībhyaḥ pratāyante a vistāryante te raśmayo 'muṣminnāditye sṛptāḥ /
pratāpādikāryadarśanāditi /
ādigrahaṇena candrāpaḥ saṃgṛhyante /
candramasā khalvammayena saṃbadhyamānānāṃ sūrīṇāṃ bhāsāṃ candrikātvam /
tasmādapyasti niśi sauryaraśmipracāra iti /
ye tyāhuḥ--sa yāvatkṣipyenmanastāvadādityaṃ gacchediti nirapekṣaśravaṇādrātrau prete nāsti raśmyapekṣeti /
tānpratyāha--
yadi ca rātrau preta iti /
nahyetadviśiṣyādhīyate ' dhyetāraḥ /
ye tu manyante vidvānapi rātriprāyaṇāparādhena nordhvamākramata iti tānpratyāha--
atha tu vidvānapīti /
nityavatphalasaṃbandhena vihitā vidyā na pākṣikaphalā yukteti /
ye tu rātrau pretasya viduṣo 'harapekṣāṃ sūryamaṇḍalaprāptirācakṣate tanmatamāśaṅkyāha---
athāpi rātrāviti /
yāvattāvadupabandhenānapekṣā gatiḥ śrutā /
na cāpekṣā śakyāvagamā upabandhavirodhāditi //19//
START BsVBh_4,2.11.20
ataś cāyane 'pi dakṣiṇe
ata evetyuktahetuparāmarśa ityāha--
ata eva codīkṣānupapatteriti /
pūrvapakṣabījamāha--
uttarāyaṇamaraṇaprāśastya iti /
apanodamāha--
prāśastyaprasiddhiriti /
ataḥpadaparāmṛṣṭahetubalādaviduṣo maraṇaṃ praśastamuttarāyaṇe viduṣastūbhayatrāpyaviśeṣo vidyāsāmarthyāditi /
viduṣo 'pi ca bhīṣmasyottarāyaṇapratīkṣaṇamaviduṣa ācāraṃ grāha-yati 'yadyadācarati śreṣṭhastattadevetaro janaḥ'iti nyāyāt /
āpūryamāṇapakṣādityādyā ca śrutirna kālaviśeṣapratipattyarthā, api tvātivāhikīrdevatāḥ pratipādayatīti vakṣyati /
tasmādavirodhaḥ //20//
START BsVBh_4,2.11.21
sūtrāntarāvataraṇāya codayati--
nanu ca yatra kāle tviti /
kāla evātra prādhānyenocyate na tvātivāhikī devatetyarthaḥ /
yoginaḥ prati ca smaryete smārte caite
Original text: Brahmasūtra2 with Vācaspati's Bhāmatī (a subcommentary on Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0