Brahmasūtra with Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā, a subcommentary on Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya · Chapter 4.3
smṛtibalātkālaprādhānyaṃ śaṅkate- nanu ceti /
śrautadaharādyupāsakasyāsmābhiḥ kālānapekṣoktā, smārtayogināṃ tu kālāpekṣā smṛtāvucyata ityavirodhamāha- yogina iti /
yogī daharādyupāsaka eva smṛtyuktaḥ kiṃ na syādityata āha- smārte ceti /
bhagavadārādhanabuddhyānuṣṭhitaṃ karma yogaḥ 'anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ /
sa saṃnyāsī ca yogī ca'iti smṛteḥ /
dhāraṇāpūrvako 'kartṛtvānubhavaḥ sāṃkhyaṃ, 'indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan'iti smṛteḥ /
nanu śrutismṛtyorbhinnārthatvamayuktaṃ pratyabhijñāvirodhāditi śaṅkate- nanvagniriti /
kālāgrahiṇaṃ prati bhinnārthatvamuktam /
yadi tu śrautārthapratyabhijñayā kālaśabdo devatāparastarhyaikārthyameveti samādhyarthaḥ /
tasmādvidyāsāmarthyātsarvadaiva diṣṭhaṅgatasya upāsakasya phalaprāptiriti siddham //21//
END BsRp_4,2.11.21
iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryaśrīgovindānandakṛtau śrīmacchārīrakamīmāṃsāvyākhyāyāṃ bhāṣyaratnaprabhāyāṃ caturthadhyāyasya dvitīyaḥ pādaḥ //2//
// iti caturthasyādhyāyasyotkrāntigatinirūpaṇākhyo dvitīyaḥ pādaḥ //
caturthe 'dhyāye tṛtīyaḥ pādaḥ /
START BsRp_4,3.1.1ḥ
arcirādinā tatprathiteḥ
evamutkrāntiṃ nirūpya tatsādhyaṃ mārgaṃ gantavyaṃ ca nirūpayituṃ pādamārabhate- arcirādinā tatprathiteḥ /
vṛttānuvādapūrvakamādyādhikaraṇasya viṣayaṃ mārgamāha- āsṛtīti /
virajā virajasaḥ niṣpāpā ityartha /
śrutivipratipattyā saṃśayaḥ /
pūrvaṃ yadākadācinmṛtasyāpi phalaprāptiruktā tadvadyena kenacinmārgeṇa gatiriti pūrvapakṣaphalaṃ vikalpaḥ, siddhānte mārgaikyamiti vivekaḥ /
upāsanābhedāttaccheṣatvena dhyeyānāṃ mārgāṇāṃ bhedaḥ, evakārācca /
kiñca mārgabhede satyasmādayaṃ mārgastvarayā prāpaka iti yuktaṃ na mārgaikya ityarthaḥ /
upāsanābhede 'pyupāsyabrahmaikyavanmārgaikyaviruddhamiti siddhāntayati- evamiti /
tasya mārgasya prasiddhatvāditi hetvarthaḥ /
ye cetyaviśeṣaśrutiraśrutagatividyāviṣayayeti mārgabhedaṃ śaṅkate- syādetaditi /
ekasyaiva mārgasyānekānyāgnyādīni viśeṣaṇānītyukte lāghavānna mārgabhedaḥ /
pratyabhijñānācceti samādhyarthaḥ /
gantavyaikyaṃ vivṛṇoti- tathāhīti /
parāvato dīrghāyuṣo hiraṇyagarbhasya parā dīrghāḥ samāḥ saṃvatsarānvasanti kāryabrahmaṇo yā jitiḥ sarvatra jayaḥ, vyuṣṭirvyāptistāṃ labhata ityarthaḥ /
evaṃ gantavyaikyavatpratyabhijñayā mārgaikyaniścayātprakaraṇabhedo 'prayojaka ityuktaṃ saṃpratyevakāratvarāvacanayorgatimāha- yattvityādinā /
rātrau spaṣṭaraśmyabhāvādviduṣo raśmyayogaprāptau tannirāsārthamevakāro nānyavyāvṛttyarthaḥ /
yathā laukikamārge vilambastathā arcirādau neti tvarāvacanopapattirityarthaḥ /
mārgaikye liṅgamāha- apiceti /
śubhamārgabāhulye tṛtīyasthānoktirna syāditi bhāvaḥ /
uttaramārgaikye 'pyarcirādineti /
viśeṣaṇe ko heturityata āha- bhūyāṃsīti //1//
END BsRp_4,3.1.1
START BsRp_4,3.2.2ḥ
vāyum abdād aviśeṣaviśeṣābhyām
uktaṃ mārgasyaikyamupajīvya parvakramamāha- vāyumabdāt /
arcirādiṣvasmādayamanantara iti krameṇa viśeṣaṇaviśeṣyabhāva ucyata ityadhikaraṇasya tātparyamuktvā viṣayamāha- sa etamiti /
atrāgnyanantaraṃ paṭhito vāyurviṣayaḥ /
sa kiṃ arcirātmakāgneranantaramuta saṃvatsarātpara iti pāṭhādvakṣyamāṇaviśeṣaśruteśca saṃśaye siddhāntamevopakramate- ucyata iti /
puruṣaḥ upāsako 'smāllokāddehātpraiti nirgacchati tasmai prāptāya puruṣāya sa vāyustatra svātmani vijihīte chidraṃ karoti, tena vāyudattena rathacakrachidratulyena dvāreṇordhvamādityaṃ gacchatīti śrutyarthaḥ /
idānīṃ pūrvapakṣamāha- kasmātpunariti /
pāṭhabalādarciṣo 'nantaro vāyurityarthaḥ /
kauṣītakināṃ pāṭhamātraṃ, na kramaviśeṣavācī kaścicchabdo 'sti /
kāṇvānāṃ tu tenetyūrdhvamiti ca śabdābhyāṃ kramaniścayātpāṭhabādha iti siddhāntārthaḥ /
astvarcirādimārge chāndogyasthe saṃvatsarapāṭhādvāyorabdātparatvaṃ, vājiśrutisthe tu saṃvatsarasyāśruteḥ kathamabdātparo vāyurityata āha- vājeti /
tarhi devalokādvāyumiti sūtraṃ syādityata āha- vāyumabdāditi tviti /
saṃvatsarasya māsāvayavitvānmāsānantaryaṃ saṃvatsarātparo devalokastataḥ paro vāyurvāyoḥ para āditya iti śrutidvaye kramo niṣpannaḥ /
teneti tṛtīyāśrutyā vāyorādityapūrvatvāvagamāditi, sūtre tu vāyupadaṃ devalokapūrvakavāyuparamiti sthitam //2//
END BsRp_4,3.2.2
START BsRp_4,3.3.3ḥ
taṭito 'dhi varuṇaḥ saṃbandhāt
evaṃ kauṣītakibhiragnyanantaraṃ paṭhitasya vāyoḥ sthānamuktvā vāyvanantaraṃ paṭhitasya varuṇasyārcirādimārge sthānamāha- taḍito 'dhi varuṇaḥ saṃbandhāt /
paṭhito varuṇādirmārgaparvatvena saṃbadhyate na veti saṃdehe 'rciṣo 'harityādi pañcamyārcirādīnāṃ krameṇa mārgaparvatayā baddhatvādvāyoriva sthānaviśeṣaśrutyabhāvādalabdhasthāno varuṇādirna saṃbadhyata iti prāpte siddhāntamāha- ādityāditi /
apāṃ vidyutkāryatvena saṃbandhe mānamāha- vidyotata iti /
varuṇasyābdvārā vidyusaṃbandhāt 'āgantukānāmante niveśaḥ'iti nyāyāycca vidyudānantarye sati yathāpāṭhamindraprajāpatyoḥ krama ityarthaḥ //3//
END BsRp_4,3.3.3
START BsRp_4,3.4.4ḥ
ātivāhikās talliṅgāt
evamarcirādīnāṃ kramaṃ nirūpya svarūpaṃ nirūpayati- ātivāhikāstalliṅgāt /
cihnanirdeśasāmyāllokaśabdānnetṛtvaliṅgācca saṃśayaḥ /
ādyapakṣadvayaṃ pūrvapakṣaḥ /
arcirādayo vidyudantāścetanā netāraścāmānavapurūṣeṇa netrā saha paṭhitatvāditi siddhāntayati- evamityādinā /
yathāśrutyamānavasyāstu netṛtvaṃ nārcirādīnāmiti śaṅkate- tadvacanamiti /
puruṣasyāmānavatvaṃ netṛtvaṃ cetyubhayaparatve vākyabhedaḥ syādato 'rcirādipadairnetāra eva mānavāḥ prakṛtāḥ prakaraṇabalādvidyudanantaraṃ mānavasya netuḥ prāptau prakaraṇaprāptanetṛtvānuvādenāmānavatvamekameva pratipādyata iti vaktavyamityāha- neti /
netṛprakaraṇānaṅgīkāre tvamānavaḥ puruṣo gamayatīti vākyaṃ bhidyeta amānavatvavannetṛtvasyāpyaprāpteriti bhāvaḥ /
netṛtvānuvādaliṅgasyānugrāhakanyāyaparaṃ sūtraṃ gṛhṇāti- nanviti //4//
END BsRp_4,3.4.4
START BsRp_4,3.4.5ḥ
ubhayavyāmohāt tat siddheḥ
yadyanetāro 'cetanā evārcirādayastarhi mārgatadgantrorubhayorapi vyāmohādajñatvādūrdhvagatirna syādataḥ svayaṃ prayatnaśūnyaścetanāntareṇa neya iti laukikanyāyānugrahāttatsiddhernetṛtvasiddheruktaliṅgaṃ nyāyopedamiti sūtrārthaḥ /
pūrvapakṣadvayaṃ dūṣayati- anavasthitatvādityādinā /
arciraharādīnāmasthiratvādrātryādau mṛtasya pratīkṣā nāstītyuktatvācca na mārgacihnatvaṃ bhogyatvaṃ vā, devatātve tvasthiratvadoṣo nāstītyarthaḥ /
yattūpadeśasvārasyāccihnatvaṃ bhātīti, tatrāha- arciṣo 'hariti /
cihnatvanetṛtvasaṃśayācca vākyaśeṣānnirṇaya ityāha- apiceti /
yaduktaṃ lokaśabdādbhogyatvamiti tannetyāha- saṃpiṇḍiteti /
sūtrāntaraṃ gṛhṇāti- kathaṃ punariti //5//
END BsRp_4,3.4.5
START BsRp_4,3.4.6ḥ
vaidyutenaiva tatas tacchruteḥ
āmānavo vidyullokamāgato vaidyutastenetyarthaḥ /
śrutau vaidyutāllokādityarthaḥ /
śrutyā varuṇādīnāṃ netṛtvābhāve 'pyanugrāhakatvena mārgāntarbhāva iti bhāvaḥ //6//
END BsRp_4,3.4.6
START BsRp_4,3.5.7ḥ
kāryaṃ bādarirasya gatyupapatteḥ
evaṃ mārgaṃ nirūpya gantavyaṃ cintayati- kāryaṃ bādarirasya gatyupapatteḥ /
paraṃ brahma gantavyamiti pūrvapakṣe mārgasya muktyarthatā kāryaṃ brahmeti siddhānte bhogārthateti matvā prathamaṃ siddhāntamāha- tatra kāryameveti /
sarvagatasyāpi pradeśāntaraviśiṣṭatvenākāśasya gantavyatvaṃ, dṛṣṭaṃ, brahmaṇastu pratyaktvānna kathamapi gantavyatetyarthaḥ //7//
END BsRp_4,3.5.7
START BsRp_4,3.5.8ḥ
viśeṣitatvāc ca
brahmalokeṣviti bahuvacanalokaśabdādhārasaptamīśrutibhirgantavyasya parasmādvyāvṛttatvācca na paraṃ gantavyamityāha- viśeṣitatvācceti /
parabrahmaṇi bhogyatvopacārādgauṇī lokaśrutirityarthaḥ /
napuṃsakabrahmaśabdena kāraṇavācinā kāryaṃ lakṣyate gantavyatvanyāyopetabahuvacanādyanekaśrutyanugrahāyaḥ /
na cānāvṛttiliṅgātparasya gantavyatā, kramamuktyā liṅgasyānyathāsiddheriti bhāvaḥ //8//
END BsRp_4,3.5.8
START BsRp_4,3.5.9-12ḥ
sāmīpyāt tu tadvyapadeśaḥ
kāryātyaye tadadhyakṣeṇa sahātaḥ param abhidhānāt
smṛteś ca
paraṃ jaiminir mukhyatvāt
pratisaṃcaro mahāpralayaḥ, tasminprāpte parasya hiraṇyagarbhasyānte samaṣṭiliṅgaśarīrarūpavikārāvasāne brahmalokanivāsinaḥ kutātmānaḥ śuddhadhiyastatrotpannasamyagdhiyaḥ sarve brahmaṇā mucyamānena saha paraṃ padaṃ praviśantīti yojanā /
evaṃ siddhāntamuktvā tena nirastaṃ pūrvapakṣamāha- kaṃ punarityādinā //9 // //10 // //11 // //12//
END BsRp_4,3.5.9-12
START BsRp_4,3.5.13ḥ
darśanāc ca
daharavidyāyāṃ kaṭhavallīṣu parabrahmaprakaraṇe ca tayordhvamāyanniti gatirdarśitā //13//
END BsRp_4,3.5.13
START BsRp_4,3.5.14ḥ
na ca kārye pratipattyabhisaṃdhiḥ
evaṃ brahmaśrutyamṛtatvaliṅgābhyāṃ prakaraṇācca paraviṣayā gatirityuktaṃ, saṃprati prajāpateḥ sabhāṃ veśma prāpnuyāmiti upāsakasya maraṇakāle kāryaprāptisaṃkalpaśruterna paraṃ gantavyamiti śaṅkāṃ nirasyati- naca kārya iti /
parasya prakṛtatvāt, yaśaḥpadasya paramātmanāmatvaprasiddhyā yaśaḥpadenātmoktiḥ /
yaśa ātmā brāhmaṇānāmahaṃ bhavāmi, tathā rājñāṃ yaśo viśāṃ yaśa iti sārvātmyaliṅgācca paraprāptisaṃkalpa evāyamityarthaḥ /
astu veśmapratipattīcchā parabrahmaviṣayā tathāpi sā kathaṃ gatipūrvikā syādityata āha- sā ceti /
tattatra brahmaloke vidyāvidhīnenāparājitā pūrasti brahmaṇo hiraṇyagarbhasya tenaiva prabhuṇāṃ vimitaṃ nirmitaṃ hiraṇmayaṃ veśmāsti tatpratipadyate vidvāniti daharavidyāyāṃ gatipūrvikā veśmaprāptiruktā /
tena parabrahmaṇyapi veśmapratipattiśabdasāmānyādgatipūrvakatvaṃ tasyāḥ sidhyatītyarthaḥ /
kiñca pada gatāviti dhātupāṭhādveśma prapadye ityatra mārgāpekṣā bhātītyāha- paderapīti /
pūrvapakṣamupasaṃharati- tasmāditi /
ādya eva siddhāntapakṣa iti dṛḍhīkartumupasaṃkramate- tāviti /
brahmaśabdamukhyatvādihetūnāmābhāsatvḥaṃ sphuṭayati- nahīti /
gantavyatvasya brahmalokeṣviti bahuvacanādeḥ saṃkalpādeva gandhādidivyabhogaśruteśca parabrahmaṇyasaṃbhavānmukhyārthatyāga ityarthaḥ /
yadyapyetadvai satyakāma paraṃ cāparaṃ ca brahmetyādiśrutiṣu prayogasāmyādbrahmaśabda ubhayatra rūḍhatayā mukhyaḥeva tathāpi pūrṇe parasminnavayavārthasya niratiśayamahattvasya lābhādaparabrahmaṇyamukhya ityaṅgīkṛtamiti mantavyam /
yaduktaṃ kaṭhavallīṣu prakaraṇabalādgatiḥ paraviṣayeti, tatrāha- pareti /
yathā vidyāsaṃbaddhasuṣumnāstutyarthaṃ tadasaṃbaddhanāḍyantarakīrtanaṃ tathā paravidyāstutyarthaṃ tatprakaraṇe 'pyaparavidyāśrayagatikīrtanaṃ yujyate, gatiṃ vināpi hi paravidyā niratiśayaphalā tasyāṃ tvaparavidyāphalaṃ gatisādhyamantarbhavatīti stutilābhādityarthaḥ /
yadapyuktaṃ prāptisaṃkalpo 'pi prakṛtaparaviṣaya iti tannetyāha- prajāpateriti /
prajāpatisabhāveśmaśrutibhistatsaṃghātātmakavākyena ca prakaraṇaṃ, bādhyaṃ, yaśo 'hamiti sārvātmyaṃ tūpāsanārthamaparabrahmaṇyupayujyata ityartha /
svapakṣamuktvā paramataṃ dūṣayati- kecidityādinā /
sarvagatasya svātmabhūtasyāpi brahmaṇaḥ saṃsāradeśāddeśāntareṇa tatkālātkālāntareṇa viśiṣṭatayā gantavyatvaṃ syāditi pṛthivīvayodṛṣṭāntābhyāṃ śaṅkate- nanviti /
yatnaṃ vinaiva prāptamananyatvam, avasthātadvatorabhedātsvātmabhūtatvam /
nanu yuktaṃ bhūvayasoḥ prāptayorapi deśāntarakālāntaraviśiṣṭatvena gantavyatvaṃ tayorgantṛbhinnatvāt, brahmaṇastu gantrabhinnasya kathaṃ gantavyatvaṃ tatrāha- sarvaśaktīti /
yā prāptā bhūḥ sā na gantavyā yacca gantavyaṃ deśāntaraṃ tattvaprāptamiti kutaḥ prāptasya gantavyatā vayaso 'pi kālāntare 'bhivyaktimātraṃ na gantavyatvamiti vastugatiḥ /
aṅgīkṛtya viśiṣṭabhūvayasorgantavyatāṃ parabrahmaṇo deśakālavaiśiṣṭyābhāvānna kathañcidapi gantavyatetyāha- netyādinā /
'anādimatparaṃ brahma'ityādyā smṛtirdṛśyaviśeṣasya dṛśi kalpitatvāddṛgātmano nirviśeṣateti nyāyaḥ /
saguṇameva brahma sūtrātmāpekṣayā paraṃ gantavyaṃ, nirviśeṣaṃ tu nāstyeveti śaṅkate- jagadutpattīti /
kiṃ nirviśeṣasyāsattvaṃ mānabhāvātsaviśeṣaśrutivirodhādvā /
nādya ityāha- neti /
dvitīyaṃ śaṅkate- utpattyādīti /
saviśeṣaśrutīnāṃ nirviśeṣaśrutiśeṣatvānna virodha ityāha- neti /
nirviśeṣaśrutīnāmeva saviśeṣaśrutiśeṣatvaṃ kiṃ na syādityāha- kasmāditi /
tāsāṃ svārthe phalavattvena nirākāṅkṣatvāccheṣitā viśeṣaśrutīnāṃ tvaphalatvānniṣedhyaviśeṣasamarpaṇādidvāreṇa śeṣatvaṃ phalavatsaṃnidhāvaphalaṃ tadaṅgamiti nyāyādityāha-u cyata ityādinā /
na kevalaṃ nyāyāccheṣatā kintu śrutyāpītyāha- pratyakṣaṃ tviti /
tatra mūlakāraṇe brahmaṇyetacchuṅgaṃ jagadātmakaṃ kāryamutpannamityupakramya tena śuṅgena tanmūlamanvicchetyupasaṃhāre sata eva jñeyatvamuktaṃ chāndogye /
tathā taittirīyake 'pi jagajjanmādyanuvādena brahmaṇa eva jñeyatvaṃ darśitamataḥ sṛṣṭiśrutīnāṃ śrutyaiva nirviśeṣadhīśeṣatā bhātītyarthaḥ /
evaṃ brahmaṇo nirviśeṣatvānna gantavyateti phalitamāha- evamiti /
spaṣṭaniṣedhācca parasya na gantavyatetyāha- na tasyeti /
evaṃ gantavyālocanayā gatiṃ nirasya gantrālocanayāpi nirasyati- gatikalpanāyāṃ cetyādinā /
bhedābhedena dvau kalpāvatyantabhedastṛtīyaḥ kalpaḥ /
nanvatyantābhedakalpaḥ kimiti noktaḥ, tatrāha- atyanteti /
kalpatraye kiṃ dūṣaṇamiti pṛcchati- yadyevamiti /
kalpadvaye 'pi doṣāntaramāha- vikārāvayavapakṣayośceti /
vikārāvayavarūpajīvaviśiṣṭasyaḥ brahmaṇaḥ sthiratvājjīvānāṃ gatyāgatī na syātām /
nahyacalātisthūlapāṣāṇasthayormaṇḍūkapāṣāṇāvayavayoścalanamastītyathraḥ /
asmākaṃ tvajñānātkalpitopādhibhirgatyāgativibhrama iti bhāvaḥ /
tṛtīyakalpamanūdya vikalpya dūṣayati- athetyādinā /
abhedaśrutivirodharūpo doṣo mama nāstīti bhedābhedavādyāha- vikārāvayavayoriti /
bhinnayorabhedo mukhyo na yukto virodhāditi pariharati- neti /
kiñca pakṣatrayamapyayuktaṃ saṃsāritvasya tāttvikajīvabhāvasya nāśe tāttvivajīvasvarūpanāśaprasaṅgāt /
nacāsmābhiriva tvayā brahmātmatvaṃ jīvasya tāttvikarūpamaṅgīkṛtaṃ yadasya saṃsāranāśe 'pi na naśyedityāha- sarveṣviti /
nanu kiṃ brahmatvena, saṃsārābhāvaḥ kila mokṣaḥ sa ca karmābhāvamātreṇa setsyatīti kramajaḍānāṃ matamudbhāvya nirasyati- yattvityādinā /
taditi /
evaṃvṛttaṃ mokṣaheturityasminnarthe mānābhāvādityarthaḥ /
tarka eva mānamityata āha- na caitattarkayitumiti /
nanu tavāpyetattarkamātramekasmiñjanmanyanekaviruddhaphalānāṃ karmaṇāṃ bhogāyogādastyavaśiṣṭaṃ karma janmāntarasya nimittamityāśaṅkya tatra mānamāha- karmaśeṣasadbhāvasiddhiśceti /
santvanārabdhaphalāni puṇyapāpāni teṣāṃ nityādyanuṣṭhānena kṣayānna janmāntaramiti śaṅkate- syādetaditi /
puṇyena puṇyasya na nāśaḥ avirodhādanyathātiprasaṅgāt /
pāpasyāpi sarvātmanā puṇyanāśyatve mānaṃ nāstīti saṃcitapuṇyapāpābhyāṃ janmāntaraṃ durvāramityāha- tannetyādinā /
kriyamāṇanityādināpi janma syāt, karmaṇā pitṛloka ityaviśeṣaśruteḥ, smṛteścetyāha- naca nityeti /
pratyavāyanirāsārthe nityādyācāre satyanu paścātphalāntaraṃ niṣpadyata ityatra dṛṣṭāntaḥ /
tadyatheti /
nirmite āropite satītyarthaḥ /
tathāpi kāmyādikarmasattāniścayo nāstyata āha- saṃśayitavyaṃ tviti /
jñānaṃ vinā dehapāte mokṣa eveti niścayālābhāttvatpakṣe kṣatiriti bhāvaḥ /
brahmabhinnasya jīvasyaṃ kartṛtvādisvabhāvasya mokṣāśāpi na yuktetyāha- naceti /
kartṛtvādirūpaṃ kāryaṃ na svabhāvaḥ kintu tacchaktiriti śaṅkate- syādetaditi /
kāryagamyāyāḥ śakteḥ kāryasyātyantānutpāde sattvamayuktamataḥ śaktisattve tadviṣayasya kāryasyādṛṣṭadeśakālādinimittānāṃ cātmanā śaktidvārā nityasaṃbaddhatvānmokṣo na syāditi pariharati- taccetyādinā /
mokṣasiddhyarthaṃ jīvasya brahmatvāṅgīkāre saṃsārānupapattimāśaṅkyājñānādupapattimasakṛduktāṃ smārayati- parasmādityādinā /
prāsaṅgikaṃ parihṛtya paramaṃ prakṛtamupasaṃharati- tadevamiti /
nanu paravidyāyāmapyāpnotipadena gatiḥ śrutetyata āha- brahmavidāpnotīti /
vaiphalyācca gaterna paraviṣayatvamityāha- apiceti /
anucintanapakṣaṃ pratyāha- naca nityasiddhati /
kathaṃ tarhi kaiścitparaviṣayatvaṃ gateruktamityāśaṅkya bhrāntetyāha- tatra parāpareti /
praśnapūrvakaṃ parāparabrahmavibhāgaṃ vadannaparabrahmaṇi gaterarthavattvamāha- kiṃ dve ityādinā /
vyāpino jīvasya kathaṃ gatistatrāha- sarvagatatve 'pīti //14//
END BsRp_4,3.5.14
START BsRp_4,3.6.15ḥ
apratīkālambanān nayatīti bādarāyaṇa ubhayathā ca doṣāt tatkratuś ca
evaṃ gantavyaṃ nirūpya gantṛnnirdhārayati- apratīketi /
'sa evainān brahma gamayati'ityaviśeṣaśruteḥ tatkratunyāyācca /
saṃśayamāha- idamiti /
aniyamādhikaraṇe tattvavido 'nyatra sarvopāsakānāṃ mārgopasaṃhāra uktaḥ, idānīmapatīkopāsakānāmeva mārgo na sarveṣāṃ vikāropāsakānāmityubhayathābhāvoktau pūrvoktavirodhaḥ syāt, tasmādupāsakamātrasyottaramārgasiddhiriti pūrvapakṣaphalaṃ, siddhānte tūbhayathābhāvasiddhiḥ /
adoṣāditi sūtre paracchedaḥ, avirodhādityarthaḥ /
aniyamaḥ sarvāsāmiti sūtre sarvaśabdasya pratīkopāsakānyaparatvāditi bhāvaḥ /
yadyapi pratīkadhyāyināṃ pitṛyāṇatṛtīyasthānayorapraveśādarcirādimārgo vācyastathāpi teṣāṃ vidyutparyantameva gamanamastu na brahmaprāptirbrahmakratutvābhāvāt /
yo yat dhyāyati sa tatprāpnoti hi tatkratunyāyaḥ śrutimūlaḥ /
pratīkeṣu ca nāmādiṣu dhyeyeṣu brahmaṇo guṇatvāt, na brahmadhyāyitvamasti /
asya ca nyāyasya pañcāgnividyāyāmāhatyavādātpratyakṣavacanādbādha iṣṭa iti sūtrabhāṣyārthaḥ //15//
END BsRp_4,3.6.15
START BsRp_4,3.6.16ḥ
viśeṣaṃ ca darśayati
Original text: Brahmasūtra with Govindānanda's Ratnaprabhāvyākhyā, a subcommentary on Śaṃkara's Śārīrakamīmāṃsābhāṣya · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0