Brahmanda Purana · Chapter 1.20
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde plakṣādidvīpavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ
sūta uvāca
adhaḥpramāṇamūrddhva ca vakṣyamāṇaṃ nibodhata /
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam
anantā dhātavo hyetaṃ vyāpakāstu prakīrttitāḥ /
jananī sarvabhūtānāṃ sarvasattvadharā dharā
nānājanapadākīrṇā nānādhiṣṭhānapattanā /
nānānadanadīśailā naikajātisamākulā
anantā gīyate devī pṛthivī bahuvistarā /
nadīnadasasudrasthāstanthā kṣudrāśrayasthitāḥ
parvatākāśasaṃsthāśca antarbhūmigātāśca yāḥ /
āpo 'nantā hi vijñeyāstathāgniḥ sarvalokagaḥ
anantaḥ paṭhyate caiva vyāpakaḥ sarvasaṃbhavaḥ /
tathākāśamanālekhyaṃ ramyaṃ nānāśrayaṃ smṛtam
anantaṃ paṭhyate caiva vāyuścākāśasambhavaḥ /
āpaḥ pṛthivyāmudake pṛthivyupari saṃsthitāḥ
ākāśaścāparamatha punarbhūmiḥ punarjalam /
evaṃ matamanantasya bhautikasya na vidyate
parasparaiḥ sopacitā bhūmiścaiva nibodhata /
bhūmirjalamathā kāśamiti yā yā paraṃparā
sthitireṣā tu vikhyātā saptame 'sminnasātale /
daśayojanasāhasramekaṃ bhaumaṃ rasātalam
sādhubhiḥ parisaṃkhyātamekaikenaiva vistaram /
prathamaṃ tatvalaṃ nāma sutalaṃ tu tataḥ param
tatastalātalaṃ vidyādatalaṃ bahuvistaram /
tator'vākca talaṃ nāma parataśca rasātalam
eteṣāmapyadhobhāge pātālaṃ saptamaṃ smṛtam /
kṛṣṇabhaumaśca prathamo bhūmibhāgaḥ prakīrttitaḥ
pāṇḍubhūmirdvitīyastu tṛtīyo nīlamṛttikaḥ /
pītabhaumaścaturthastu pañcamaḥ śarkarāmayaḥ
ṣaṣṭhaḥ śilāmayo jñeyaḥ sauvarṇaḥ saptamaḥ smṛtaḥ /
prathame 'smiṃstale khyātamasuredrasya mandiram
namucerindraśatrośca mahānādasya cālayam /
puraṃ ca śaṅkukarṇasya kabandhasya ca mandiram
niṣkulādasya ca puraṃ prahṛṣṭajanasaṃkulam /
rākṣasasya ca bhīmasya śūladantasya cālayam
lohitākṣakaliṅgānāṃ nagaraṃ śvāpadasya ca /
dhanañjayasya ca puraṃ nāgendrasya mahātmanaḥ
kāliyasya ca nāgasya nagaraṃ kauśikasya ca /
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām
tale jñeyāni prathame kṛṣṇabhaume na saṃśayaḥ /
dvitīye sutale viprā daityendrasya ca rakṣasaḥ
mahājaṃbhasya tu tathā nagaraṃ prathamasya tu /
iyagrīvasya kṛṣṇasya nikumbhasya ca mandiram
śaṅkhakhyasya ca daityasya nagaraṃ gomukhasya ca /
rākṣasasya ca nīlasya meghasya kathanasya ca
ālayaṃ kukupādasya mahoṣṇīṣasya cālayam /
kaṃbalasya ca nāgasya puramaśvatarasya ca
kadrūputrasya ca puraṃ takṣakasya mahātmanaḥ /
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām
dvitīye 'smin tale viprāḥ pāṇḍubhaume na saṃśayaḥ /
tṛtīye tu tale khyātaṃ prahlādasya mahātmanaḥ
anudrādasya ca puraṃ puramagnimukhasya ca /
tārakāśyasya ca puraṃ puraṃ triśirasastathā
śiśumārasya ca puraṃ tripurasya tathā puram /
purañjanasya daityasya hṛṣṭapuṣṭajanākulam
cyavanasya tu vijñeyaṃ rākṣasasya ca mandiram /
rākṣaseṃdrasya ca puraṃ kumbhilasya kharasya ca
virādhasya ca krūrasya puramulkāsukhasya ca /
hemakasya ca nāgasya tathā pāṇḍurakasya ca
maṇināgasya ca puraṃ kapilasya ca mandiram /
nedakasyoragapatorviśālākṣasya mandiram
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām /
tṛtīye 'smiṃstale viprā nīlabhaume na saṃśayaḥ
caturthe daityasiṃhasya kālanemermahātmanaḥ /
gajakarṇasya ca puraṃ nagaraṃ kuñjarasya ca
rākṣaseṃdrasya ca puraṃ sumālerbahuvistaram /
muñjasya lokanāthasya vṛkavaktrasya cālayam
bahuyojanavistīrṇaṃ bahupakṣisamākulam /
nagalaṃ vainateyasya caturthe 'sminnasātale
pañcame śarkarābhaume bahuyojanavistaram /
virojanasya nagaraṃ daityasiṃhasya dhīmataḥ
vaidyutasyāgniji hvasya hiraṇyākṣasya cālayam /
puraṃ ca vidyujjihvasya rākṣasendrasya dhīmataḥ
sahāmeghasya ca puraṃ rākṣaseṃdrasya mālinaḥ /
kirmīrasya ca nāgasya svastikasya jayasya ca
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām /
pañcame 'smiṃstale jñeyaṃ śarkarānicaye sadā
ṣaṣṭhe tale daityapateḥ kesare nagarottamam /
suparvaṇaḥ pulomnaśca nagaraṃ mahiṣasya ca
rākṣaseṃdrasya ca puraṃ suroṣasya mahātmanaḥ /
tatrāste suramāputraḥ śataśīrṣo mudā yutaḥ
mahendrasya sakhā śrīmānvāsukināma nāgarāṭ /
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām
ṣaṣṭhe tale 'sminvikhyāte śilābhaume rasātale /
saptame tu tale jñeyaṃ pātāle sarvapaścime
puraṃ baleḥ pramuditaṃ naranā rīgaṇākulam /
asurāśīviṣaiḥ pūrṇaṃ sukhitairdevaśatrubhiḥ
mucukundasya detyasya tatraiva nagaraṃ mahāt /
anekairditiputrāṇāṃ samudīrṇairmahāpuraiḥ
tathaiva nāganagarairdyutimadbhiḥ sahasraśaḥ /
daityānāṃ dānavānāṃ ca samudīrṇairmahāpuraiḥ
udīrṇai rākṣasāvāsairanekaiśca samākulam /
pātālānte ca viprendrā vistīṇa bahuyojane
āste raktāravindākṣo mahātmā hyajarāmaraḥ /
dhautaśaṅkhodaravapurnīla vāsā mahābalaḥ
viśālabhogo dyutimāṃścitramālyadharo balī /
rukmaśṛṅgāvadātena dīptāsyena virājatā
prabhurmukha sahasreṇa śobhate caikakuṇḍalī /
sa jihvāmālayā dīpto lolajjvālānalārciṣā
jvālāmālāparikṣiptaḥ kailāsa iva lakṣya te /
sa tu netrasahasreṇa dviguṇena virājatā
bālasūryābhitāmreṇa śarīrasnigdhapāṇḍunā /
tasya kundenduvarṇasya netramālā virājate
taruṇādityamāleva śvetaparvatamūrddhani /
vikarālocchritatanurlakṣyate śayanāsane
vistīrṇa iva medinyāṃ sahasraśikharo giriḥ /
mahānāgairmahābhogairmahāvijñairmahātmabhiḥ
upāsyate mahātejā mahānāgapatiḥ svayam /
sa rājā sarvanāgānāṃ śeṣo 'nanto mahādyutiḥ
sā vaiṣṇavī vyavahṛtirmaryādā yā vyavasthitā /
saptaivamete kathitā vyavahāryā rasātalāḥ
devāsurama hānāgarākṣasādhyuṣitāḥ sadā /
ataḥ paramanālokamagamyaṃ siddhasādhubhiḥ
devānāmapyaviditaṃ vyavahāravivakṣayā /
pṛthvyaṃbuva ṅnivāyūnāṃ nabhasaśca dvijottamāḥ
mahattvamṛṣibhiścaivaṃ varṇyate nātra saṃśayaḥ /
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorgatim
Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0