Brahmanda Purana · Chapter 1.10

iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde rudraprasavavarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ
ṛṣiruvāca
asminkalpe tvayā noktaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ /
mahādevasya rudrasya sādhakairṛṣibhiḥ saha

sūta uvāca
utpattirādisargasya mayā proktā samāsataḥ /
vistareṇa pravakṣyāmi nāmāni tanubhiḥ saha

patnīṣu janayāmāsa mahādevaḥ sutānbahūna /
kalpeṣvanyeṣvatīteṣu hyasminkalpe tu tāñśṛṇu

kalpādāvātmanastulyaṃ sutamadhyāyata prabhuḥ /
prādurā sīttatoṅke 'sya kumāro nīlalohitaḥ

ruroda susvaraṃ ghoraṃ nirdahanniva tejasā /
dṛṣṭvā rudantaṃ sahasā kumāraṃ nīlalohitam

kiṃ rodiṣi kumāreti brahmā taṃ pratyabhāṣata /
so 'bravīddehi me nāma prathamaṃ tvaṃ pitāmaha

rudrastvaṃ deva nāmāsi sa ityukto 'rudatpunaḥ /
kiṃ rodiṣi kumāreti brahmā taṃ pratyabhāṣata

nāma dehi dvitīyaṃ me ityuvāca svayaṃbhuvam /
bhavastvaṃ devanāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ

kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha /
tṛtīyaṃ dehi me nāma ityuktaḥ so 'bravītpunaḥ

śarvastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ /
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha

caturtha dehi me nāma ityuktaḥ so 'bravītpunaḥ /
īśāno devanāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ

kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt /
pañcamaṃ nāma dehīti pratyuvāca svayaṃbhuvam

paśūnāṃ tvaṃ patirdeva ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ /
kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt

ṣaṣṭhaṃ vai dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca tam /
bhīmastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ

kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ punarabravīt /
saptamaṃ dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca ha

ugrastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ /
taṃ rudantaṃ kumāraṃ tu mārodīriti so 'bravīt

so 'bravīdaṣṭamaṃ nāma dehi me tvaṃ vibho punaḥ /
tvaṃ mahādevanāmāsi ityukto virarāma ha

labdhvā nāmāni caitāni brahmāṇaṃ nīlalohitaḥ /
provāca nāmnāmeteṣāṃ sthānāni pradiśeti ha

tato visṛṣṭāstanava eṣāṃ nāmnā svayaṃbhuvā /
sūryo jalaṃ mahī vāyurva hnirākāśameva ca

dīkṣitā brāhmaṇaścandra ityevaṃ te 'ṣṭadhā tanuḥ /
teṣu pūjyaśca vandyaśca namaskāryaśca yatnataḥ

provāca taṃ punarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam /
yaduktaṃ te mayā pūrvaṃ nāma rudreti vai vibho

tasyādityatanurnāmnaḥ prathamā prathamasya te /
ityukte tasya yattejaścakṣustvāsītprakāśakam

viveśa tattadādityaṃ tasmādrudro hyasau smṛtaḥ /
udyatamastaṃ yantaṃ ca varjayeddarśaneravim

śaśvacca jāyate yasmācchaśvatsaṃtiṣṭhate tu yat /
tasmātmūryaṃ na vīkṣeta āyuṣkāmaḥ śuciḥ sadā

atītānāgataṃ rudraṃ viprā hyāpyāyayanti yat /
ubhe saṃdhye hyupāsīnā gṛṇantaḥ sāmaṛgyajuḥ

udyansa tiṣṭhate ṛkṣu madhyāhne ca yajuḥṣvatha /
sāmasvathāparāhṇe tu rudraḥ saṃviśati kramāt

tasmādbhavennābhyudito bāhyastamita eva ca /
na rudramprati meheta sarvāvasthaṃ kathaṃ cana

evaṃ yuktān dvijān devo rudrastānna hinasti vai /
tato 'pravītpunarbrahmā taṃ devaṃ nīlalohitam

dvitīyaṃ nāmadheyaṃ te mayā proktaṃ bhaveti yat /
etasyāpo dvitīyā te tanurnāmnā bhavatviti

ityukte tvatha tasyāsīccharīrasthaṃ rasātmakam /
viveśa tattadā yastu tasmādāpo bhavaḥ smṛtaḥ

yasmādbhavanti bhūtāni tābhyastā bhāvayanti ca /
bhavanādrāvanāccaiva bhūtānāmucyate bhavaḥ

tasmānmūtraṃ purīṣaṃ ca nāpsu kurvīta karhicit /
na niṣṭhīvennāvagāhennaiva gacchecca maithunam

na caitāḥ paricakṣīta vahantyo vā sthitā api /
maidhyāmedhyāstvapāmetāstanavo munibhiḥ smṛtāḥ

vivarṇarasagandhāśca varjyā alpāśca sarvaśaḥ /
apāṃ yoniḥ samudrastu tasmāttaṃ kāmayanti tāḥ

madhyāścaivāmṛtā hyāpo bhavanti prāpya sāgaram /
tasmādapo na rundhīta samudraṃ kāmayanti tāḥ

na hinasti bhavo devo ya evaṃ hyapsu vartate /
tato 'bravītpunarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam

śarveti yattṛtīyaṃ te nāma proktaṃ mayā vibho /
tasya bhūmistṛtīyasya tanurnāmnā bhavattviyam

ityukte yatsthiraṃ tasya śarīre hyasthisaṃjñitam /
viveśa tattadā bhūmiṃ yasmātsā śarva ucyate

tasmātkṛṣṭena kurvīta purīṣaṃ mūtrameva ca /
na cchāyāyāṃ tathā mārge svacchāyāyāṃ na mehayet

śiraḥ prāvṛtya kurvīta antardhāya tṛṇairmahīm /
evaṃ yo vartate bhūmau śarvastaṃ na hinasti vai

tato 'bravītpunarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam /
īśāneti caturtha te nāma proktaṃ mayeha yat

caturthasya caturthī tu vāyurnāmnā tanustava /
ityukte yaccharīrasthaṃ pañcadhā prāṇasaṃjñitam

viveśa tasya tadvāyumīśānastana mārutaḥ /
tasmānnainaṃ parivadetpravāntaṃ vāyumīśvaram

yajñairvyavaharantyenaṃ ye vai paricaranti ca /
evaṃ yuktaṃ maheśāno naiva devo hinasti tam

tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ dha5mlamīśvaram /
nāma yadvai paśupatirityuktaṃ pañcamaṃ mayā

pañcamī pañcama syaiṣā tanurnāmnāgnirastu te /
ityukte yaccharīrasthaṃ tejastasyoṣṇasaṃjñitam

viveśa tattadā hyagniṃ tasmātpaśupatistu saḥ /
yasmādagniḥ paśuścāsīdyasmātpāti paśūṃśca saḥ

tasmātpaśupatestasya tanuragnirnirucyate /
tasmādamedyaṃ na dahenna ca pādau pratāpayet

adhastānnopadadhyācca na cainamatilaṅghayet /
nainaṃ paśupatirdeva evaṃ yuktaṃ hinasti vai

tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ śvetapiṅgalam /
ṣaṣṭaṃ nāma mayā proktaṃ tava bhīmeti yatprabho

ākāśaṃ tasya nāmnastu tanuḥ ṣaṣṭhī bhavatviti /
ityukte suṣiraṃ tasya śarīrasthamabhūcca yat

viveśa tattadākāśaṃ tasmādbhīmasya sā tanuḥ /
yadākāśe smṛto devastasmānnā saṃvṛtaḥ kvacit

kuryānmūtraṃ purīṣaṃ vā na bhuñjīta pibenna vā /
maithunaṃ vāpi na careducchiṣṭāni ca notkṣipet

na hinasti ca taṃ devo yo bhīme hyevamācaret /
tato 'bravītpunarbrahmā taṃ devaṃ sabalaṃ prabhum

saptamaṃ yanmayā proktaṃ nāmogreti tava prabho /
tasya nāmnastanustubhyaṃ dvijo bhavati dīkṣitaḥ

evamukte tu yattasya caitanyaṃ vai śarīragam /
viveśa dīkṣitaṃ tadvai brāhmaṇaṃ somayājinam

tāvatkālaṃ smṛto vipra ugro devastu dīkṣitaḥ /
tasmānnemaṃ parivadennāślīlaṃ cāsya kīrttayet

te harantyasya pāpmānaṃ ye vai parivadanti tam /
evaṃ yuktān dvijānugro devastānna hinasti vai

tatobravītpunarbrahmā taṃ devaṃ bhāskaradyutim /
aṣṭamaṃ nāma yat proktaṃ mahādeveti te mayā

tasya nāmno 'ṣṭamasyāstu tanustubhyaṃ tu candramāḥ /
ityukte yanmana stasya saṃkalpakamabhūtprabhoḥ

viveśa taccandramasaṃ mahādevastataḥ śaśī /
tasmādvibhāvyate hyeṣa mahādevastu candramāḥ

amāvāsyāṃ na vai chindyādvṛkṣagulmauṣadhīrdvijaḥ /
mahādevaḥ smṛtaḥ somastasyātmā hyauṣadhīgaṇaḥ

evaṃ yo varttate caiha sadā parvaṇi parvaṇi /
na hanti taṃ mahādevo ya evaṃ veda taṃ prabhum

gopāyati divādityaḥ prajā naktaṃ tu candramāḥ /
ekarātrau sameyātāṃ sūryā candramasāvubhau

amāvāsyāniśāyāṃ tu tasyāṃ yuktaḥ sādā bhavet /
rudrāviṣṭaṃ sarvamidaṃ tanubhirnnāmabhiśca ha

ekākī caścaratyeṣa sūryo 'sau rudra ucyate /
sūryasya yatprakāśena vīkṣante cakṣuṣā prajāḥ

muktātmā saṃsthito rudraḥ pibatyaṃbho gabhastibhiḥ /
adyate pīyate caiva hyannapānādikāmyayā

tanuraṃbūdbhavā sā vai deheṣvevopacīyate /
yayā dhatte prajāḥ sarvāḥ sthirībhūtena tejasā

pārthivī sā tanustasya sādhvī dhārayate prajāḥ /
yā ca sthitā śarīreṣu bhūtānāṃ prāṇavṛttibhiḥ

vātātmikā tu caiśānī sā prāṇaḥ prāṇināmiha /
pītāśitāni pacati bhūtānāṃ jaṭhareṣviha

tanuḥ pāśupatī tasya pācakaḥ so 'gnirucyate /
yānīha śuṣirāṇi syurdeheṣvantargatāni vai

vāyoḥ saṃcaraṇārthāni bhīmā sā procyate tanuḥ /
vaitānyādīkṣitānāṃ tu yā sthitirbrahmavādinām

tanurugrātmikā sā tu tenogro dīkṣitaḥ smṛtaḥ /
yattu saṃkalpakaṃ tasya prajāsviha samāsthitam

sā tanurmānasī tasya candramāḥ prāṇiṣu sthitaḥ /
navonavo yo bhavati jāyamānaḥ punaḥpunaḥ

pīyate 'sau yathākālaṃ vibudhaiḥ pitṛbhiḥ saha /
mahādevo 'mṛtātmā sa candramā ammayaḥ smṛtaḥ

tasya yā prathamā nāmnā tanū raudrī prakīrttitā /
patnī suvarccalā tasyāḥ putraścāsya śanaiścaraḥ

bhavasya yā dvitīyā tu āpo nāmnā tanuḥ smṛtā /
tasyā dhātrī smṛtā patnī putraśca uśanā smṛtaḥ

śarvasya yā tṛtīyasya nāmno bhūmistanuḥ smṛtā /
tasyāḥ patnī vikeśī tu putro 'syāṅgārakaḥ smṛtaḥ

īśānasya caturthasya nāmnā vātastanustu yā /
tasyāḥ patnī śivā nāma putraścāsyā manojavaḥ

avijñātagatiścaiva dvau putrau cānilasya tu /
nāmnā paśupateryā tu tanuragnirdvijaiḥ smṛtā

tasyāḥ patnī smṛtā svāhā skandastasyāḥ sutaḥ smṛtaḥ /
nāmnā ṣaṣṭhasya yā bhīmā tanurākāśamucyate

diśaḥ patnyaḥ smṛtāstasya svargaścāpi sutaḥ smṛtaḥ /
agrā tanuḥ saptamī yā dīkṣito brāhmaṇaḥ smṛtaḥ

dīkṣā patnī smṛtā tasyāḥ saṃtānaḥ putra ucyate /
nāmnāṣṭamasya mahastanuryā candramāḥ smṛtaḥ

tasya vai rohiṇī patnī putrastasya budhaḥ smṛtaḥ /
ityetāstanavastasya nāmabhiḥ saha kīrtitāḥ

tāsu vandyo namasyaśca pratināmatanūṣu vai /
sūryepsūrvyāṃ tathā vāyāvagnau vyomnyatha dīkṣite

bhaktaistathā candramasi bhattayā vandyastu nāmabhiḥ /
evaṃ yo vetti taṃ devaṃ tanubhirnāmabhiśca ha

prajāvāneti sāyujyamīśvarasya bhavasya saḥ /
ityetadvo mayā proktaṃ guhyaṃ bhīmāsya yadyaśaḥ

śanno 'stu dvipade viprāḥ śanno 'stu ca catuṣpade /
etatproktamidānīṃ ca tanūnāṃ nāmabhi saha /
mahādevasya devasya bhṛgostu śṛṇuta prajāḥ