Brahma Purana · Chapter 89

aruṇā varuṇā caiva nadyau puṇyatare śubhe
tayoś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ munisattama //

tadutpattiṃ śṛṇuṣveha sarvapāpavināśinīm
kaśyapasya suto jyeṣṭha ādityo lokaviśrutaḥ //

trailokyacakṣus tīkṣṇāṃśuḥ saptāśvo lokapūjitaḥ
tasya patnī uṣā khyātā tvāṣṭrī trailokyasundarī //

bhartuḥ pratāpatīvratvam asahantī sumadhyamā
cintayām āsa kiṃ kṛtyaṃ mama syād iti bhāminī //

tasyāḥ putrau mahārājñau manur vaivasvato yamaḥ
yamunā ca nadī puṇyā śṛṇu vismayakāraṇam //

sākarod ātmanaś chāyām ātmarūpeṇa yatnataḥ
tām abravīt tataś coṣā tvaṃ ca matsadṛśī bhava //

bhartāraṃ tvam apatyāni pālayasva mamājñayā
yāvad āgamanaṃ me syāt patyus tāvat priyā bhava //

nākhyātavyaṃ tvayā kvāpi apatyānāṃ tathā priye
tathety āha ca sā chāyā nirjagāma gṛhād uṣā //

ity uktvā sā jagāmāśu śāntaṃ rūpam abhīpsatī
sā gatvoṣā gṛhaṃ tvaṣṭuḥ pitre sarvaṃ nyavedayat
tvaṣṭāpi cakitaḥ prāha tāṃ sutāṃ sutavatsalaḥ //

naitad yuktaṃ bhartṛmatyā yat svaireṇa pravartanam
apatyānāṃ kathaṃ vṛttir bhartur vā savitus tava
bibhemi bhadre śiṣṭo 'haṃ bhartur gehaṃ punar vraja //

evam uktā tu pitrā sā nety uktvā vai punaḥ punaḥ
uttaraṃ ca kuror deśaṃ jagāma tapase tvarā //

tatra tepe tapas tīvraṃ vaḍavārūpadhāriṇī
duṣprekṣaṃ taṃ svakaṃ kāntaṃ dhyāyantī niścalā uṣā //

etasminn antare tāta chāyā coṣāsvarūpiṇī
patyau sā vartayām āsa apatyāny atha jajñire //

sāvarṇiś ca śaniś caiva viṣṭir yā duṣṭakanyakā
sā chāyā vartayām āsa vaiṣamyeṇaiva nityaśaḥ //

sveṣv apatyeṣu coṣāyā yamas tatra cukopa ha
vaiṣamyeṇātha vartantīṃ chāyāṃ tāṃ mātaraṃ tadā //

tāḍayām āsa pādena dakṣiṇāśāpatir yamaḥ
putradaurjanyasaṃkṣobhāc chāyā vaivasvataṃ yamam //

śaśāpa pāpa te pādo viśīryatu mamājñayā
viśīrṇacaraṇo duḥkhād rudan pitaram abhyagāt
savitre taṃ tu vṛttāntaṃ nyavedayad aśeṣataḥ //

neyaṃ mātā suraśreṣṭha yayā śapto 'ham īdṛśaḥ
apatyeṣu viruddheṣu jananī naiva kupyate //

yad bālyād abravaṃ kiṃcid athavā duṣkṛtaṃ kṛtam
naiva kupyati sā mātā tasmān neyaṃ mamāmbikā //

yad apatyakṛtaṃ kiṃcit sādhv asādhu yathā tathā
māty asyāṃ sarvam apy etat tasmān māteti gīyate //

pradhakṣyantīva māṃ tāta nityaṃ paśyati cakṣuṣā
vakty agnikālasadṛśā vācā neyaṃ madambikā //

tat putravacanaṃ śrutvā savitācintayat tataḥ
iyaṃ chāyā nāsya mātā uṣā mātā tu sānyataḥ //

mama śāntim abhīpsantī deśe 'nyasmiṃs taporatā
uttare ca kurau tvāṣṭrī vaḍavārūpadhāriṇī //

tatrāste sā iti jñātvā jagāmeśo divākaraḥ
yatra sā vartate kāntā aśvarūpaḥ svayaṃ tadā //

tāṃ dṛṣṭvā vaḍavārūpāṃ paryadhāvad dhayākṛtiḥ
kāmāturaṃ hayaṃ dṛṣṭvā śrutvā vai heṣitasvanam //

uṣā pativratopetā patidhyānaparāyaṇā
hayadharṣaṇasaṃbhītā ko nv ayaṃ cety ajānatī //

apalāyat patau prāpte dakṣiṇābhimukhī tvarā
ko nu me rakṣako 'tra syād ṛṣayo vāthavā surāḥ //

dhāvantīṃ tāṃ priyām aśvām aśvarūpadharaḥ svayam
paryadhāvad yato yāti uṣā bhānus tatas tataḥ //

smaragrahavaśe jātaḥ ko duśceṣṭaṃ na ceṣṭate
bhāgīrathīṃ nadīś cānyā vanāny upavanāni ca //

narmadāṃ cātha vindhyaṃ ca dakṣiṇābhimukhāv ubhau
atikramya bhayodvignā tvāṣṭry abhyagāc ca gautamīm //

trātāraḥ santi munayo janasthāna iti śrutam
ṛṣīṇām āśramaṃ sāśvā praviṣṭā gautamīṃ tathā //

anuprāptas tathā cāśvo bhānus tadrūpavāṃs tataḥ
aśvaṃ nivārayām āsur janasthā munidārakāḥ
tataḥ kopād ṛṣīṃs tāṃś ca śaśāpoṣāpatiḥ prabhuḥ //

nivārayatha māṃ yasmād vaṭā yūyaṃ bhaviṣyatha //

jñānadṛṣṭyā tu munayo menire 'śvam uṣāpatim
stuvanto devadeveśaṃ bhānuṃ taṃ munayo mudā //

stūyamāno munigaṇair aśvāṃ bhānur athāgamat
vaḍavāyā mukhe lagnaṃ mukhaṃ cāśvasvarūpiṇam //

jñātvā tvāṣṭrī ca bhartāraṃ mukhād vīryaṃ prasusruve
tayor vīryeṇa gaṅgāyām aśvinau samajāyatām //

tatrāgacchan suragaṇāḥ siddhāś ca munayas tathā
nadyo gāvas tathauṣadhyo devā jyotirgaṇās tathā //

saptāśvaś ca rathaḥ puṇyo hy aruṇo bhānusārathiḥ
yamo manuś ca varuṇaḥ śanir vaivasvatas tathā //

yamunā ca nadī puṇyā tāpī caiva mahānadī
tattadrūpaṃ samāsthāya nadyas tā vismayān mune //

draṣṭuṃ te vismayāviṣṭā ājagmuḥ śvaśuras tathā
abhiprāyaṃ viditvā tu śvaśuraṃ bhānur abravīt //

uṣāyāḥ prītaye tvaṣṭaḥ kurvatyās tapa uttamam
yantrārūḍhaṃ ca māṃ kṛtvā chindhi tejāṃsy anekaśaḥ
yāvat saukhyaṃ bhaved asyās tāvac chindhi prajāpate //

tathety uktvā tatas tvaṣṭā somanāthasya saṃnidhau
tejasāṃ chedanaṃ cakre prabhāsaṃ tu tato viduḥ //

bhartrā ca saṃgatā yatra gautamyām aśvarūpiṇī
aśvinor yatra cotpattir aśvatīrthaṃ tad ucyate //

bhānutīrthaṃ tad ākhyātaṃ tathā pañcavaṭāśramaḥ
tāpī ca yamunā caiva pitaraṃ draṣṭum āgate //

aruṇāvaruṇānadyor gaṅgāyāṃ saṃgamaḥ śubhaḥ
devānāṃ tatra tīrthānām āgatānāṃ pṛthak pṛthak //

nava trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam //

smaraṇāt paṭhanād vāpi śravaṇād api nārada
sarvapāpavinirmukto dharmavān sa sukhī bhavet //