Brahma Purana · Chapter 8

satyavratas tu bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā
viśvāmitrakalatraṃ tu babhāra vinaye sthitaḥ //

hatvā mṛgān varāhāṃś ca mahiṣāṃś ca vanecarān
viśvāmitrāśramābhyāśe māṃsaṃ vṛkṣe babandha ca //

upāṃśuvratam āsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm
pitur niyogād avasat tasmin vanagate nṛpe //

ayodhyāṃ caiva rājyaṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ
yājyopādhyāyasaṃyogād vasiṣṭhaḥ paryarakṣata //

satyavratas tu bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt
vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayām āsa nityaśaḥ //

pitrā hi taṃ tadā rāṣṭrāt tyajyamānaṃ priyaṃ sutam
nivārayām āsa munir bahunā kāraṇena na //

pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syāt saptame pade
na ca satyavratas tasmād dhatavān saptame pade //

jānan dharmaṃ vasiṣṭhas tu na māṃ trātīti bho dvijāḥ
satyavratas tadā roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot //

guṇabuddhyā tu bhagavān vasiṣṭhaḥ kṛtavāṃs tathā
na ca satyavratas tasya tam upāṃśum abudhyata //

tasminn aparitoṣaś ca pitur āsīn mahātmanaḥ
tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣat pākaśāsanaḥ //

tena tv idānīṃ vihitāṃ dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi
kulasya niṣkṛtir viprāḥ kṛtā sā vai bhaved iti //

na taṃ vasiṣṭho bhagavān pitrā tyaktaṃ nyavārayat
abhiṣekṣyāmy ahaṃ putram asyety evaṃmatir muniḥ //

sa tu dvādaśa varṣāṇi tāṃ dīkṣām avahad balī
avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ //

sarvakāmadughāṃ dogdhrīṃ sa dadarśa nṛpātmajaḥ
tāṃ vai krodhāc ca mohāc ca śramāc caiva kṣudhānvitaḥ //

deśadharmagato rājā jaghāna munisattamāḥ
tanmāṃsaṃ sa svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān //

bhojayām āsa tac chrutvā vasiṣṭho 'py asya cukrudhe //

pātayeyam ahaṃ krūra tava śaṅkum asaṃśayam
yadi te dvāv imau śaṅkū na syātāṃ vai kṛtau punaḥ //

pituś cāparitoṣeṇa gurudogdhrīvadhena ca
aprokṣitopayogāc ca trividhas te vyatikramaḥ //

evaṃ trīṇy asya śaṅkūni tāni dṛṣṭvā mahātapāḥ
triśaṅkur iti hovāca triśaṅkus tena sa smṛtaḥ //

viśvāmitrasya dārāṇām anena bharaṇaṃ kṛtam
tena tasmai varaṃ prādān muniḥ prītas triśaṅkave //

chandyamāno vareṇātha varaṃ vavre nṛpātmajaḥ
saśarīro vraje svargam ity evaṃ yācito varaḥ //

anāvṛṣṭibhaye tasmin gate dvādaśavārṣike
pitrye rājye 'bhiṣicyātha yājayām āsa pārthivam //

miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ
divam āropayām āsa saśarīraṃ mahātapāḥ //

tasya satyarathā nāma patnī kaikeyavaṃśajā
kumāraṃ janayām āsa hariścandram akalmaṣam //

sa vai rājā hariścandras traiśaṅkava iti smṛtaḥ
āhartā rājasūyasya samrāḍ iti ha viśrutaḥ //

hariścandrasya putro 'bhūd rohito nāma pārthivaḥ
harito rohitasyātha cañcur hārita ucyate //

vijayaś ca muniśreṣṭhāś cañcuputro babhūva ha
jetā sa sarvapṛthivīṃ vijayas tena sa smṛtaḥ //

rurukas tanayas tasya rājā dharmārthakovidaḥ
rurukasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhus tu jajñivān //

haihayās tālajaṅghāś ca nirasyanti sma taṃ nṛpam
tatpatnī garbham ādāya aurvasyāśramam āviśat //

nāsatyo dhārmikaś caiva sa ha dharmayuge 'bhavat
sagaras tu suto bāhor yajñe saha gareṇa vai //

aurvasyāśramam āsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ
āgneyam astraṃ labdhvā ca bhārgavāt sagaro nṛpaḥ //

jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghān sahaihayān
śakānāṃ pahnavānāṃ ca dharmaṃ nirasad acyutaḥ
kṣatriyāṇāṃ muniśreṣṭhāḥ pāradānāṃ ca dharmavit //

kathaṃ sa sagaro jāto gareṇaiva sahācyutaḥ
kimarthaṃ ca śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām //

dharmān kulocitān rājā kruddho nirasad acyutaḥ
etan naḥ sarvam ācakṣva vistareṇa mahāmate //

bāhor vyasaninaḥ pūrvaṃ hṛtaṃ rājyam abhūt kila
haihayais tālajaṅghaiś ca śakaiḥ sārdhaṃ dvijottamāḥ //

yavanāḥ pāradāś caiva kāmbojāḥ pahnavās tathā
ete hy api gaṇāḥ pañca haihayārthe parākraman //

hṛtarājyas tadā rājā sa vai bāhur vanaṃ yayau
patnyā cānugato duḥkhī tatra prāṇān avāsṛjat //

patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'nvagāt
sapatnyā ca garas tasyai dattaḥ pūrvaṃ kilānaghāḥ //

sā tu bhartuś citāṃ kṛtvā vane tām abhyarohata
aurvas tāṃ bhārgavo viprāḥ kāruṇyāt samavārayat //

tasyāśrame ca garbhaḥ sa gareṇaiva sahācyutaḥ
vyajāyata mahābāhuḥ sagaro nāma pārthivaḥ //

aurvas tu jātakarmādīṃs tasya kṛtvā mahātmanaḥ
adhyāpya vedaśāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat //

āgneyaṃ tu mahābhāgā amarair api duḥsaham
sa tenāstrabalenājau balena ca samanvitaḥ //

haihayān vijaghānāśu kruddho rudraḥ paśūn iva
ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ //

tataḥ śakāṃś ca yavanān kāmbojān pāradāṃs tathā
pahnavāṃś caiva niḥśeṣān kartuṃ vyavasito nṛpaḥ //

te vadhyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā
vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ gatvā praṇipetur manīṣiṇam //

vasiṣṭhas tv atha tān dṛṣṭvā samayena mahādyutiḥ
sagaraṃ vārayām āsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tadā //

sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ tu guror vākyaṃ niśamya ca
dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai veṣān anyāṃś cakāra ha //

ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca //

pāradā muktakeśāś ca pahnavāñ śmaśrudhāriṇaḥ
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtās tena mahātmanā //

śakā yavanakāmbojāḥ pāradāś ca dvijottamāḥ
koṇisarpā māhiṣakā darvāś colāḥ sakeralāḥ //

sarve te kṣatriyā viprā dharmas teṣāṃ nirākṛtaḥ
vasiṣṭhavacanād rājñā sagareṇa mahātmanā //

sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasuṃdharām
aśvaṃ pracārayām āsa vājimedhāya dīkṣitaḥ //

tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe
velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ //

sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayām āsa pārthivaḥ
āsedus te tadā tatra khanyamāne mahārṇave //

tam ādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim
viṣṇuṃ kapilarūpeṇa svapantaṃ puruṣaṃ tadā //

tasya cakṣuḥsamutthena tejasā pratibudhyataḥ
dagdhāḥ sarve muniśreṣṭhāś catvāras tv avaśeṣitāḥ //

barhiketuḥ suketuś ca tathā dharmaratho nṛpaḥ
śūraḥ pañcanadaś caiva tasya vaṃśakarā nṛpāḥ //

prādāc ca tasmai bhagavān harir nārāyaṇo varam
akṣayaṃ vaṃśam ikṣvākoḥ kīrtiṃ cāpy anivartinīm //

putraṃ samudraṃ ca vibhuḥ svarge vāsaṃ tathākṣayam
samudraś cārgham ādāya vavande taṃ mahīpatim //

sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya ha
taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrād upalabdhavān //

ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa sumahātapāḥ
putrāṇāṃ ca sahasrāṇi ṣaṣṭis tasyeti naḥ śrutam //

sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ
vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena sattama //

dve bhārye sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilbiṣe
jyeṣṭhā vidarbhaduhitā keśinī nāma nāmataḥ //

kanīyasī tu mahatī patnī paramadharmiṇī
ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi //

aurvas tābhyāṃ varaṃ prādāt tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi gṛhṇātv ekā nitambinī //

ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā yatheṣṭaṃ varayatv iti
tatraikā jagṛhe putrān ṣaṣṭisāhasrasaṃmitān //

ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā tathety āha tato muniḥ
rājā pañcajano nāma babhūva sa mahādyutiḥ //

itarā suṣuve tumbīṃ bījapūrṇām iti śrutiḥ
tatra ṣaṣṭisahasrāṇi garbhās te tilasaṃmitāḥ //

saṃbabhūvur yathākālaṃ vavṛdhuś ca yathāsukham
ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu tān garbhān nidadhe tataḥ //

dhātrīś caikaikaśaḥ prādāt tāvatīḥ poṣaṇe nṛpaḥ
tato daśasu māseṣu samuttasthur yathākramam //

kumārās te yathākālaṃ sagaraprītivardhanāḥ
ṣaṣṭiputrasahasrāṇi tasyaivam abhavan dvijāḥ //

garbhād alābūmadhyād vai jātāni pṛthivīpateḥ
teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭānāṃ mahātmanām //

ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha
śūraḥ pañcajanasyāsīd aṃśumān nāma vīryavān //

dilīpas tasya tanayaḥ khaṭvāṅga iti viśrutaḥ
yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam //

trayo 'bhisaṃdhitā lokā buddhyā satyena cānaghāḥ
dilīpasya tu dāyādo mahārājo bhagīrathaḥ //

yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhām avātārayata prabhuḥ
samudram ānayac caināṃ duhitṛtve 'py akalpayat //

tasmād bhāgīrathī gaṅgā kathyate vaṃśacintakaiḥ
bhagīrathasuto rājā śruta ity abhiviśrutaḥ //

nābhāgas tu śrutasyāsīt putraḥ paramadhārmikaḥ
ambarīṣas tu nābhāgiḥ sindhudvīpapitābhavat //

ayutājit tu dāyādaḥ sindhudvīpasya vīryavān
ayutājitsutas tv āsīd ṛtuparṇo mahāyaśāḥ //

divyākṣahṛdayajño vai rājā nalasakho balī
ṛtuparṇasutas tv āsīd ārtaparṇir mahāyaśāḥ //

sudāsas tasya tanayo rājā indrasakho 'bhavat
sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ //

khyātaḥ kalmāṣapādo vai rājā mitrasaho 'bhavat
kalmāṣapādasya sutaḥ sarvakarmeti viśrutaḥ //

anaraṇyas tu putro 'bhūd viśrutaḥ sarvakarmaṇaḥ
anaraṇyasuto nighno nighnato dvau babhūvatuḥ //

anamitro raghuś caiva pārthivarṣabhasattamau
anamitrasuto rājā vidvān duliduho 'bhavat //

dilīpas tanayas tasya rāmasya prapitāmahaḥ
dīrghabāhur dilīpasya raghur nāmnā suto 'bhavat //

ayodhyāyāṃ mahārājo yaḥ purāsīn mahābalaḥ
ajas tu rāghavo jajñe tathā daśaratho 'py ajāt //

rāmo daśarathāj jajñe dharmātmā sumahāyaśāḥ
rāmasya tanayo jajñe kuśa ity abhisaṃjñitaḥ //

atithis tu kuśāj jajñe dharmātmā sumahāyaśāḥ
atithes tv abhavat putro niṣadho nāma vīryavān //

niṣadhasya nalaḥ putro nabhaḥ putro nalasya ca
nabhasya puṇḍarīkas tu kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ //

kṣemadhanvasutas tv āsīd devānīkaḥ pratāpavān
āsīd ahīnagur nāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ //

ahīnagos tu dāyādaḥ sudhanvā nāma pārthivaḥ
sudhanvanaḥ sutaś cāpi tato jajñe śalo nṛpaḥ //

ukyo nāma sa dharmātmā śalaputro babhūva ha
vajranābhaḥ sutas tasya nalas tasya mahātmanaḥ //

nalau dvāv eva vikhyātau purāṇe munisattamāḥ
vīrasenātmajaś caiva yaś cekṣvākukulodvahaḥ //

ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ
ete vivasvato vaṃśe rājāno bhūritejasaḥ //

paṭhan samyag imāṃ sṛṣṭim ādityasya vivasvataḥ
śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca
prajāvān eti sāyujyam ādityasya vivasvataḥ //