Brahma Purana · Chapter 7

manor vaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ
ikṣvākuś caiva nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātir eva ca //

nariṣyantaś ca ṣaṣṭho vai prāṃśū riṣṭaś ca saptamaḥ
karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite munisattamāḥ //

akarot putrakāmas tu manur iṣṭiṃ prajāpatiḥ
mitrāvaruṇayor viprāḥ pūrvam eva mahāmatiḥ //

anutpanneṣu bahuṣu putreṣv eteṣu bho dvijāḥ
tasyāṃ ca vartamānāyām iṣṭyāṃ ca dvijasattamāḥ //

mitrāvaruṇayor aṃśe manur āhutim āvahat
tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā //

divyasaṃhananā caiva ilā jajña iti śrutiḥ
tām ilety eva hovāca manur daṇḍadharas tadā //

anugacchasva māṃ bhadre tam ilā pratyuvāca ha
dharmayuktam idaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim //

mitrāvaruṇayor aṃśe jātāsmi vadatāṃ vara
tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmahatāṃ kuru //

saivam uktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayor ilā
gatvāntikaṃ varārohā prāñjalir vākyam abravīt //

aṃśe 'smi yuvayor jātā devau kiṃ karavāṇi vām
manunā cāham uktā vāai anugacchasva mām iti //

tau tathāvādinīṃ sādhvīm ilāṃ dharmaparāyaṇām
mitraś ca varuṇaś cobhāv ūcatus tāṃ dvijottamāḥ //

anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca
satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini //

āvayos tvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi //

manor vaṃśakaraḥ putras tvam eva ca bhaviṣyasi
sudyumna iti vikhyātas triṣu lokeṣu śobhane //

jagatpriyo dharmaśīlo manor vaṃśavivardhanaḥ
nivṛttā sā tu tac chrutvā gacchantī pitur antikāt //

budhenāntaram āsādya maithunāyopamantritā
somaputrād budhād viprās tasyāṃ jajñe purūravāḥ //

janayitvā tataḥ sā tam ilā sudyumnatāṃ gatā
sudyumnasya tu dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ //

utkalaś ca gayaś caiva vinatāśvaś ca bho dvijāḥ
utkalasyotkalā viprā vinatāśvasya paścimāḥ //

dik pūrvā muniśārdūlā gayasya tu gayā smṛtā
praviṣṭe tu manau viprā divākaram ariṃdamam //

daśadhā tat punaḥ kṣatram akarot pṛthivīm imām
ikṣvākur jyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān //

kanyābhāvāt tu sudyumno naitad rājyam avāptavān
vasiṣṭhavacanāt tv āsīt pratiṣṭhāne mahātmanaḥ //

pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya dvijottamāḥ
tat purūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ //

mānaveyo muniśreṣṭhāḥ strīpuṃsor lakṣaṇair yutaḥ
dhṛtavāṃs tām ilety evaṃ sudyumneti ca viśrutaḥ //

nāriṣyantāḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bho dvijāḥ
ambarīṣo 'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattamaḥ //

dhṛṣṭasya dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ raṇadṛptaṃ babhūva ha
karūṣasya ca kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ //

nābhāgadhṛṣṭaputrāś ca kṣatriyā vaiśyatāṃ gatāḥ
prāṃśor eko 'bhavat putraḥ prajāpatir iti smṛtaḥ //

nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo yamaḥ
śaryāter mithunaṃ tv āsīd ānarto nāma viśrutaḥ //

putraḥ kanyā sukanyā ca yā patnī cyavanasya ha
ānartasya tu dāyādo raivo nāma mahādyutiḥ //

ānartaviṣayaś caiva purī cāsya kuśasthalī
raivasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ //

jyeṣṭhaḥ putraḥ sa tasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm
sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike //

muhūrtabhūtaṃ devasya tasthau bahuyugaṃ dvijāḥ
ājagāma sa caivātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām //

kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām
bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ vasudevapurogamaiḥ //

tatraiva raivato jñātvā yathātattvaṃ dvijottamāḥ
kanyāṃ tāṃ baladevāya subhadrāṃ nāma revatīm //

dattvā jagāma śikharaṃ meros tapasi saṃsthitaḥ
reme rāmo 'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī //

kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate
na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ ca kakudminam //

meruṃ gatasya vā tasya śaryāteḥ saṃtatiḥ katham
sthitā pṛthivyām adyāpi śrotum icchāma tattvataḥ //

na jarā kṣutpipāsā vā na mṛtyur munisattamāḥ
ṛtucakraṃ prabhavati brahmaloke sadānaghāḥ
kakudminaḥ svarlokaṃ tu raivatasya gatasya ha //

hṛtā puṇyajanair viprā rākṣasaiḥ sā kuśasthalī
tasya bhrātṛśataṃ tv āsīd dhārmikasya mahātmanaḥ //

tad vadhyamānaṃ rakṣobhir diśaḥ prākrāmad acyutāḥ
vidrutasya ca viprendrās tasya bhrātṛśatasya vai //

anvavāyas tu sumahāṃs tatra tatra dvijottamāḥ
teṣāṃ hy ete muniśreṣṭhāḥ śaryātā iti viśrutāḥ //

kṣatriyā guṇasaṃpannā dikṣu sarvāsu viśrutāḥ
śarvaśaḥ sarvagahanaṃ praviṣṭās te mahaujasaḥ //

nābhāgariṣṭaputrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau
karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ //

pṛṣadhro hiṃsayitvā tu guror gāṃ dvijasattamāḥ
śāpāc chūdratvam āpanno navaite parikīrtitāḥ //

vaivasvatasya tanayā muner vai munisattamāḥ
kṣuvatas tu manor viprā ikṣvākur abhavat sutaḥ //

tasya putraśataṃ tv āsīd ikṣvākor bhūridakṣiṇam
teṣāṃ vikukṣir jyeṣṭhas tu vikukṣitvād ayodhatām //

prāptaḥ paramadharmajña so 'yodhyādhipatiḥ prabhuḥ
śakunipramukhās tasya putrāḥ pañcaśataṃ smṛtāḥ //

uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahābalāḥ
catvāriṃśad daśāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tathā diśi //

vaśātipramukhāś cānye rakṣitāro dvijottamāḥ
ikṣvākus tu vikukṣiṃ vāai aṣṭakāyām athādiśat //

māṃsam ānaya śrāddhārthaṃ mṛgān hatvā mahābala
śrāddhakarmaṇi coddiṣṭo akṛte śrāddhakarmaṇi //

bhakṣayitvā śaśaṃ viprāḥ śaśādo mṛgayāṃ gataḥ
ikṣvākuṇā parityakto vasiṣṭhavacanāt prabhuḥ //

ikṣvākau saṃsthite viprāḥ śaśādas tu nṛpo 'bhavat
śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān //

anenās tu kakutsthasya pṛthuś cānenasaḥ smṛtaḥ
viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tv ajāyata //

ārdras tu yuvanāśvas tu śrāvastas tatsuto dvijāḥ
jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā //

śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahīpatiḥ
kuvalāśvaḥ sutas tasya rājā paramadhārmikaḥ //

yaḥ sa dhundhuvadhād rājā dhundhumāratvam āgataḥ //

dhundhor vadhaṃ mahāprājña śrotum icchāma tattvataḥ
yadvadhāt kuvalāśvo 'sau dhundhumāratvam āgataḥ //

kuvalāśvasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām
sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ //

babhūvur dhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ
kuvalāśvaṃ pitā rājye bṛhadaśvo nyayojayat //

putrasaṃkrāmitaśrīs tu vanaṃ rājā viveśa ha
tam uttaṅko 'tha viprarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat //

bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tac ca kartuṃ tvam arhasi
nirudvignas tapaś cartuṃ nahi śaknomi pārthiva //

mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu
samudro vālukāpūrṇa uddālaka iti smṛtaḥ //

devatānām avadhyaś ca mahākāyo mahābalaḥ
antarbhūmigatas tatra vālukāntarhito mahān //

rākṣasasya madhoḥ putro dhundhur nāma mahāsuraḥ
śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam //

saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati
yadā tadā mahī tatra calati sma narādhipa //

tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat
ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam //

savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmam atidāruṇam
tena tāta na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame //

taṃ māraya mahākāyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā
lokāḥ svasthā bhavanty adya tasmin vinihate tvayā //

tvaṃ hi tasya vadhāyaikaḥ samarthaḥ pṛthivīpate
viṣṇunā ca varo datto mahyaṃ pūrvayuge nṛpa //

yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ haniṣyati mahābalam
tasya tvaṃ varadānena tejaś cākhyāpayiṣyasi //

nahi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate
nirdagdhuṃ pṛthivīpāla ciraṃ yugaśatair api //

vīryaṃ ca sumahat tasya devair api durāsadam
sa evam ukto rājarṣir uttaṅkena mahātmanā
kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāt tasmai dhundhunibarhaṇe //

bhagavan nyastaśastro 'ham ayaṃ tu tanayo mama
bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ //

sa taṃ vyādiśya tanayaṃ rājarṣir dhundhumāraṇe
jagāma parvatāyaiva nṛpatiḥ saṃśitavrataḥ //

kuvalāśvas tu putrāṇāṃ śatena saha bho dvijāḥ
prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya nibarhaṇe //

tam āviśat tadā viṣṇus tejasā bhagavān prabhuḥ
uttaṅkasya niyogād vai lokānāṃ hitakāmyayā //

tasmin prayāte durdharṣe divi śabdo mahān abhūt
eṣa śrīmān avadhyo 'dya dhundhumāro bhaviṣyati //

divyair gandhaiś ca mālyaiś ca taṃ devāḥ samavākiran
devadundubhayaś caiva praṇedur dvijasattamāḥ //

sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhas tanayaiḥ saha vīryavān
samudraṃ khānayām āsa vālukāntaram avyayam //

tasya putraiḥ khanadbhiś ca vālukāntarhitas tadā
dhundhur āsādito viprā diśam āvṛtya paścimām //

mukhajenāgninā krodhāl lokān udvartayann iva
vāri susrāva vegena mahodadhir ivodaye //

saumasya muniśārdūlā varormikalilo mahān
tasya putraśataṃ dagdhaṃ tribhir ūnaṃ tu rakṣasā //

tataḥ sa rājā dyutimān rākṣasaṃ taṃ mahābalam
āsasāda mahātejā dhundhuṃ dhundhuvināśanaḥ //

tasya vārimayaṃ vegam āpīya sa narādhipaḥ
yogī yogena vahniṃ ca śamayām āsa vāriṇā //

nihatya taṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam
uttaṅkaṃ darśayām āsa kṛtakarmā narādhipaḥ //

uttaṅkas tu varaṃ prādāt tasmai rājñe mahātmane
dadau tasyākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiś cāparājitam //

dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam
putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokān svarge ye rakṣasā hatāḥ //

tasya putrās trayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate
candrāśvakapilāśvau tu kanīyāṃsau kumārakau //

dhaundhumārer dṛḍhāśvasya haryaśvaś cātmajaḥ smṛtaḥ
haryaśvasya nikumbho 'bhūt kṣatradharmarataḥ sadā //

saṃhatāśvo nikumbhasya suto raṇaviśāradaḥ
akṛśāśvakṛśāśvau tu saṃhatāśvasutau dvijāḥ //

tasya haimavatī kanyā satāṃ matā dṛṣadvatī
vikhyātā triṣu lokeṣu putraś cāsyāḥ prasenajit //

lebhe prasenajid bhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām
abhiśastā tu sā bhartrā nadī vai bāhudābhavat //

tasya putro mahān āsīd yuvanāśvo narādhipaḥ
māndhātā yuvanāśvasya trilokavijayī sutaḥ //

tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat
sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi //

pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇām ayutasya vai
tasyām utpādayām āsa māndhātā dvau sutau dvijāḥ //

purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca pārthivam
purukutsasutas tv āsīt trasadasyur mahīpatiḥ //

narmadāyām athotpannaḥ saṃbhūtas tasya cātmajaḥ
saṃbhūtasya tu dāyādas tridhanvā ripumardanaḥ //

rājñas tridhanvanas tv āsīd vidvāṃs trayyāruṇaḥ prabhuḥ
tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūn mahābalaḥ //

parigrahaṇamantrāṇāṃ vighnaṃ cakre sudurmatiḥ
yena bhāryā kṛtodvāhā hṛtā caiva parasya ha //

bālyāt kāmāc ca mohāc ca sāhasāc cāpalena ca
jahāra kanyāṃ kāmārtaḥ kasyacit puravāsinaḥ //

adharmaśaṅkunā tena taṃ sa trayyāruṇo 'tyajat
apadhvaṃseti bahuśo vadan krodhasamanvitaḥ //

so 'bravīt pitaraṃ tyaktaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ
pitā ca tam athovāca śvapākaiḥ saha vartaya //

nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana
ity uktaḥ sa nirākrāman nagarād vacanāt pituḥ //

na ca taṃ vārayām āsa vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ
sa tu satyavrato viprāḥ śvapākāvasathāntike //

pitrā tyakto 'vasad vīraḥ pitāpy asya vanaṃ yayau
tatas tasmiṃs tu viṣaye nāvarṣat pākaśāsanaḥ //

samā dvādaśa bho viprās tenādharmeṇa vai tadā
dārāṃs tu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ //

saṃnyasya sāgarānte tu cakāra vipulaṃ tapaḥ
tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putram aurasam //

śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇād gośatena vai
taṃ ca baddhaṃ gale dṛṣṭvā vikrayārthaṃ nṛpātmajaḥ //

maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayām āsa bho dvijāḥ
satyavrato mahābāhur bharaṇaṃ tasya cākarot //

viśvāmitrasya tuṣṭyartham anukampārtham eva ca
so 'bhavad gālavo nāma gale bandhān mahātapāḥ
maharṣiḥ kauśiko dhīmāṃs tena vīreṇa mokṣitaḥ //

gaṅgādvāre prayāge ca tathā sāgarasaṃgame
eteṣu puṇyadā puṃsāṃ muktidā sā bhagīrathī //