Brahma Purana · Chapter 73

kamaṇḍalusthitā devī tava puṇyavivardhinī
yathā martyaṃ gatā nātha tan me vistarato vada //

balir nāma mahādaityo devārir aparājitaḥ
dharmeṇa yaśasā caiva prajāsaṃrakṣaṇena ca //

gurubhaktyā ca satyena vīryeṇa ca balena ca
tyāgena kṣamayā caiva trailokye nopamīyate //

tasyarddhim unnatāṃ dṛṣṭvā devāś cintāparāyaṇāḥ
mithaḥ samūcur amarā jeṣyāmo vai kathaṃ balim //

tasmiñ śāsati rājyaṃ tu trailokyaṃ hatakaṇṭakam
nārayo vyādhayo vāpi nādhayo vā kathaṃcana //

anāvṛṣṭir adharmo vā nāstiśabdo na durjanaḥ
svapne 'pi naiva dṛśyeta balau rājyaṃ praśāsati //

tasyonnatiśarair bhagnāḥ kīrtikhaḍgadvidhākṛtāḥ
tasyājñāśaktibhinnāṅgā devāḥ śarma na lebhire //

tataḥ saṃmantrayām āsuḥ kṛtvā mātsaryam agrataḥ
tadyaśognipradīptāṅgā viṣṇuṃ jagmuḥ suvihvalāḥ //

ārtāḥ sma gatasattvāḥ sma śaṅkhacakragadādhara
asmadarthe bhavān nityam āyudhāni bibharti ca //

tvayi nāthe jagannātha asmākaṃ duḥkham īdṛśam
tvāṃ tu praṇamatī vāṇī kathaṃ daityaṃ namasyati //

manasā karmaṇā vācā tvām eva śaraṇaṃ gatāḥ
tvadaṅghriśaraṇāḥ santaḥ kathaṃ daityaṃ namemahi //

yajāmas tvāṃ mahāyajñair vadāmo vāgbhir acyuta
tvadekaśaraṇāḥ santaḥ kathaṃ daityaṃ namemahi //

tvadvīryam āśritā nityaṃ devāḥ sendrapurogamāḥ
tvayā dattaṃ padaṃ prāpya kathaṃ daityaṃ namemahi //

sraṣṭā tvaṃ brahmamūrtyā tu viṣṇur bhūtvā tu rakṣasi
saṃhartā rudraśaktyā tvaṃ kathaṃ daityaṃ namemahi //

aiśvaryaṃ kāraṇaṃ loke vinaiśvaryaṃ tu kiṃ phalam
hataiśvaryāḥ sureśāna kathaṃ daityaṃ namemahi //

anādis tvaṃ jagaddhātar anantas tvaṃ jagadguruḥ
antavantam amuṃ śatruṃ kathaṃ daityaṃ namemahi //

tavaiśvaryeṇa puṣṭāṅgā jitvā trailokyam ojasā
sthirāḥ syāmaḥ sureśāna kathaṃ daityaṃ namemahi //

ity etad eva vacanaṃ śrutvā daiteyasūdanaḥ
uvāca sarvān amarān devānāṃ kāryasiddhaye //

madbhakto 'sau balir daityo hy avadhyo 'sau surāsuraiḥ
yathā bhavanto matpoṣyās tathā poṣyo balir mama //

vinā tu saṃgaraṃ devā hatvā rājyaṃ triviṣṭape
baliṃ nibadhya mantroktyā rājyaṃ vaḥ pradadāmy aham //

tathety uktvā suragaṇāḥ saṃjagmur divam eva hi
bhagavān api deveśo hy adityā garbham āviśat //

tasminn utpadyamāne tu utsavāś ca babhūvire
jāto 'sau vāmano brahman yajñeśo yajñapūruṣaḥ //

etasminn antare brahman hayamedhāya dīkṣitaḥ
balir balavatāṃ śreṣṭha ṛṣimukhyaiḥ samāhitaḥ //

purodhasā ca śukreṇa vedavedāṅgavedinā
makhe tasmin vartamāne yajamāne balau tathā //

ārtvijya ṛṣimukhye tu śukre tatra purodhasi
havirbhāgārtham āsanna devagandharvapannage //

dīyatāṃ bhujyatāṃ pūjā kriyatāṃ ca pṛthak pṛthak
paripūrṇaṃ punaḥ pūrṇam evaṃ vākye pravartati //

śanais taddeśam abhyāgād vāmanaḥ sāmagāyanaḥ
yajñavāṭam anuprāpto vāmanaś citrakuṇḍalaḥ //

praśaṃsamānas taṃ yajñaṃ vāmanaṃ prekṣya bhārgavaḥ
brahmarūpadharaṃ devaṃ vāmanaṃ daityasūdanam //

dātāraṃ yajñatapasāṃ phalaṃ hantāraṃ rakṣasām
jñātvā tvarann athovāca rājānaṃ bhūritejasam //

jetāraṃ kṣatradharmeṇa dātāraṃ bhaktito dhanam
baliṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ sabhāryaṃ dīkṣitaṃ makhe //

dhyāyantaṃ yajñapuruṣam utsṛjantaṃ haviḥ pṛthak
tam āha bhṛguśārdūlaḥ śukraḥ paramabuddhimān //

yo 'sau tava makhaṃ prāpto brāhmaṇo vāmanākṛtiḥ
nāsau vipro bale satyaṃ yajñeśo yajñavāhanaḥ //

śiśus tvāṃ yācituṃ prāpto nūnaṃ devahitāya hi
mayā ca saha saṃmantrya paścād deyaṃ tvayā prabho //

balis tu bhārgavaṃ prāha purodhasam ariṃdamaḥ //

dhanyo 'haṃ mama yajñeśo gṛham āyāti mūrtimān
āgatya yācate kiṃcit kiṃ mantryam avaśiṣyate //

evam uktvā sabhāryo 'sau śukreṇa ca purodhasā
jagāma yatra viprendro vāmano 'ditinandanaḥ //

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā kenārthitvaṃ tad ucyatām
vāmano 'pi tadā prāha padatrayamitāṃ bhuvam //

dehi rājendra nānyena kāryam asti dhanena kim
tathety uktvā tu kalaśān nānāratnavibhūṣitāt //

vāridhārāṃ puraskṛtya vāmanāya bhuvaṃ dadau
paśyatsu ṛṣimukhyeṣu śukre caiva purodhasi //

paśyatsu lokanātheṣu vāmanāya bhuvaṃ dadau
paśyatsu daityasaṃgheṣu jayaśabde pravartati //

śanais tu vāmanaḥ prāha svasti rājan sukhī bhava
dehi me saṃmitāṃ bhūmiṃ tripadām āśu gamyate //

tathety uvāca daityeśo yāvat paśyati vāmanam
yajñeśo yajñapuruṣaś candrādityau stanāntare //

yathā syātāṃ surā mūrdhni vavṛdhe vikramākṛtiḥ
anantaś cācyuto devo vikrānto vikramākṛtiḥ
taṃ dṛṣṭvā daityarāṭ prāha sabhāryo vinayānvitaḥ //

kramasva viṣṇo lokeśa yāvacchaktyā jaganmaya
jitaṃ mayā sureśāna sarvabhāvena viśvakṛt //

tadvākyasamakālaṃ tu viṣṇuḥ prāha mahākratuḥ //

daityeśvara mahābāho kramiṣye paśya daityarāṭ //

evaṃ vadantaṃ sa prāha krama viṣṇo punaḥ punaḥ //

kūrmapṛṣṭhe padaṃ nyasya baliyajñe padaṃ nyasat
dvitīyaṃ tu padaṃ prāpa brahmalokaṃ sanātanam //

tṛtīyasya padasyātra sthānaṃ nāsty asureśvara
kva kramiṣye bhuvaṃ dehi baliṃ taṃ harir abravīt
vihasya balir apy āha sabhāryaḥ sa kṛtāñjaliḥ //

tvayā sṛṣṭaṃ jagat sarvaṃ na sraṣṭāhaṃ sureśvara
tvaddoṣād alpam abhavat kiṃ karomi jaganmaya //

tathāpi nānṛtapūrvaṃ kadācid vacmi keśava
satyavākyaṃ ca māṃ kurvan matpṛṣṭhe hi padaṃ nyasa //

tataḥ prasanno bhagavāṃs trayīmūrtiḥ surārcitaḥ //

varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te bhaktyā prīto 'smi daityarāṭ //

sa tu prāha jagannāthaṃ na yāce tvāṃ trivikramam
sa tu prādāt svayaṃ viṣṇuḥ prītaḥ san manasepsitam //

rasātalapatitvaṃ ca bhāvi cendrapadaṃ punaḥ
ātmādhipatyaṃ ca harir avināśi yaśo vibhuḥ //

evaṃ dattvā baleḥ sarvaṃ sasutaṃ bhāryayānvitam
rasātale hariḥ sthāpya baliṃ tv amaravairiṇam //

śatakratos tathā prādāt surarājyaṃ yathābhavam
etasminn antare tatra padaṃ prāgāt surārcitam //

dvitīyaṃ tat padaṃ viṣṇoḥ pitur mama mahāmate
yat padaṃ samanuprāptaṃ gṛhaṃ dṛṣṭvāpy acintayam //

kiṃ kṛtyaṃ yac chubhaṃ me syāt pade viṣṇoḥ samāgate
sarvasvaṃ ca samālokya śreṣṭho me syāt kamaṇḍaluḥ //

tad vāri yat puṇyatamaṃ dattaṃ ca tripurāriṇā
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ varaṃ śāntikaraṃ param //

śubhaṃ ca śubhadaṃ nityaṃ bhuktimuktipradāyakam
mātṛsvarūpaṃ lokānām amṛtaṃ bheṣajaṃ śuci //

pavitraṃ pāvanaṃ pūjyaṃ jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ guṇānvitam
smaraṇād eva lokānāṃ pāvanaṃ kiṃ nu darśanāt //

tādṛg vāri śucir bhūtvā kalpaye 'rghāya me pituḥ
iti saṃcintya tad vāri gṛhītvārghāya kalpitam //

viṣṇoḥ pāde tu patitam arghavāri sumantritam
tad vāri patitaṃ merau caturdhā vyagamad bhuvam //

pūrve tu dakṣiṇe caiva paścime cottare tathā
dakṣiṇe yat tu patitaṃ jaṭābhiḥ śaṃkaro mune //

jagrāha paścime yat tu punaḥ prāyāt kamaṇḍalum
uttare patitaṃ yat tu viṣṇur jagrāha taj jalam //

pūrvasminn ṛṣayo devā pitaro lokapālakāḥ
jagṛhuḥ śubhadaṃ vāri tasmāc chreṣṭhaṃ tad ucyate //

yā dakṣiṇāṃ diśaṃ prāptā āpo vai lokamātaraḥ
viṣṇupādaprasūtās tā brahmaṇyā lokamātaraḥ //

maheśvarajaṭāsaṃsthāḥ parvajātaśubhodayāḥ
tāsāṃ prabhāvasmaraṇāt sarvakāmān avāpnuyāt //