Brahma Purana · Chapter 70

sarveṣāṃ caiva tīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ ca dvijottamāḥ
japahomavratānāṃ ca tapodānaphalāni ca //

na tat paśyāmi bho viprā yat tena sadṛśaṃ bhuvi
kiṃ cātra bahunoktena bhāṣitena punaḥ punaḥ //

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ kṣetraṃ tat paramaṃ mahat
puruṣākhyaṃ sakṛd dṛṣṭvā sāgarāmbhaḥsamāplutam //

brahmavidyāṃ sakṛj jñātvā garbhavāso na vidyate
hareḥ saṃnihite sthāna uttame puruṣottame //

saṃvatsaram upāsīta māsamātram athāpi vā
tena japtaṃ hutaṃ tena tena taptaṃ tapo mahat //

sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra yogeśvaro hariḥ
bhuktvā bhogān vicitrāṃś ca devayoṣitsamanvitaḥ //

kalpānte punar āgatya martyaloke narottamaḥ
jāyate yogināṃ viprā jñānajñeyodyato gṛhe //

saṃprāpya vaiṣṇavaṃ yogaṃ hareḥ svacchandatāṃ vrajet
kalpavṛkṣasya rāmasya kṛṣṇasya bhadrayā saha //

mārkaṇḍeyendradyumnasya māhātmyaṃ mādhavasya ca
svargadvārasya māhātmyaṃ sāgarasya vidhiḥ kramāt //

mārjanasya yathākāle bhāgīrathyāḥ samāgamam
sarvam etan mayā khyātaṃ yat paraṃ śrotum icchatha //

indradyumnasya māhātmyam etac ca kathitaṃ mayā
sarvāścaryaṃ samākhyātaṃ rahasyaṃ puruṣottamam
purāṇaṃ paramaṃ guhyaṃ dhanyaṃ saṃsāramocanam //

nahi nas tṛptir astīha śṛṇvatāṃ tīrthavistaram
punar eva paraṃ guhyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ
paraṃ tīrthasya māhātmyaṃ sarvatīrthottamottamam //

imam eva purā praśnaṃ pṛṣṭo 'smi dvijasattamāḥ
nāradena prayatnena tadā taṃ proktavān aham //

tapaso yajñadānānāṃ tīrthānāṃ pāvanaṃ smṛtam
sarvaṃ śrutaṃ mayā tvatto jagadyone jagatpate //

kiyanti santi tīrthāni svargamartyarasātale
sarveṣām eva tīrthānāṃ sarvadā kiṃ viśiṣyate //

caturvidhāni tīrthāni svarge martye rasātale
daivāni muniśārdūla āsurāṇy āruṣāṇi ca //

mānuṣāṇi trilokeṣu vikhyātāni surādibhiḥ
mānuṣebhyaś ca tīrthebhya ārṣaṃ tīrtham anuttamam //

ārṣebhyaś caiva tīrthebhya āsuraṃ bahupuṇyadam
āsurebhyas tathā puṇyaṃ daivaṃ tat sārvakāmikam //

brahmaviṣṇuśivaiś caiva nirmitaṃ daivam ucyate
tribhyo yad ekaṃ jāyeta tasmān nātaḥ paraṃ viduḥ //

trayāṇām api lokānāṃ tīrthaṃ medhyam udāhṛtam
tatrāpi jāmbavaṃ dvīpaṃ tīrthaṃ bahuguṇodayam //

jāmbave bhārataṃ varṣaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam
karmabhūmir yataḥ putra tasmāt tīrthaṃ tad ucyate //

tatraiva yāni tīrthāni yāny uktāni mayā tava
himavadvindhyayor madhye ṣaṇnadyo devasaṃbhavāḥ //

tathaiva devajā brahman dakṣiṇārṇavavindhyayoḥ
etā dvādaśa nadyas tu prādhānyena prakīrtitāḥ //

abhisaṃpūjitaṃ yasmād bhārataṃ bahupuṇyadam
karmabhūmir ato devair varṣaṃ tasmāt prakīrtitam //

ārṣāṇi caiva tīrthāni devajāni kvacit kvacit
āsurair āvṛtāny āsaṃs tad evāsuram ucyate //

daiveṣv eva pradeśeṣu tapas taptvā maharṣayaḥ
daivaprabhāvāt tapasa ārṣāṇy api ca tāny api //

ātmanaḥ śreyase muktyai pūjāyai bhūtaye 'thavā
ātmanaḥ phalabhūtyarthaṃ yaśaso 'vāptaye punaḥ //

mānuṣaiḥ kāritāny āhur mānuṣāṇīti nārada
evaṃ caturvidho bhedas tīrthānāṃ munisattama //

bhedaṃ na kaścij jānāti śrotuṃ yukto 'si nārada
bahavaḥ paṇḍitaṃmanyāḥ śṛṇvanti kathayanti ca
sukṛtī ko 'pi jānāti vaktuṃ śrotuṃ nijair guṇaiḥ //

teṣāṃ svarūpaṃ bhedaṃ ca śrotum icchāmi tattvataḥ
yac chrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ //

brahman kṛtayugādau tu upāyo 'nyo na vidyate
tīrthasevāṃ vinā svalpā yāsenābhīṣṭadāyinīm //

na tvayā sadṛśo dhātar vaktā jñātāthavā kvacit
tvaṃ nābhikamale viṣṇoḥ saṃjāto 'khilapūrvajaḥ //

godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca veṇikā
tāpī payouṣṇī vindhyasya dakṣiṇe tu prakīrtitāḥ //

bhāgīrathī narmadā tu yamunā ca sarasvatī
viśokā ca vitastā ca himavatparvatāśritāḥ //

etā nadyaḥ puṇyatamā devatīrthāny udāhṛtāḥ
gayaḥ kollāsuro vṛtras tripuro hy andhakas tathā //

hayamūrdhā ca lavaṇo namuciḥ śṛṅgakas tathā
yamaḥ pātālaketuś ca mayaḥ puṣkara eva ca //

etair āvṛtatīrthāni āsurāṇi śubhāni ca
prabhāso bhārgavo 'gastir naranārāyaṇau tathā //

vasiṣṭhaś ca bharadvājo gotamaḥ kaśyapo manuḥ
ityādimunijuṣṭāni ṛṣitīrthāni nārada //

ambarīṣo hariścandro māndhātā manur eva ca
kuruḥ kanakhalaś caiva bhadrāśvaḥ sagaras tathā //

aśvayūpo nāciketā vṛṣākapir ariṃdamaḥ
ityādimānuṣair vipra nirmitāni śubhāni ca //

yaśasaḥ phalabhūtyarthaṃ nirmitānīha nārada
svatoudbhūtāni daivāni yatra kvāpi jagattraye
puṇyatīrthāni tāny āhus tīrthabhedo mayoditaḥ //