Brahma Purana · Chapter 6

vivasvān kaśyapāj jajñe dākṣāyaṇyāṃ dvijottamāḥ
tasya bhāryābhavat saṃjñā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ //

sureśvarīti vikhyātā triṣu lokeṣu bhāvinī
sā vai bhāryā bhagavato mārtaṇḍasya mahātmanaḥ //

bhartṛrūpeṇa nātuṣyad rūpayauvanaśālinī
saṃjñā nāma sutapasā sudīptena samanvitā //

ādityasya hi tad rūpaṃ maṇḍalasya sutejasā
gātreṣu paridagdhaṃ vai nātikāntam ivābhavat //

na khalv ayaṃ mṛto 'ṇḍasya iti snehād abhāṣata
ajānan kāśyapas tasmān mārtaṇḍa iti cocyate //

tejas tv abhyadhikaṃ tasya nityam eva vivasvataḥ
yenātitāpayām āsa trīṃl lokān kaśyapātmajaḥ //

trīṇy apatyāni bho viprāḥ saṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥ
ādityo janayām āsa kanyāṃ dvau ca prajāpatī //

manur vaivasvataḥ pūrvaṃ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ
yamaś ca yamunā caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ //

śyāmavarṇaṃ tu tad rūpaṃ saṃjñā dṛṣṭvā vivasvataḥ
asahantī tu svāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame tataḥ //

māyāmayī tu sā saṃjñā tasyāṃ chāyāsamutthitām
prāñjaliḥ praṇatā bhūtvā chāyā saṃjñāṃ dvijottamāḥ //

uvāca kiṃ mayā kāryaṃ kathayasva śucismite
sthitāsmi tava nirdeśe śādhi māṃ varavarṇini //

ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ
tvayaiva bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā //

imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ceyaṃ sumadhyamā
saṃbhāvyās te na cākhyeyam idaṃ bhagavate kvacit //

ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit
ākhyāsyāmi namas tubhyaṃ gaccha devi yathāsukham //

samādiśya savarṇāṃ tu tathety uktā tayā ca sā
tvaṣṭuḥ samīpam agamad vrīḍiteva tapasvinī //

pituḥ samīpagā sā tu pitrā nirbhartsitā śubhā
bhartuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ //

āgacchad vaḍavā bhūtvā ācchādya rūpam aninditā
kurūn athottarān gatvā tṛṇāny atha cacāra ha //

dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyam iti cintayan
ādityo janayām āsa putram ātmasamaṃ tadā //

pūrvajasya manor viprāḥ sadṛśo 'yam iti prabhuḥ
manur evābhavan nāmnā sāvarṇa iti cocyate //

dvitīyo yaḥ sutas tasyāḥ sa vijñeyaḥ śanaiścaraḥ
saṃjñā tu pārthivī viprāḥ svasya putrasya vai tadā //

cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai
manus tasyāḥ kṣamat tat tu yamas tasyā na cakṣame //

sa vai roṣāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vānagha
padā saṃtarjayām āsa saṃjñāṃ vaivasvato yamaḥ //

taṃ śaśāpa tataḥ krodhāt sāvarṇajananī tadā
caraṇaḥ patatām eṣa taveti bhṛśaduḥkhitā //

yamas tu tat pituḥ sarvaṃ prāñjaliḥ pratyavedayat
bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyair viśaṅkitaḥ //

śāpo 'yaṃ vinivarteta provāca pitaraṃ dvijāḥ
mātrā snehena sarveṣu vartitavyaṃ suteṣu vai //

seyam asmān apāsyeha vivasvan saṃbubhūṣati
tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ //

bālyād vā yadi vā laulyān mohāt tat kṣantum arhasi
śapto 'ham asmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara
tava prasādāc caraṇo na paten mama gopate //

asaṃśayaṃ putra mahad bhaviṣyaty atra kāraṇam
yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ satyavādinam //

na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātṛvacas tava
kṛmayo māṃsam ādāya yāsyanty avanim eva ca //

kṛtam evaṃ vacas tathyaṃ mātus tava bhaviṣyati
śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi //

ādityaś cābravīt saṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai
tulyeṣv abhyadhikaḥ sneha ekasmin kriyate tvayā //

sā tat pariharantī tu nācacakṣe vivasvate
sa cātmānaṃ samādhāya yogāt tathyam apaśyata //

tāṃ śaptukāmo bhagavān nāśapan munisattamāḥ
mūrdhajeṣu nijagrāha sa tu tāṃ munisattamāḥ //

tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ācacakṣe vivasvate
vivasvān atha tac chrutvā kruddhas tvaṣṭāram abhyagāt //

dṛṣṭvā tu taṃ yathānyāyam arcayitvā vibhāvasum
nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayām āsa vai tadā //

tavātitejasāviṣṭam idaṃ rūpaṃ na śobhate
asahantī ca saṃjñā sā vane carati śāḍvale //

draṣṭā hi tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm
ślāghyāṃ yogabalopetāṃ yogam āsthāya gopate //

anukūlaṃ tu te deva yadi syān mama saṃmatam
rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntam ariṃdama //

tato 'bhyupagamāt tvaṣṭā mārtaṇḍasya vivasvataḥ
bhramim āropya tat tejaḥ śātayām āsa bho dvijāḥ //

tato nirbhāsitaṃ rūpaṃ tejasā saṃhatena vai
kāntāt kāntataraṃ draṣṭum adhikaṃ śuśubhe tadā //

dadarśa yogam āsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tataḥ
adhṛṣyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca //

vaḍavāvapuṣā viprāś carantīm akutobhayām
so 'śvarūpeṇa bhagavāṃs tāṃ mukhe samabhāvayat //

maithunāya viceṣṭantīṃ parapuṃso 'vaśaṅkayā
sā tan niravamac chukraṃ nāsikābhyāṃ vivasvataḥ //

devau tasyām ajāyetām aśvinau bhiṣajāṃ varau
nāsatyaś caiva dasraś ca smṛtau dvāv aśvināv iti //

mārtaṇḍasyātmajāv etāv aṣṭamasya prajāpateḥ
tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayām āsa bhāskaraḥ //

sā tu dṛṣṭvaiva bhartāraṃ tutoṣa munisattamāḥ
yamas tu karmaṇā tena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ //

dharmeṇa rañjayām āsa dharmarāja imāḥ prajāḥ
sa lebhe karmaṇā tena śubhena paramadyutiḥ //

pitṝṇām ādhipatyaṃ ca lokapālatvam eva ca
manuḥ prajāpatis tv āsīt sāvarṇiḥ sa tapodhanāḥ //

bhāvyaḥ samāgate tasmin manuḥ sāvarṇike 'ntare
merupṛṣṭhe tapo nityam adyāpi sa caraty uta //

bhrātā śanaiścaras tasya grahatvaṃ sa tu labdhavān
tvaṣṭā tu tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat //

tad apratihataṃ yuddhe dānavāntacikīrṣayā
yavīyasī tu sāpy āsīd yamī kanyā yaśasvinī //

abhavac ca saricchreṣṭhā yamunā lokapāvanī
manur ity ucyate loke sāvarṇa iti cocyate //

dvitīyo yaḥ sutas tasya manor bhrātā śanaiścaraḥ
grahatvaṃ sa ca lebhe vai sarvalokābhipūjitaḥ //

ya idaṃ janma devānāṃ śṛṇuyān narasattamaḥ
āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyāc ca mahad yaśaḥ //