Brahma Purana · Chapter 60

śvetamādhavam ālokya samīpe matsyamādhavam
ekārṇavajale pūrvaṃ rohitaṃ rūpam āsthitam //

vedānāṃ haraṇārthāya rasātalatale sthitam
cintayitvā kṣitiṃ samyak tasmin sthāne pratiṣṭhitam //

ādyāvataraṇaṃ rūpaṃ mādhavaṃ matsyarūpiṇam
praṇamya praṇato bhūtvā sarvaduḥkhād vimucyate //

prayāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo hariḥ svayam
kāle punar ihāyāto rājā syāt pṛthivītale //

vatsamādhavam āsādya durādharṣo bhaven naraḥ
dātā bhoktā bhaved yajvā vaiṣṇavaḥ satyasaṃgaraḥ //

yogaṃ prāpya hareḥ paścāt tato mokṣam avāpnuyāt
matsyamādhavamāhātmyaṃ mayā saṃparikīrtitam
yaṃ dṛṣṭvā muniśārdūlāḥ sarvān kāmān avāpnuyāt //

bhagavañ śrotum icchāmo mārjanaṃ varuṇālaye
kriyate snānadānādi tasyāśeṣaphalaṃ vada //

śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā mārjanasya yathāvidhi
bhaktyā tu tanmanā bhūtvā saṃprāpya puṇyam uttamam //

mārkaṇḍeyahrade snānaṃ pūrvakāle praśasyate
caturdaśyāṃ viśeṣeṇa sarvapāpapraṇāśanam //

tadvat snānaṃ samudrasya sarvakālaṃ praśasyate
paurṇamāsyāṃ viśeṣeṇa hayamedhaphalaṃ labhet //

mārkaṇḍeyaṃ vaṭaṃ kṛṣṇaṃ rauhiṇeyaṃ mahodadhim
indradyumnasaraś caiva pañcatīrthīvidhiḥ smṛtaḥ //

pūrṇimā jyeṣṭhamāsasya jyeṣṭhā ṛkṣaṃ yadā bhavet
tadā gacched viśeṣeṇa tīrtharājaṃ paraṃ śubham //

kāyavāṅmānasaiḥ śuddhas tadbhāvo nānyamānasaḥ
sarvadvaṃdvavinirmukto vītarāgo vimatsaraḥ //

kalpavṛkṣavaṭaṃ ramyaṃ tatra snātvā janārdanam
pradakṣiṇaṃ prakurvīta trivāraṃ susamāhitaḥ //

yaṃ dṛṣṭvā mucyate pāpāt saptajanmasamudbhavāt
puṇyaṃ cāpnoti vipulaṃ gatim iṣṭāṃ ca bho dvijāḥ //

tasya nāmāni vakṣyāmi pramāṇaṃ ca yuge yuge
yathāsaṃkhyaṃ ca bho viprāḥ kṛtādiṣu yathākramam //

vaṭaṃ vaṭeśvaraṃ kṛṣṇaṃ purāṇapuruṣaṃ dvijāḥ
vaṭasyaitāni nāmāni kīrtitāni kṛtādiṣu //

yojanaṃ pādahīnaṃ ca yojanārdhaṃ tadardhakam
pramāṇaṃ kalpavṛkṣasya kṛtādau parikīrtitam //

yathoktena tu mantreṇa namaskṛtvā tu taṃ vaṭam
dakṣiṇābhimukho gacched dhanvantaraśatatrayam //

yatrāsau dṛśyate viṣṇuḥ svargadvāraṃ manoramam
sāgarāmbhaḥsamākṛṣṭaṃ kāṣṭhaṃ sarvaguṇānvitam //

praṇipatya tatas taṃ bhoḥ paripūjya tataḥ punaḥ
mucyate sarvarogādyais tathā pāpair grahādibhiḥ //

ugrasenaṃ purā dṛṣṭvā svargadvāreṇa sāgaram
gatvācamya śucis tatra dhyātvā nārāyaṇaṃ param //

nyased aṣṭākṣaraṃ mantraṃ paścād dhastaśarīrayoḥ
oṃ namo nārāyaṇāyeti yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ //

kiṃ kāryaṃ bahubhir mantrair manovibhramakārakaiḥ
oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ //

āpo narasya sūnutvān nārā itīha kīrtitāḥ
viṣṇos tās tv ayanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ //

nārāyaṇaparā vedā nārāyaṇaparā dvijāḥ
nārāyaṇaparā yajñā nārāyaṇaparāḥ kriyāḥ //

nārāyaṇaparā pṛthvī nārāyaṇaparaṃ jalam
nārāyaṇaparo vahnir nārāyaṇaparaṃ nabhaḥ //

nārāyaṇaparo vāyur nārāyaṇaparaṃ manaḥ
ahaṃkāraś ca buddhiś ca ubhe nārāyaṇātmake //

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca yat kiṃcij jīvasaṃjñitam
sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ caiva sarvaṃ nārāyaṇātmakam //

śabdādyā viṣayāḥ sarve śrotrādīnīndriyāṇi ca
prakṛtiḥ puruṣaś caiva sarve nārāyaṇātmakāḥ //

jale sthale ca pātāle svargaloke 'mbare nage
avaṣṭabhya idaṃ sarvam āste nārāyaṇaḥ prabhuḥ //

kiṃ cātra bahunoktena jagad etac carācaram
brahmādistambaparyantaṃ sarvaṃ nārāyaṇātmakam //

nārāyaṇāt paraṃ kiṃcin neha paśyāmi bho dvijāḥ
tena vyāptam idaṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyaṃ carācaram //

āpo hy āyatanaṃ viṣṇoḥ sa ca evāmbhasāṃ patiḥ
tasmād apsu smaren nityaṃ nārāyaṇam aghāpaham //

snānakāle viśeṣeṇa copasthāya jale śuciḥ
smaren nārāyaṇaṃ dhyāyed dhaste kāye ca vinyaset //

oṃkāraṃ ca nakāraṃ ca aṅguṣṭhe hastayor nyaset
śeṣair hastatalaṃ yāvat tarjanyādiṣu vinyaset //

oṃkāraṃ vāmapāde tu nakāraṃ dakṣiṇe nyaset
mokāraṃ vāmakaṭyāṃ tu nākāraṃ dakṣiṇe nyaset //

rākāraṃ nābhideśe tu yakāraṃ vāmabāhuke
ṇākāraṃ dakṣiṇe nyasya yakāraṃ mūrdhni vinyaset //

adhaś cordhvaṃ ca hṛdaye pārśvataḥ pṛṣṭhato 'grataḥ
dhyātvā nārāyaṇaṃ paścād ārabhet kavacaṃ budhaḥ //

pūrve māṃ pātu govindo dakṣiṇe madhusūdanaḥ
paścime śrīdharo devaḥ keśavas tu tathottare //

pātu viṣṇus tathāgneye nairṛte mādhavo 'vyayaḥ
vāyavye tu hṛṣīkeśas tatheśāne ca vāmanaḥ //

bhūtale pātu vārāhas tathordhvaṃ ca trivikramaḥ
kṛtvaivaṃ kavacaṃ paścād ātmānaṃ cintayet tataḥ //

ahaṃ nārāyaṇo devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ
evaṃ dhyātvā tadātmānam imaṃ mantram udīrayet //

tvam agnir dvipadāṃ nātha retodhāḥ kāmadīpanaḥ
pradhānaḥ sarvabhūtānāṃ jīvānāṃ prabhur avyayaḥ //

amṛtasyāraṇis tvaṃ hi devayonir apāṃ pate
vṛjinaṃ hara me sarvaṃ tīrtharāja namo 'stu te //

evam uccārya vidhivat tataḥ snānaṃ samācaret
anyathā bho dvijaśreṣṭhāḥ snānaṃ tatra na śasyate //

kṛtvā tu vaidikair mantrair abhiṣekaṃ ca mārjanam
antar jale japet paścāt trir āvṛttyāghamarṣaṇam //

hayamedho yathā viprāḥ sarvapāpaharaḥ kratuḥ
tathāghamarṣaṇaṃ cātra sūktaṃ sarvāghanāśanam //

uttīrya vāsasī dhaute nirmale paridhāya vai
prāṇān āyamya cācamya saṃdhyāṃ copāsya bhāskaram //

upatiṣṭhet tataś cordhvaṃ kṣiptvā puṣpajalāñjalim
upasthāyordhvabāhuś ca talliṅgair bhāskaraṃ tataḥ //

gāyatrīṃ pāvanīṃ devīṃ japed aṣṭottaraṃ śatam
anyāṃś ca sauramantrāṃś ca japtvā tiṣṭhan samāhitaḥ //

kṛtvā pradakṣiṇaṃ sūryaṃ namaskṛtyopaviśya ca
svādhyāyaṃ prāṅmukhaḥ kṛtvā tarpayed daivatāny ṛṣīn //

manuṣyāṃś ca pitṝṃś cānyān nāmagotreṇa mantravit
toyena tilamiśreṇa vidhivat susamāhitaḥ //

tarpaṇaṃ devatānāṃ ca pūrvaṃ kṛtvā samāhitaḥ
adhikārī bhavet paścāt pitṝṇāṃ tarpaṇe dvijaḥ //

śrāddhe havanakāle ca pāṇinaikena nirvapet
tarpaṇe tūbhayaṃ kuryād eṣa eva vidhiḥ sadā //

anvārabdhena savyena pāṇinā dakṣiṇena tu
tṛpyatām iti siñcet tu nāmagotreṇa vāgyataḥ //

kāyasthair yas tilair mohāt karoti pitṛtarpaṇam
tarpitās tena pitaras tvaṅmāṃsarudhirāsthibhiḥ //

aṅgasthair na tilaiḥ kuryād devatāpitṛtarpaṇam
rudhiraṃ tad bhavet toyaṃ pradātā kilbiṣī bhavet //

bhūmyāṃ yad dīyate toyaṃ dātā caiva jale sthitaḥ
vṛthā tan muniśārdūlā nopatiṣṭhati kasyacit //

sthale sthitvā jale yas tu prayacched udakaṃ naraḥ
pitṝṇāṃ nopatiṣṭheta salilaṃ tan nirarthakam //

udake nodakaṃ kuryāt pitṛbhyaś ca kadācana
uttīrya tu śucau deśe kuryād udakatarpaṇam //

nodakeṣu na pātreṣu na kruddho naikapāṇinā
nopatiṣṭhati tat toyaṃ yad bhūmyāṃ na pradīyate //

pitṝṇām akṣayaṃ sthānaṃ mahī dattā mayā dvijāḥ
tasmāt tatraiva dātavyaṃ pitṝṇāṃ prītim icchatā //

bhūmipṛṣṭhe samutpannā bhūmyāṃ caiva ca saṃsthitāḥ
bhūmyāṃ caiva layaṃ yātā bhūmau dadyāt tato jalam //

āstīrya ca kuśān sāgrāṃs tān āvāhya svamantrataḥ
prācīnāgreṣu vai devān yāmyāgreṣu tathā pitṝn //