Brahma Purana · Chapter 47

evaṃ sa pṛthivīpālaś cintayitvā dvijottamāḥ
prāsādārthaṃ hares tatra prārambham akarot tadā //

ānāyya gaṇakān sarvān ācāryāñ śāstrapāragān
bhūmiṃ saṃśodhya yatnena rājā tu parayā mudā //

brāhmaṇair jñānasaṃpannair vedaśāstrārthapāragaiḥ
amātyair mantribhiś caiva vāstuvidyāviśāradaiḥ //

taiḥ sārdhaṃ sa samālocya sumuhūrte śubhe dine
sucandratārāsaṃyoge grahānukūlyasaṃyute //

jayamaṅgalaśabdaiś ca nānāvādyair manoharaiḥ
vedādhyayananirghoṣair gītaiḥ sumadhurasvaraiḥ //

puṣpalājākṣatair gandhaiḥ pūrṇakumbhaiḥ sadīpakaiḥ
dadāv arghyaṃ tato rājā śraddhayā susamāhitaḥ //

dattvaivam arghyaṃ vidhivad ānāyya sa mahīpatiḥ
kaliṅgādhipatiṃ śūram utkalādhipatiṃ tathā
kośalādhipatiṃ caiva tān uvāca tadā nṛpaḥ //

gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve śilārthe susamāhitāḥ
gṛhītvā śilpimukhyāṃś ca śilākarmaviśāradān //

vindhyācalaṃ suvistīrṇaṃ bahukandaraśobhitam
nirūpya sarvasānūni cchedayitvā śilāḥ śubhāḥ
saṃvāhyantāṃ ca śakaṭair naukābhir mā vilambatha //

evaṃ gantuṃ samādiśya tān nṛpān sa mahīpatiḥ
punar evābravīd vākyaṃ sāmātyān sapurohitān //

gacchantu dūtāḥ sarvatra mamājñāṃ pravadantu vai
yatra tiṣṭhanti rājānaḥ pṛthivyāṃ tān suśīghragāḥ //

hastyaśvarathapādātaiḥ sāmātyaiḥ sapurohitaiḥ
gacchata sahitāḥ sarva indradyumnasya śāsanāt //

evaṃ dūtāḥ samājñātā rājñā tena mahātmanā
gatvā tadā nṛpān ūcur vacanaṃ tasya bhūpateḥ //

śrutvā tu te tathā sarve dūtānāṃ vacanaṃ nṛpāḥ
ājagmus tvaritāḥ sarve svasainyaiḥ parivāritāḥ //

ye nṛpāḥ sarvadigbhāge ye ca dakṣiṇataḥ sthitāḥ
paścimāyāṃ sthitā ye ca uttarāpathasaṃsthitāḥ //

pratyantavāsino ye 'pi ye ca saṃnidhivāsinaḥ
pārvatīyāś ca ye kecit tathā dvīpanivāsinaḥ //

rathair nāgaiḥ padātaiś ca vājibhir dhanavistaraiḥ
saṃprāptā bahuśo viprāḥ śrutvendradyumnaśāsanam //

tān āgatān nṛpān dṛṣṭvā sāmātyān sapurohitān
provāca rājā hṛṣṭātmā kāryam uddiśya sādaram //

śṛṇudhvaṃ nṛpaśārdūlā yathā kiṃcid bravīmy aham
asmin kṣetravare puṇye bhuktimuktiprade śive //

hayamedhaṃ mahāyajñaṃ prāsādaṃ caiva vaiṣṇavam
kathaṃ śaknomy ahaṃ kartum iti cintākulaṃ manaḥ //

bhavadbhiḥ susahāyais tu sarvam etat karomy aham
yadi yūyaṃ sahāyā me bhavadhvaṃ nṛpasattamāḥ //

ity evaṃ vadamānasya rājarājasya dhīmataḥ
sarve pramuditā hṛṣṭā bhūpās te tasya śāsanāt //

vavṛṣur dhanaratnaiś ca suvarṇamaṇimauktikaiḥ
kambalājinaratnaiś ca rāṅkavāstaraṇaiḥ śubhaiḥ //

vajravaidūryamāṇikyaiḥ padmarāgendranīlakaiḥ
gajair aśvair dhanaiś cānyai rathaiś caiva kareṇubhiḥ //

asaṃkhyeyair bahuvidhair dravyair uccāvacais tathā
śālivrīhiyavaiś caiva māṣamudgatilais tathā //

siddhārthacaṇakaiś caiva godhūmair masurādibhiḥ
śyāmākair madhukaiś caiva nīvāraiḥ sakulatthakaiḥ //

anyaiś ca vividhair dhānyair grāmyāraṇyaiḥ sahasraśaḥ
bahudhānyasahasrāṇāṃ taṇḍulānāṃ ca rāśibhiḥ //

gavyasya haviṣaḥ kumbhaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
tathānyair vividhair dravyair bhakṣyabhojyānulepanaiḥ //

rājānaḥ pūrayām āsur yat kiṃcid dravyasaṃbhavaiḥ
tān dṛṣṭvā yajñasaṃbhārān sarvasaṃpatsamanvitān //

yajñakarmavido viprān vedavedāṅgapāragān
śāstreṣu nipuṇān dakṣān kuśalān sarvakarmasu //

ṛṣīṃś caiva maharṣīṃś ca devarṣīṃś caiva tāpasān
brahmacārigṛhasthāṃś ca vānaprasthān yatīṃs tathā //

snātakān brāhmaṇāṃś cānyān agnihotre sadā sthitān
ācāryopādhyāyavarān svādhyāyatapasānvitān //

sadasyāñ śāstrakuśalāṃs tathānyān pāvakān bahūn
dṛṣṭvā tān nṛpatiḥ śrīmān uvāca svaṃ purohitam //

tataḥ prayāntu vidvāṃso brāhmaṇā vedapāragāḥ
vājimedhārthasiddhyarthaṃ deśaṃ paśyantu yajñiyam //

ity uktaḥ sa tathā cakre vacanaṃ tasya bhūpateḥ
hṛṣṭaḥ sa mantribhiḥ sārdhaṃ tadā rājapurohitaḥ //

tato yayau purodhāś ca prājñaḥ sthapatibhiḥ saha
brāhmaṇān agrataḥ kṛtvā kuśalān yajñakarmaṇi //

taṃ deśaṃ dhīvaragrāmaṃ sapratoliviṭaṅkinam
kārayām āsa vipro 'sau yajñavāṭaṃ yathāvidhi //

prāsādaśatasaṃbādhaṃ maṇipravaraśobhitam
indrasadmanibhaṃ ramyaṃ hemaratnavibhūṣitam //

stambhān kanakacitrāṃś ca toraṇāni bṛhanti ca
yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṃ ca kāñcanam //

antaḥpurāṇi rājñāṃ ca nānādeśanivāsinām
kārayām āsa dharmātmā tatra tatra yathāvidhi //

brāhmaṇānāṃ ca vaiśyānāṃ nānādeśasamīyuṣām
kārayām āsa vidhivac chālās tatrāpy anekaśaḥ //

priyārthaṃ tasya nṛpater āyayur nṛpasattamāḥ
ratnāny anekāny ādāya striyaś cāyayur utsave //

teṣāṃ nirviśatāṃ sveṣu śibireṣu mahātmanām
nadataḥ sāgarasyeva divispṛg abhavad dhvaniḥ //

teṣām abhyāgatānāṃ ca sa rājā munisattamāḥ
vyādideśāyatanāni śayyāś cāpy upacārataḥ //

bhojanāni vicitrāṇi śālīkṣuyavagorasaiḥ
upetya nṛpatiśreṣṭho vyādideśa svayaṃ tadā //

tathā tasmin mahāyajñe bahavo brahmavādinaḥ
ye ca dvijātipravarās tatrāsan dvijasattamāḥ //

samājagmuḥ saśiṣyās tān pratijagrāha pārthivaḥ
sarvāṃś ca tān anuyayau yāvad āvasathān iti //

svayam eva mahātejā dambhaṃ tyaktvā nṛpottamaḥ
tataḥ kṛtvā svaśilpaṃ ca śilpino 'nye ca ye tadā //

kṛtsnaṃ yajñavidhiṃ rājñe tadā tasmai nyavedayan
tataḥ śrutvā nṛpaśreṣṭhaḥ kṛtaṃ sarvam atandritaḥ
hṛṣṭaromābhavad rājā saha mantribhir acyutaḥ //

tasmin yajñe pravṛtte tu vāgmino hetuvādibhiḥ
hetuvādān bahūn āhuḥ parasparajigīṣavaḥ //

devendrasyeva vihitaṃ rājasiṃhena bho dvijāḥ
dadṛśus toraṇāny atra śātakumbhamayāni ca //

śayyāsanavikārāṃś ca subahūn ratnasaṃcayān
ghaṭapātrīkaṭāhāni kalaśān vardhamānakān //

nahi kaścid asauvarṇam apaśyad vasudhādhipaḥ
yūpāṃś ca śāstrapaṭhitān dāravān hemabhūṣitān //

upakṣiptān yathākālaṃ vidhivad bhūrivarcasaḥ
sthalajā jalajā ye ca paśavaḥ kecana dvijāḥ //

sarvān eva samānītān apaśyaṃs tatra te nṛpāḥ
gāś caiva mahiṣīś caiva tathā vṛddhastriyo 'pi ca //

audakāni ca sattvāni śvāpadāni vayāṃsi ca
jarāyujāṇḍajātāni svedajāny udbhidāni ca //

parvatāny upadhānyāni bhūtāni dadṛśuś ca te
evaṃ pramuditaṃ sarvaṃ paśuto dhanadhānyataḥ //

yajñavāṭaṃ nṛpā dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ
brāhmaṇānāṃ viśāṃ caiva bahumiṣṭānnam ṛddhimat //

pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ tatra bhuñjatām
dundubhir meghanirghoṣān muhurmuhur athākarot //

vinanādāsakṛc cāpi divase divase gate
evaṃ sa vavṛdhe yajñas tasya rājñas tu dhīmataḥ //

annasya subahūn viprā utsargān nirgatopamān
dadhikulyāś ca dadṛśuḥ payasaś ca hradāṃs tathā //

jambūdvīpo hi sakalo nānājanapadair yutaḥ
dvijāś ca tatra dṛśyante rājñas tasya mahāmakhe //

tatra yāni sahasrāṇi puruṣāṇāṃ tatas tataḥ
gṛhītvā bhājanaṃ jagmur bahūni dvijasattamāḥ //

śrāviṇaś cāpi te sarve sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ
paryaveṣayan dvijātīñ śataśo 'tha sahasraśaḥ //

vividhāny anupānāni puruṣā ye 'nuyāyinaḥ
te vai nṛpopabhojyāni brāhmaṇebhyo daduḥ saha //

samāgatān vedavido rājñaś ca pṛthivīśvarān
pūjāṃ cakre tadā teṣāṃ vidhivad bhūridakṣiṇaḥ //

digdeśād āgatān rājño mahāsaṃgrāmaśālinaḥ
naṭanartakakādīṃś ca gītastutiviśāradān //

patnyo manoramās tasya pīnonnatapayodharāḥ
indīvarapalāśākṣyaḥ śaraccandranibhānanāḥ //

kulaśīlaguṇopetāḥ sahasraikaṃ śatādhikam
evaṃ tadbhūpaparama patnīgaṇasamanvitam //

ratnamālākulaṃ divyaṃ patākādhvajasevitam
ratnahārayutaṃ ramyaṃ candrakāntisamaprabham //

kariṇaḥ parvatākārān madasiktān mahābalān
śataśaḥ koṭisaṃghātair dantibhir dantabhūṣaṇaiḥ //

vātavegajavair aśvaiḥ sindhujātaiḥ suśobhanaiḥ
śvetāśvaiḥ śyāmakarṇaiś ca koṭyanekair javānvitaiḥ //

saṃnaddhabaddhakakṣaiś ca nānāpraharaṇodyataiḥ
asaṃkhyeyaiḥ padātaiś ca devaputropamais tathā //

ity evaṃ dadṛśe rājā yajñasaṃbhāravistaram
mudaṃ lebhe tadā rājā saṃhṛṣṭo vākyam abravīt //

ānayadhvaṃ hayaśreṣṭhaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam
cārayadhvaṃ pṛthivyāṃ vai rājaputrāḥ susaṃyatāḥ //

vidvadbhir dharmavidbhiś ca atra homo vidhīyatām
kṛṣṇacchāgaṃ ca mahiṣaṃ kṛṣṇasāramṛgaṃ dvijān //

anaḍvāhaṃ ca gāś caiva sarvāṃś ca paśupālakān
iṣṭayaś ca pravartantāṃ prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tataḥ //

sarvam etac ca viprebhyo dīyatāṃ manasepsitam
striyaś ca ratnakoṭyaś ca grāmāś ca nagarāṇi ca //

samyak samṛddhabhūmyaś ca viṣayāś caivam arthinām
anyāni dravyajātāni manojñāni bahūni ca //

sarveṣāṃ yācamānānāṃ nāsti hy etan na bhāṣayet
tāvat pravartatāṃ yajño yāvad devaḥ purā tv iha
pratyakṣaṃ mama cābhyeti yajñasyāsya samīpataḥ //

evam uktvā tadā viprā rājasiṃho mahābhujaḥ
dadau suvarṇasaṃghātaṃ koṭīnāṃ caiva bhūṣaṇam //

kareṇuśatasāhasraṃ vājino niyutāni ca
arbudaṃ caiva vṛṣabhaṃ svarṇaśṛṅgīś ca dhenukāḥ //

surūpāḥ surabhīś caiva kāṃsyadohāḥ payasvinīḥ
prāyacchat sa tu viprebhyo vedavidbhyo mudā yutaḥ //

vāsāṃsi ca mahārhāṇi rāṅkavāstaraṇāni ca
suśuklāni ca śubhrāṇi pravālamaṇim uttamam //

adadāt sa mahāyajñe ratnāni vividhāni ca //

vajravaidūryamāṇikya muktikādyāni yāni ca
alaṃkāravatīḥ śubhrāḥ kanyā rājīvalocanāḥ //

śatāni pañca viprebhyo rājā hṛṣṭaḥ pradattavān
striyaḥ pīnapayobhārāḥ kañcukaiḥ svastanāvṛtāḥ //

madhyahīnāś ca suśroṇyaḥ padmapattrāyatekṣaṇāḥ
hāvabhāvānvitagrīvā bahvyo valayabhūṣitāḥ //

pādanūpurasaṃyuktāḥ paṭṭadukūlavāsasaḥ
ekaikaśo 'dadāt tasmin kāmyāś ca kāminīr bahūḥ //

arthibhyo brāhmaṇādibhyo hayamedhe dvijottamāḥ
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca saṃpūrṇaṃ nānāsaṃbhārasaṃyutam //

khaṇḍakādyāny anekāni svinnapakvāṃś ca piṣṭakān
annāny anyāni medhyāṃś ca ghṛtapūrāṃś ca khāṇḍavān //

madhurāṃs tarjitān pūpān annaṃ mṛṣṭaṃ supākikam
prītyarthaṃ sarvasattvānāṃ dīyate 'nnaṃ punaḥ punaḥ //

dattasya dīyamānasya dhanasyānto na vidyate
evaṃ dṛṣṭvā mahāyajñaṃ devadaityāḥ savāraṇāḥ //

gandharvāpsarasaḥ siddhā ṛṣayaś ca prajeśvarāḥ
vismayaṃ paramaṃ yātā dṛṣṭvā kratuvaraṃ śubham //

purodhā mantriṇo rājā hṛṣṭās tatraiva sarvaśaḥ
na tatra malinaḥ kaścin na dīno na kṣudhānvitaḥ //

na vopasargo na glānir nādhayo vyādhayas tathā
nākālamaraṇaṃ tatra na daṃśo na grahā viṣam //

hṛṣṭapuṣṭajanāḥ sarve tasmin rājño mahotsave
ye ca tatra tapaḥsiddhā munayaś cirajīvinaḥ //

na jātaṃ tādṛśaṃ yajñaṃ dhanadhānyasamanvitam
evaṃ sa rājā vidhivad vājimedhaṃ dvijottamāḥ
kratuṃ samāpayām āsa prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tathā //