Brahma Purana · Chapter 45
tasmin kṣetravare puṇye vaiṣṇave puruṣottame
kiṃ tatra pratimā pūrvaṃ na sthitā vaiṣṇavī prabho //
yenāsau nṛpatis tatra gatvā sabalavāhanaḥ
sthāpayām āsa kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ bhadrāṃ śubhapradām //
saṃśayo no mahān atra vismayaś ca jagatpate
śrotum icchāmahe sarvaṃ brūhi tatkāraṇaṃ ca naḥ //
śṛṇudhvaṃ pūrvasaṃvṛttāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm
pravakṣyāmi samāsena śriyā pṛṣṭaḥ purā hariḥ //
sumeroḥ kāñcane śṛṅge sarvāścaryasamanvite
siddhavidyādharair yakṣaiḥ kiṃnarair upaśobhite //
devadānavagandharvair nāgair apsarasāṃ gaṇaiḥ
munibhir guhyakaiḥ siddhaiḥ sauparṇaiḥ samarudgaṇaiḥ //
anyair devālayaiḥ sādhyaiḥ kaśyapādyaiḥ prajeśvaraiḥ
vālakhilyādibhiś caiva śobhite sumanohare //
karṇikāravanair divyaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ
jātarūpapratīkāśair bhūṣite sūryasaṃnibhaiḥ //
anyaiś ca bahubhir vṛkṣaiḥ śālatālādibhir vanaiḥ
puṃnāgāśokasarala nyagrodhāmrātakārjunaiḥ //
pārijātāmrakhadira nīpabilvakadambakaiḥ
dhavakhādirapālāśa śīrṣāmalakatindukaiḥ //
nāriṅgakolabakula lodhradāḍimadārukaiḥ
sarjaiś ca karṇais tagaraiḥ śiśibhūrjavanimbakaiḥ //
anyaiś ca kāñcanaiś caiva phalabhāraiś ca nāmitaiḥ
nānākusumagandhāḍhyair bhūṣite puṣpapādapaiḥ //
mālatīyūthikāmallī kundabāṇakuruṇṭakaiḥ
pāṭalāgastyakuṭaja mandārakusumādibhiḥ //
anyaiś ca vividhaiḥ puṣpair manasaḥ prītidāyakaiḥ
nānāvihagasaṃghaiś ca kūjadbhir madhurasvaraiḥ //
puṃskokilarutair divyair mattabarhiṇanāditaiḥ
evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpair nānāvidhais tathā //
khagair nānāvidhaiś caiva śobhite surasevite
tatra sthitaṃ jagannāthaṃ jagatsraṣṭāram avyayam //
sarvalokavidhātāraṃ vāsudevākhyam avyayam
praṇamya śirasā devī lokānāṃ hitakāmyayā
papracchemaṃ mahāpraśnaṃ padmajā tam anuttamam //
brūhi tvaṃ sarvalokeśa saṃśayaṃ me hṛdi sthitam
martyaloke mahāścarye karmabhūmau sudurlabhe //
lobhamohagrahagraste kāmakrodhamahārṇave
yena mucyeta deveśa asmāt saṃsārasāgarāt //
ācakṣva sarvadeveśa praṇatāṃ yadi manyase
tvadṛte nāsti loke 'smin vaktā saṃśayanirṇaye //
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā devadevo janārdanaḥ
provāca parayā prītyā paraṃ sārāmṛtopamam //
sukhopāsyaḥ susādhyaś ca 'bhirāmaś ca susatphalaḥ
āste tīrthavare devi vikhyātaḥ puruṣottamaḥ //
na tena sadṛśaḥ kaścit triṣu lokeṣu vidyate
kīrtanād yasya deveśi mucyate sarvapātakaiḥ //
na vijñāto 'maraiḥ sarvair na daityair na ca dānavaiḥ
marīcyādyair munivarair gopitaṃ me varānane //
tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi tīrtharājaṃ ca sāṃpratam
bhāvenaikena suśroṇi śṛṇuṣva varavarṇini //
āsīt kalpe samutpanne naṣṭe sthāvarajaṅgame
pralīnā devagandharva daityavidyādharoragāḥ //
tamobhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana
tasmiñ jāgarti bhūtātmā paramātmā jagadguruḥ //
śrīmāṃs trimūrtikṛd devo jagatkartā maheśvaraḥ
vāsudeveti vikhyāto yogātmā harir īśvaraḥ //
so 'sṛjad yoganidrānte nābhyambhoruhamadhyagam
padmakeśarasaṃkāśaṃ brahmāṇaṃ bhūtam avyayam //
tādṛgbhūtas tato brahmā sarvalokamaheśvaraḥ
pañcabhūtasamāyuktaṃ sṛjate ca śanaiḥ śanaiḥ //
mātrāyonīni bhūtāni sthūlasūkṣmāṇi yāni ca
caturvidhāni sarvāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca //
tataḥ prajāpatir brahmā cakre sarvaṃ carācaram
saṃcintya manasātmānaṃ sasarja vividhāḥ prajāḥ //
marīcyādīn munīn sarvān devāsurapitṝn api
yakṣavidyādharāṃś cānyān gaṅgādyāḥ saritas tathā //
naravānarasiṃhāṃś ca vividhāṃś ca vihaṃgamān
jarāyūn aṇḍajān devi svedajodbhedajāṃs tathā //
brahma kṣatraṃ tathā vaiśyaṃ śūdraṃ caiva catuṣṭayam
antyajātāṃś ca mlecchāṃś ca sasarja vividhān pṛthak //
yat kiṃcij jīvasaṃjñaṃ tu tṛṇagulmapipīlikam
brahmā bhūtvā jagat sarvaṃ nirmame sa carācaram //
dakṣiṇāṅge tathātmānaṃ saṃcintya puruṣaṃ svayam
vāme caiva tu nārīṃ sa dvidhā bhūtam akalpayat //
tataḥ prabhṛti loke 'smin prajā maithunasaṃbhavāḥ
adhamottamamadhyāś ca mama kṣetrāṇi yāni ca //
evaṃ saṃcintya devo 'sau purā salilayonijaḥ
jagāma dhyānam āsthāya vāsudevātmikāṃ tanum //
dhyānamātreṇa devena svayam eva janārdanaḥ
tasmin kṣaṇe samutpannaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt //
sahasraśīrṣā puruṣaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
saliladhvāntameghābhaḥ śrīmāñ śrīvatsalakṣaṇaḥ //
apaśyat sahasā taṃ tu brahmā lokapitāmahaḥ
āsanair arghyapādyaiś ca akṣatair abhinandya ca //
tuṣṭāva paramaiḥ stotrair viriñciḥ susamāhitaḥ
tato 'ham uktavān devaṃ brahmāṇaṃ kamalodbhavam
kāraṇaṃ vada māṃ tāta mama dhyānasya sāṃpratam //
jagaddhitāya deveśa martyalokaiś ca durlabham
svargadvārasya mārgāṇi yajñadānavratāni ca //
yogaḥ satyaṃ tapaḥ śraddhā tīrthāni vividhāni ca
vihāya sarvam eteṣāṃ sukhaṃ tatsādhanaṃ vada //
sthānaṃ jagatpate mahyām utkṛṣṭaṃ ca yad ucyate
sarveṣām uttamaṃ sthānaṃ brūhi me puruṣottama //
vidhātur vacanaṃ śrutvā tato 'haṃ proktavān priye
śṛṇu brahman pravakṣyāmi nirmalaṃ bhuvi durlabham //
uttamaṃ sarvakṣetrāṇāṃ dhanyaṃ saṃsāratāraṇam
gobrāhmaṇahitaṃ puṇyaṃ cāturvarṇyasukhodayam //
bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ kṣetraṃ paramadurlabham
mahāpuṇyaṃ tu sarveṣāṃ siddhidaṃ vai pitāmahe //
tasmād āsīt samutpannaṃ tīrtharājaṃ sanātanam
vikhyātaṃ paramaṃ kṣetraṃ caturyuganiṣevitam //
sarveṣām eva devānām ṛṣīṇāṃ brahmacāriṇām
daityadānavasiddhānāṃ gandharvoragarakṣasām //
nāgavidyādharāṇāṃ ca sthāvarasya carasya ca
uttamaḥ puruṣo yasmāt tasmāt sa puruṣottamaḥ //
dakṣiṇasyodadhes tīre nyagrodho yatra tiṣṭhati
daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham //
yas tu kalpe samutpanne mahadulkānibarhaṇe
vināśaṃ naivam abhyeti svayaṃ tatraivam āsthitaḥ //
dṛṣṭamātre vaṭe tasmiṃś chāyām ākramya cāsakṛt
brahmahatyāt pramucyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā //
pradakṣiṇā kṛtā yais tu namaskāraś ca jantubhiḥ
sarve vidhūtapāpmānas te gatāḥ keśavālayam //
nyagrodhasyottare kiṃcid dakṣiṇe keśavasya tu
prāsādas tatra tiṣṭhet tu padaṃ dharmamayaṃ hi tat //
pratimāṃ tatra vai dṛṣṭvā svayaṃ devena nirmitām
anāyāsena vai yānti bhuvanaṃ me tato narāḥ //
gacchamānāṃs tu tān prekṣya ekadā dharmarāṭ priye
madantikam anuprāpya praṇamya śirasābravīt //
namas te bhagavan deva lokanātha jagatpate
kṣīrodavāsinaṃ devaṃ śeṣabhogānuśāyinam //
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ kartāram akṛtaṃ prabhum
viśveśvaram ajaṃ viṣṇuṃ sarvajñam aparājitam //
nīlotpaladalaśyāmaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam
sarvajñaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ jagaddhātāram avyayam //
sarvalokavidhātāraṃ sarvalokasukhāvaham
purāṇaṃ puruṣaṃ vedyaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam //
parāvarāṇāṃ sraṣṭāraṃ lokanāthaṃ jagadgurum
śrīvatsoraskasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam //
pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam
hārakeyūrasaṃyuktaṃ mukuṭāṅgadadhāriṇam //
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaṃ sarvendriyavivarjitam
kūṭastham acalaṃ sūkṣmaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam //
bhāvābhāvavinirmuktaṃ vyāpinaṃ prakṛteḥ param
namasyāmi jagannātham īśvaraṃ sukhadaṃ prabhum //
ity evaṃ dharmarājas tu purā nyagrodhasaṃnidhau
stutvā nānāvidhaiḥ stotraiḥ praṇāmam akarot tadā //
taṃ dṛṣṭvā tu mahābhāge praṇataṃ prāñjalisthitam
stotrasya kāraṇaṃ devi pṛṣṭavān aham antakam //
vaivasvata mahābāho sarvadevottamo hy asi
kimarthaṃ stutavān māṃ tvaṃ saṃkṣepāt tad bravīhi me //
asminn āyatane puṇye vikhyāte puruṣottame
indranīlamayī śreṣṭhā pratimā sārvakāmikī //
tāṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣa bhāvenaikena śraddhayā
śvetākhyaṃ bhavanaṃ yānti niṣkāmāś caiva mānavāḥ //
ataḥ kartuṃ na śaknomi vyāpāram arisūdana
prasīda sumahādeva saṃhara pratimāṃ vibho //
śrutvā vaivasvatasyaitad vākyam etad uvāca ha
yama tāṃ gopayiṣyāmi sikatābhiḥ samantataḥ //
tataḥ sā pratimā devi vallibhir gopitā mayā
yathā tatra na paśyanti manujāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ //
pracchādya vallikair devi jātarūpaparicchadaiḥ
yamaṃ prasthāpayām āsa svāṃ purīṃ dakṣiṇāṃ diśam //
luptāyāṃ pratimāyāṃ tu indranīlasya bho dvijāḥ
tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte puruṣottame //
yo bhūtas tatra vṛttānto devadevo janārdanaḥ
taṃ sarvaṃ kathayām āsa sa tasyai bhagavān purā //
indradyumnasya gamanaṃ kṣetrasaṃdarśanaṃ tathā
kṣetrasya varṇanaṃ caiva prāsādakaraṇaṃ tathā //
hayamedhasya yajanaṃ svapnadarśanam eva ca
lavaṇasyodadhes tīre kāṣṭhasya darśanaṃ tathā //
darśanaṃ vāsudevasya śilpirājasya ca dvijāḥ
nirmāṇaṃ pratimāyās tu yathāvarṇaṃ viśeṣataḥ //
sthāpanaṃ caiva sarveṣāṃ prāsāde bhuvanottame
yātrākāle ca viprendrāḥ kalpasaṃkīrtanaṃ tathā //
mārkaṇḍeyasya caritaṃ sthāpanaṃ śaṃkarasya ca
pañcatīrthasya māhātmyaṃ darśanaṃ śūlapāṇinaḥ //
vaṭasya darśanaṃ caiva vyuṣṭiṃ tasya ca bho dvijāḥ
darśanaṃ baladevasya kṛṣṇasya ca viśeṣataḥ //
subhadrāyāś ca tatraiva māhātmyaṃ caiva sarvaśaḥ
darśanaṃ narasiṃhasya vyuṣṭisaṃkīrtanaṃ tathā //
anantavāsudevasya darśanaṃ guṇakīrtanam
śvetamādhavamāhātmyaṃ svargadvārasya darśanam //
udadher darśanaṃ caiva snānaṃ tarpaṇam eva ca
samudrasnānamāhātmyam indradyumnasya ca dvijāḥ //
pañcatīrthaphalaṃ caiva mahājyeṣṭhaṃ tathaiva ca
sthānaṃ kṛṣṇasya halinaḥ parvayātrāphalaṃ tathā //
varṇanaṃ viṣṇulokasya kṣetrasya ca punaḥ punaḥ
pūrvaṃ kathitavān sarvaṃ tasyai sa puruṣottamaḥ //
Original text: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0