Brahma Purana · Chapter 32

nirguṇaḥ śāśvato devas tvayā prokto divākaraḥ
punar dvādaśadhā jātaḥ śruto 'smābhis tvayoditaḥ //

sa kathaṃ tejaso raśmiḥ striyā garbhe mahādyutiḥ
saṃbhūto bhāskaro jātas tatra naḥ saṃśayo mahān //

dakṣasya hi sutāḥ śreṣṭhā babhūvuḥ ṣaṣṭiḥ śobhanāḥ
aditir ditir danuś caiva vinatādyās tathaiva ca //

dakṣas tāḥ pradadau kanyāḥ kaśyapāya trayodaśa
aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaneśvarān //

daityān ditir danuś cogrān dānavān baladarpitān
vinatādyās tathā cānyāḥ suṣuvuḥ sthānujaṅgamān //

tasyātha putradauhitraiḥ pautradauhitrakādibhiḥ
vyāptam etaj jagat sarvaṃ teṣāṃ tāsāṃ ca vai mune //

teṣāṃ kaśyapaputrāṇāṃ pradhānā devatāgaṇāḥ
sāttvikā rājasāś cānye tāmasāś ca gaṇāḥ smṛtāḥ //

devān yajñabhujaś cakre tathā tribhuvaneśvarān
sraṣṭā brahmavidāṃ śreṣṭhaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ //

tān abādhanta sahitāḥ sāpatnyād daityadānavāḥ
tato nirākṛtān putrān daiteyair dānavais tathā //

hataṃ tribhuvanaṃ dṛṣṭvā aditir munisattamāḥ
ācchinad yajñabhāgāṃś ca kṣudhā saṃpīḍitān bhṛśam //

ārādhanāya savituḥ paraṃ yatnaṃ pracakrame
ekāgrā niyatāhārā paraṃ niyamam āsthitā
tuṣṭāva tejasāṃ rāśiṃ gaganasthaṃ divākaram //

namas tubhyaṃ paraṃ sūkṣmaṃ supuṇyaṃ bibhrate 'tulam
dhāma dhāmavatām īśaṃ dhāmādhāraṃ ca śāśvatam //

jagatām upakārāya tvām ahaṃ staumi gopate
ādadānasya yad rūpaṃ tīvraṃ tasmai namāmy aham //

grahītum aṣṭamāsena kālenāmbumayaṃ rasam
bibhratas tava yad rūpam atitīvraṃ natāsmi tat //

sametam agnisomābhyāṃ namas tasmai guṇātmane
yad rūpam ṛgyajuḥsāmnām aikyena tapate tava //

viśvam etat trayīsaṃjñaṃ namas tasmai vibhāvaso
yat tu tasmāt paraṃ rūpam om ity uktvābhisaṃhitam
asthūlaṃ sthūlam amalaṃ namas tasmai sanātana //

evaṃ sā niyatā devī cakre stotram aharniśam
nirāhārā vivasvantam ārirādhayiṣur dvijāḥ //

tataḥ kālena mahatā bhagavāṃs tapano dvijāḥ
pratyakṣatām agāt tasyā dākṣāyaṇyā dvijottamāḥ //

sā dadarśa mahākūṭaṃ tejaso 'mbarasaṃvṛtam
bhūmau ca saṃsthitaṃ bhāsvaj jvālābhir atidurdṛśam
taṃ dṛṣṭvā ca tato devī sādhvasaṃ paramaṃ gatā //

jagadādya prasīdeti na tvāṃ paśyāmi gopate
prasādaṃ kuru paśyeyaṃ yad rūpaṃ te divākara
bhaktānukampaka vibho tvadbhaktān pāhi me sutān //

tataḥ sa tejasas tasmād āvirbhūto vibhāvasuḥ
adṛśyata tadādityas taptatāmropamaḥ prabhuḥ //

tatas tāṃ praṇatāṃ devīṃ tasyāsaṃdarśane dvijāḥ
prāha bhāsvān vṛṇuṣvaikaṃ varaṃ matto yam icchasi //

praṇatā śirasā sā tu jānupīḍitamedinī
pratyuvāca vivasvantaṃ varadaṃ samupasthitam //

deva prasīda putrāṇāṃ hṛtaṃ tribhuvanaṃ mama
yajñabhāgāś ca daiteyair dānavaiś ca balādhikaiḥ //

tannimittaṃ prasādaṃ tvaṃ kuruṣva mama gopate
aṃśena teṣāṃ bhrātṛtvaṃ gatvā tān nāśaye ripūn //

yathā me tanayā bhūyo yajñabhāgabhujaḥ prabho
bhaveyur adhipāś caiva trailokyasya divākara //

tathānukalpaṃ putrāṇāṃ suprasanno rave mama
kuru prasannārtihara kāryaṃ kartā tvam ucyate //

tatas tām āha bhagavān bhāskaro vāritaskaraḥ
praṇatām aditiṃ viprāḥ prasādasumukho vibhuḥ //

sahasrāṃśena te garbhaḥ saṃbhūyāham aśeṣataḥ
tvatputraśatrūn dakṣo 'haṃ nāśayāmy āśu nirvṛtaḥ //

ity uktvā bhagavān bhāsvān antardhānam upāgataḥ
nivṛttā sāpi tapasaḥ saṃprāptākhilavāñchitā //

tato raśmisahasrāt tu suṣumnākhyo raveḥ karaḥ
tataḥ saṃvatsarasyānte tatkāmapūraṇāya saḥ //

nivāsaṃ savitā cakre devamātus tadodare
kṛcchracāndrāyaṇādīṃś ca sā cakre susamāhitā //

śucinā dhārayāmy enaṃ divyaṃ garbham iti dvijāḥ
tatas tāṃ kaśyapaḥ prāha kiṃcitkopaplutākṣaram //

kiṃ mārayasi garbhāṇḍam iti nityopavāsinī
sā ca taṃ prāha garbhāṇḍam etat paśyeti kopanā
na māritaṃ vipakṣāṇāṃ mṛtyur eva bhaviṣyati //

ity uktvā taṃ tadā garbham utsasarja surāraṇiḥ
jājvalyamānaṃ tejobhiḥ patyur vacanakopitā //

taṃ dṛṣṭvā kaśyapo garbham udyadbhāskaravarcasam
tuṣṭāva praṇato bhūtvā vāgbhir ādyābhir ādarāt //

saṃstūyamānaḥ sa tadā garbhāṇḍāt prakaṭo 'bhavat
padmapattrasavarṇābhas tejasā vyāptadiṅmukhaḥ //

athāntarikṣād ābhāṣya kaśyapaṃ munisattamam
satoyameghagambhīrā vāg uvācāśarīriṇī //

māritaṃtepataḥ proktam etad aṇḍaṃ tvayāditeḥ
tasmān mune sutas te 'yaṃ mārtaṇḍākhyo bhaviṣyati //

haniṣyaty asurāṃś cāyaṃ yajñabhāgaharān arīn
devā niśamyeti vaco gaganāt samupāgatam //

praharṣam atulaṃ yātā dānavāś ca hataujasaḥ
tato yuddhāya daiteyān ājuhāva śatakratuḥ //

saha devair mudā yukto dānavāś ca tam abhyayuḥ
teṣāṃ yuddham abhūd ghoraṃ devānām asuraiḥ saha //

śastrāstravṛṣṭisaṃdīpta samastabhuvanāntaram
tasmin yuddhe bhagavatā mārtaṇḍena nirīkṣitāḥ //

tejasā dahyamānās te bhasmībhūtā mahāsurāḥ
tataḥ praharṣam atulaṃ prāptāḥ sarve divaukasaḥ //

tuṣṭuvus tejasāṃ yoniṃ mārtaṇḍam aditiṃ tathā
svādhikārāṃs tataḥ prāptā yajñabhāgāṃś ca pūrvavat //

bhagavān api mārtaṇḍaḥ svādhikāram athākarot
kadambapuṣpavad bhāsvān adhaś cordhvaṃ ca raśmibhiḥ
vṛto 'gnipiṇḍasadṛśo dadhre nātisphuṭaṃ vapuḥ //

kathaṃ kāntataraṃ paścād rūpaṃ saṃlabdhavān raviḥ
kadambagolakākāraṃ tan me brūhi jagatpate //

tvaṣṭā tasmai dadau kanyāṃ saṃjñāṃ nāma vivasvate
prasādya praṇato bhūtvā viśvakarmā prajāpatiḥ //

trīṇy apatyāny asau tasyāṃ janayām āsa gopatiḥ
dvau putrau sumahābhāgau kanyāṃ ca yamunāṃ tathā //

yat tejo 'bhyadhikaṃ tasya mārtaṇḍasya vivasvataḥ
tenātitāpayām āsa trīṃl lokān sacarācarān //

tad rūpaṃ golakākāraṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ
asahantī mahat tejaḥ svāṃ chāyāṃ vākyam abravīt //

ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ
nirvikāraṃ tvayātraiva stheyaṃ macchāsanāc chubhe //

imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī
saṃbhāvyā naiva cākhyeyam idaṃ bhagavate tvayā //

ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit
ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gamyatāṃ yatra vāñchitam //

ity uktā vrīḍitā saṃjñā jagāma pitṛmandiram
vatsarāṇāṃ sahasraṃ tu vasamānā pitur gṛhe //

bhartuḥ samīpaṃ yāhīti pitroktā sā punaḥ punaḥ
āgacchad vaḍavā bhūtvā kurūn athottarāṃs tataḥ //

tatra tepe tapaḥ sādhvī nirāhārā dvijottamāḥ
pituḥ samīpaṃ yātāyāṃ saṃjñāyāṃ vākyatatparā //

tadrūpadhāriṇī chāyā bhāskaraṃ samupasthitā
tasyāṃ ca bhagavān sūryaḥ saṃjñeyam iti cintayan //

tathaiva janayām āsa dvau putrau kanyakāṃ tathā
saṃjñā tu pārthivī teṣām ātmajānāṃ tathākarot //

snehaṃ na pūrvajātānāṃ tathā kṛtavatī tu sā
manus tat kṣāntavāṃs tasyā yamas tasyā na cakṣame //

bahudhā pīḍyamānas tu pituḥ patyā suduḥkhitaḥ
sa vai kopāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt
padā saṃtarjayām āsa na tu dehe nyapātayat //

padā tarjayase yasmāt pitur bhāryāṃ garīyasīm
tasmāt tavaiṣa caraṇaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ //

yamas tu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ
manunā saha dharmātmā pitre sarvaṃ nyavedayat //

snehena tulyam asmāsu mātā deva na vartate
visṛjya jyāyasaṃ bhaktyā kanīyāṃsaṃ bubhūṣati //

tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ
bālyād vā yadi vā mohāt tad bhavān kṣantum arhasi //

śapto 'haṃ tāta kopena jananyā tanayo yataḥ
tato manye na jananīm imāṃ vai tapatāṃ vara //

tava prasādāc caraṇo bhagavan na pated yathā
mātṛśāpād ayaṃ me 'dya tathā cintaya gopate //

asaṃśayaṃ mahat putra bhaviṣyaty atra kāraṇam
yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ dharmaśīlinam //

sarveṣām eva śāpānāṃ pratighāto hi vidyate
na tu mātrābhiśaptānāṃ kvacic chāpanivartanam //

na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātur vacas tava
kiṃcit te 'haṃ vidhāsyāmi putrasnehād anugraham //

kṛmayo māṃsam ādāya prayāsyanti mahītalam
kṛtaṃ tasyā vacaḥ satyaṃ tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi //

ādityas tv abravīc chāyāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai
tulyeṣv apy adhikaḥ sneha ekaṃ prati kṛtas tvayā //

nūnaṃ naiṣāṃ tvaṃ jananī saṃjñā kāpi tvam āgatā
nirguṇeṣv apy apatyeṣu mātā śāpaṃ na dāsyati //

sā tatpariharantī ca śāpād bhītā tadā raveḥ
kathayām āsa vṛttāntaṃ sa śrutvā śvaśuraṃ yayau //

sa cāpi taṃ yathānyāyam arcayitvā tadā ravim
nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayānas tam abravīt //

tavātitejasā vyāptam idaṃ rūpaṃ suduḥsaham
asahantī tu tat saṃjñā vane carati vai tapaḥ //

drakṣyate tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm
rūpārthaṃ bhavato 'raṇye carantīṃ sumahat tapaḥ //

śrutaṃ me brahmaṇo vākyaṃ tava tejovarodhane
rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntaṃ divaspate //

tatas tatheti taṃ prāha tvaṣṭāraṃ bhagavān raviḥ
tato vivasvato rūpaṃ prāg āsīt parimaṇḍalam //

viśvakarmā tv anujñātaḥ śākadvīpe vivasvatā
bhramim āropya tattejaḥ śātanāyopacakrame //

bhramatāśeṣajagatāṃ nābhibhūtena bhāsvatā
samudrādrivanopetā tv āruroha mahī nabhaḥ //

gaganaṃ cākhilaṃ viprāḥ sacandragrahatārakam
adhogataṃ mahābhāgā babhūvākṣiptam ākulam //

vikṣiptasalilāḥ sarve babhūvuś ca tathārṇavāḥ
vyabhidyanta mahāśailāḥ śīrṇasānunibandhanāḥ //

dhruvādhārāṇy aśeṣāṇi dhiṣṇyāni munisattamāḥ
truṭyadraśminibandhīni bandhanāni adho yayuḥ //

vegabhramaṇasaṃpāta vāyukṣiptāḥ sahasraśaḥ
vyaśīryanta mahāmeghā ghorārāvavirāviṇaḥ //

bhāsvadbhramaṇavibhrānta bhūmyākāśarasātalam
jagad ākulam atyarthaṃ tadāsīn munisattamāḥ //

trailokyam ākulaṃ vīkṣya bhramamāṇaṃ surarṣayaḥ
devāś ca brahmaṇā sārdhaṃ bhāsvantam abhituṣṭuvuḥ //

ādidevo 'si devānāṃ jātas tvaṃ bhūtaye bhuvaḥ
sargasthityantakāleṣu tridhā bhedena tiṣṭhasi //

svasti te 'stu jagannātha gharmavarṣadivākara
indrādayas tadā devā likhyamānam athāstuvan //

jaya deva jagatsvāmiñ jayāśeṣajagatpate
ṛṣayaś ca tataḥ sapta vasiṣṭhātripurogamāḥ //

tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ svasti svastītivādinaḥ
vedoktibhir athāgryābhir vālakhilyāś ca tuṣṭuvuḥ //

agnir ādyāś ca bhāsvantaṃ likhyamānaṃ mudā yutāḥ
tvaṃ nātha mokṣiṇāṃ mokṣo dhyeyas tvaṃ dhyānināṃ paraḥ //

tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ karmakāṇḍavivartinām
saṃpūjyas tvaṃ tu deveśa śaṃ no 'stu jagatāṃ pate //

śaṃ no 'stu dvipade nityaṃ śaṃ naś cāstu catuṣpade
tato vidyādharagaṇā yakṣarākṣasapannagāḥ //

kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhiḥ praṇatā ravim
ūcus te vividhā vāco manaḥśrotrasukhāvahāḥ //

sahyaṃ bhavatu tejas te bhūtānāṃ bhūtabhāvana
tato hāhāhūhūś caiva nāradas tumburus tathā //

upagāyitum ārabdhā gāndharvakuśalā ravim
ṣaḍjamadhyamagāndhāra gānatrayaviśāradāḥ //

mūrchanābhiś ca tālaiś ca saṃprayogaiḥ sukhapradam
viśvācī ca ghṛtācī ca urvaśy atha tilottamāḥ //

menakā sahajanyā ca rambhā cāpsarasāṃ varā
nanṛtur jagatām īśe likhyamāne vibhāvasau //

bhāvahāvavilāsādyān kurvatyo 'bhinayān bahūn
prāvādyanta tatas tatra vīṇā veṇvādijharjharāḥ //

paṇavāḥ puṣkarāś caiva mṛdaṅgāḥ paṭahānakāḥ
devadundubhayaḥ śaṅkhāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ //

gāyadbhiś caiva nṛtyadbhir gandharvair apsarogaṇaiḥ
tūryavāditraghoṣaiś ca sarvaṃ kolāhalīkṛtam //

tataḥ kṛtāñjalipuṭā bhaktinamrātmamūrtayaḥ
likhyamānaṃ sahasrāṃśuṃ praṇemuḥ sarvadevatāḥ //

tataḥ kolāhale tasmin sarvadevasamāgame
tejasaḥ śātanaṃ cakre viśvakarmā śanaiḥ śanaiḥ //

ājānulikhitaś cāsau nipuṇaṃ viśvakarmaṇā
nābhyanandat tu likhanaṃ tatas tenāvatāritaḥ //

na tu nirbhartsitaṃ rūpaṃ tejaso hananena tu
kāntāt kāntataraṃ rūpam adhikaṃ śuśubhe tataḥ //

iti himajalagharmakālahetor harakamalāsanaviṣṇusaṃstutasya
tadupari likhanaṃ niśamya bhānor vrajati divākaralokam āyuṣo 'nte

evaṃ janma raveḥ pūrvaṃ babhūva munisattamāḥ
rūpaṃ ca paramaṃ tasya mayā saṃparikīrtitam //