Brahma Purana · Chapter 3

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
utpattiṃ vistareṇaiva lomaharṣaṇa kīrtaya //

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā
yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇuta bho dvijāḥ //

mānasāny eva bhūtāni pūrvam evāsṛjat prabhuḥ
ṛṣīn devān sagandharvān asurān yakṣarākṣasān //

yadāsya mānasī viprā na vyavardhata vai prajā
tadā saṃcintya dharmātmā prajāhetoḥ prajāpatiḥ //

sa maithunena dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ
asiknīm āvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ //

sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm
atha putrasahasrāṇi vairaṇyāṃ pañca vīryavān //

asiknyāṃ janayām āsa dakṣa eva prajāpatiḥ
tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgān saṃvivardhayiṣūn prajāḥ //

devarṣiḥ priyasaṃvādo nāradaḥ prābravīd idam
nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpāyaivātmanas tathā //

yaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃ parameṣṭhī vyajījanat
dakṣasya vai duhitari dakṣaśāpabhayān muniḥ //

pūrvaṃ sa hi samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ
asiknyām atha vairaṇyāṃ bhūyo devarṣisattamaḥ //

taṃ bhūyo janayām āsa piteva munipuṃgavam
tena dakṣasya vai putrā haryaśvā iti viśrutāḥ //

nirmathya nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ
tasyodyatas tadā dakṣo nāśāyāmitavikramaḥ //

brahmarṣīn purataḥ kṛtvā yācitaḥ parameṣṭhinā
tato 'bhisaṃdhiś cakre vai dakṣasya parameṣṭhinā //

kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhaved iti
tato dakṣaḥ sutāṃ prādāt priyāṃ vai parameṣṭhine
sa tasyāṃ nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥ //

kathaṃ praṇāśitāḥ putrā nāradena maharṣiṇā
prajāpateḥ sūtavarya śrotum icchāma tattvataḥ //

dakṣasya putrā haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ
samāgatā mahāvīryā nāradas tān uvāca ha //

bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ
pramāṇaṃ sraṣṭukāmā vai prajāḥ prācetasātmajāḥ //

antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ sṛjatha vai prajāḥ
te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśaḥ //

adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ
haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ //

vairaṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ
vivardhayiṣavas te tu śabalāśvās tathā prajāḥ //

pūrvoktaṃ vacanaṃ te tu nāradena pracoditāḥ
anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahān ṛṣiḥ //

bhrātṝṇāṃ padavīṃ jñātuṃ gantavyaṃ nātra saṃśayaḥ
jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ //

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ //

tadā prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvijāḥ
prayāto naśyati kṣipraṃ tan na kāryaṃ vipaścitā //

tāṃś caiva naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ
ṣaṣṭiṃ tato 'sṛjat kanyā vairaṇyām iti naḥ śrutam //

tās tadā pratijagrāha bhāryārthaṃ kaśyapaḥ prabhuḥ
somo dharmaś ca bho viprās tathaivānye maharṣayaḥ //

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine //

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā
dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu //

arundhatī vasur yāmī lambā bhānur marutvatī
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bho dvijāḥ //

dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni bodhata
viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata //

marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ sutāḥ
bhānos tu bhānavaḥ putrā muhūrtās tu muhūrtajāḥ //

lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī ca yāmijā
pṛthivī viṣayaṃ sarvam arundhatyāṃ vyajāyata //

saṃkalpāyās tu viśvātmā jajñe saṃkalpa eva hi
nāgavīthyāṃ ca yāminyāṃ vṛṣalaś ca vyajāyata //

parā yāḥ somapatnīś ca dakṣaḥ prācetaso dadau
sarvā nakṣatranāmnyas tā jyotiṣe parikīrtitāḥ //

ye tv anye khyātimanto vai devā jyotiṣpurogamāḥ
vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram //

āpo dhruvaś ca somaś ca dhavaś caivānilo 'nalaḥ
pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ //

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto munis tathā
dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ //

somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate
dhavasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā
manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇas tathā //

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ
avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya ca //

agniputraḥ kumāras tu śarastambe śriyā vṛtaḥ
tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajaḥ //

apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ
pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam //

dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau
bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmavādinī //

yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicacāra ha
prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnām aṣṭamasya tu //

viśvakarmā mahābhāgo yasyāṃ jajñe prajāpatiḥ
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārdhakiḥ //

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ
yaḥ sarveṣāṃ vimānāni daivatānāṃ cakāra ha //

mānuṣāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ
surabhī kaśyapād rudrān ekādaśa vinirmame //

mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī
ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān //

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ
vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā //

mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca dvijottamāḥ
ekādaśaite vikhyātā rudrās tribhuvaneśvarāḥ //

śataṃ tv evaṃ samākhyātaṃ rudrāṇām amitaujasām
purāṇe muniśārdūlā yair vyāptaṃ sacarācaram //

dārāñ śṛṇudhvaṃ viprendrāḥ kaśyapasya prajāpateḥ
aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā khasā //

surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā
kadrur muniś ca bho viprās tāsv apatyāni bodhata //

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ
tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare //

upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ
hitārthaṃ sarvalokānāṃ samāgamya parasparam //

āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai
manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaviṣyati //

evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ
mārīcāt kaśyapāj jātās tv adityā dakṣakanyayā //

tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi
aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca //

vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca
aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ //

saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo mahāvratāḥ
tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasaḥ //

ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa
bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ //

cākṣuṣasyāntare pūrve ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ
kṛśāśvasya ca devarṣer devapraharaṇāḥ smṛtāḥ //

ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi
sarve devagaṇāś cātra trayastriṃśat tu kāmajāḥ //

teṣām api ca bho viprā nirodhotpattir ucyate
yathā sūryasya gagana udayāstamayāv iha //

evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge
dityāḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam //

hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca vīryavān
siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ //

saiṃhikeyā iti khyātā yasyāḥ putrā mahābalāḥ
hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ //

hrādaś ca anuhrādaś ca prahrādaś caiva vīryavān
saṃhrādaś ca caturtho 'bhūd dhrādaputro hradas tathā //

hradasya putrau dvau vīrau śivaḥ kālas tathaiva ca
virocanaś ca prāhrādir balir jajñe virocanāt //

baleḥ putraśatam āsīd bāṇajyeṣṭhaṃ tapodhanāḥ
dhṛtarāṣṭraś ca sūryaś ca candramāś candratāpanaḥ //

kumbhanābho gardabhākṣaḥ kukṣir ity evamādayaḥ
bāṇas teṣām atibalo jyeṣṭhaḥ paśupateḥ priyaḥ //

purā kalpe tu bāṇena prasādyomāpatiṃ prabhum
pārśvato vihariṣyāmi ity evaṃ yācito varaḥ //

hiraṇyākṣasutāś caiva vidvāṃsaś ca mahābalāḥ
bharbharaḥ śakuniś caiva bhūtasaṃtāpanas tathā //

mahānābhaś ca vikrāntaḥ kālanābhas tathaiva ca
abhavan danuputrāś ca śataṃ tīvraparākramāḥ //

tapasvino mahāvīryāḥ prādhānyena bravīmi tān
dvimūrdhā śaṅkukarṇaś ca tathā hayaśirā vibhuḥ //

ayomukhaḥ śambaraś ca kapilo vāmanas tathā
mārīcir maghavāṃś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā //

vikṣobhaṇaś ca ketuś ca ketuvīryaśatahradau
indrajit sarvajic caiva vajranābhas tathaiva ca //

ekacakro mahābāhus tārakaś ca mahābalaḥ
vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirāḥ //

svarbhānur vṛṣaparvā ca vipracittiś ca vīryavān
sarva ete danoḥ putrāḥ kaśyapād abhijajñire //

vipracittipradhānās te dānavāḥ sumahābalāḥ
eteṣāṃ putrapautraṃ tu na tac chakyaṃ dvijottamāḥ //

prasaṃkhyātuṃ bahutvāc ca putrapautram anantakam
svarbhānos tu prabhā kanyā pulomnas tu śacī sutā //

upadīptir hayaśirāḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī
pulomā kālikā caiva vaiśvānarasute ubhe //

bahvapatye mahāpatye marīces tu parigrahaḥ
tayoḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭir dānavanandanāḥ //

caturdaśaśatān anyān hiraṇyapuravāsinaḥ
marīcir janayām āsa mahatā tapasānvitaḥ //

paulomāḥ kālakeyāś ca dānavās te mahābalāḥ
avadhyā devatānāṃ hi hiraṇyapuravāsinaḥ //

pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā
tato 'pare mahāvīryā dānavās tv atidāruṇāḥ //

siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā
daityadānavasaṃyogāj jātās tīvraparākramāḥ //

saiṃhikeyā iti khyātās trayodaśa mahābalāḥ
vaṃśyaḥ śalyaś ca balinau nalaś caiva tathā balaḥ //

vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā
añjiko narakaś caiva kālanābhas tathaiva ca //

saramānas tathā caiva svarakalpaś ca vīryavān
ete vai dānavāḥ śreṣṭhā danor vaṃśavivardhanāḥ //

teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ
saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule //

samutpannāḥ sumahatā tapasā bhāvitātmanaḥ
tisraḥ koṭyaḥ sutās teṣāṃ maṇivatyāṃ nivāsinaḥ //

avadhyās te 'pi devānām arjunena nipātitāḥ
ṣaṭ sutāḥ sumahābhāgās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ //

krauñcī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā
krauñcī tu janayām āsa ulūkapratyulūkakān //

śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃś ca gṛdhry api
śucir audakān pakṣigaṇān sugrīvī tu dvijottamāḥ //

aśvān uṣṭrān gardabhāṃś ca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ
vinatāyās tu dvau putrau vikhyātau garuḍāruṇau //

garuḍaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ svena karmaṇā
surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām //

anekaśirasāṃ viprāḥ khacarāṇāṃ mahātmanām
kādraveyās tu balinaḥ sahasram amitaujasaḥ //

suparṇavaśagā nāgā jajñire naikamastakāḥ
yeṣāṃ pradhānāḥ satataṃ śeṣavāsukitakṣakāḥ //

airāvato mahāpadmaḥ kambalāśvatarāv ubhau
elāpattraś ca śaṅkhaś ca karkoṭakadhanaṃjayau //

mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭrabalāhakau
kuharaḥ puṣpadaṃṣṭraś ca durmukhaḥ sumukhas tathā //

śaṅkhaś ca śaṅkhapālaś ca kapilo vāmanas tathā
nahuṣaḥ śaṅkharomā ca maṇir ity evamādayaḥ //

teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ
caturdaśasahasrāṇi krūrāṇām anilāśinām //

gaṇaṃ krodhavaṃśaṃ viprās tasya sarve ca daṃṣṭriṇaḥ
sthalajāḥ pakṣiṇo 'bjāś ca dharāyāḥ prasavāḥ smṛtāḥ //

gās tu vai janayām āsa surabhir mahiṣīs tathā
irā vṛkṣalatā vallīs tṛṇajātīś ca sarvaśaḥ //

khasā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā
ariṣṭā tu mahāsiddhā gandharvān amitaujasaḥ //

ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ
yeṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ //

eṣa manvantare viprāḥ sargaḥ svārociṣe smṛtaḥ
vaivasvate 'timahati vāruṇe vitate kratau //

juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate
pūrvaṃ yatra samutpannān brahmarṣīn sapta mānasān //

putratve kalpayām āsa svayam eva pitāmahaḥ
tato virodhe devānāṃ dānavānāṃ ca bho dvijāḥ //

ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayām āsa kaśyapam
kaśyapas tu prasannātmā samyag ārādhitas tayā //

vareṇa cchandayām āsa sā ca vavre varaṃ tadā
putram indravadhārthāya samartham amitaujasam //

sa ca tasmai varaṃ prādāt prārthitaḥ sumahātapāḥ
dattvā ca varam atyugro mārīcaḥ samabhāṣata //

indraṃ putro nihantā te garbhaṃ vai śaradāṃ śatam
yadi dhārayase śauca tatparā vratam āsthitā //

tathety abhihito bhartā tayā devyā mahātapāḥ
dhārayām āsa garbhaṃ tu śuciḥ sā munisattamāḥ //

tato 'bhyupāgamad dityāṃ garbham ādhāya kaśyapaḥ
rodhayan vai gaṇaṃ śreṣṭhaṃ devānām amitaujasam //

tejaḥ saṃhṛtya durdharṣam avadhyam amarair api
jagāma parvatāyaiva tapase saṃśitavratā //

tasyāś caivāntaraprepsur abhavat pākaśāsanaḥ
jāte varṣaśate cāsyā dadarśāntaram acyutaḥ //

akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanam āviśat
nidrāṃ cāhārayām āsa tasyāṃ kukṣiṃ praviśya saḥ //

vajrapāṇis tato garbhaṃ saptadhā taṃ nyakṛntayat
sa pāṭyamāno garbho 'tha vajreṇa praruroda ha //

mā rodīr iti taṃ śakraḥ punaḥ punar athābravīt
so 'bhavat saptadhā garbhas tam indro ruṣitaḥ punaḥ //

ekaikaṃ saptadhā cakre vajreṇaivārikarṣaṇaḥ
maruto nāma te devā babhūvur dvijasattamāḥ //

yathoktaṃ vai maghavatā tathaiva maruto 'bhavan
devāś caikonapañcāśat sahāyā vajrapāṇinaḥ //

teṣām evaṃ pravṛttānāṃ bhūtānāṃ dvijasattamāḥ
rocayan vai gaṇaśreṣṭhān devānām amitaujasām //

nikāyeṣu nikāyeṣu hariḥ prādāt prajāpatīn
kramaśas tāni rājyāni pṛthupūrvāṇi bho dvijāḥ //

sa hariḥ puruṣo vīraḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ prajāpatiḥ
parjanyas tapano 'nantas tasya sarvam idaṃ jagat //

bhūtasargam imaṃ samyag jānato dvijasattamāḥ
nāvṛttibhayam astīha paralokabhayaṃ kutaḥ //