Brahma Purana · Chapter 2

sa sṛṣṭvā tu prajās tv evam āpavo vai prajāpatiḥ
lebhe vai puruṣaḥ patnīṃ śatarūpām ayonijām //

āpavasya mahimnā tu divam āvṛtya tiṣṭhataḥ
dharmeṇaiva muniśreṣṭhāḥ śatarūpā vyajāyata //

sā tu varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram
bhartāraṃ dīptatapasaṃ puruṣaṃ pratyapadyata //

sa vai svāyaṃbhuvo viprāḥ puruṣo manur ucyate
tasyaikasaptatiyugaṃ manvantaram ihocyate //

vairājāt puruṣād vīraṃ śatarūpā vyajāyata
priyavratottānapādau vīrāt kāmyā vyajāyata //

kāmyā nāma sutā śreṣṭhā kardamasya prajāpateḥ
kāmyāputrās tu catvāraḥ samrāṭ kukṣir virāṭ prabhuḥ //

uttānapādaṃ jagrāha putram atriḥ prajāpatiḥ
uttānapādāc caturaḥ sūnṛtā suṣuve sutān //

dharmasya kanyā suśroṇī sūnṛtā nāma viśrutā
utpannā vājimedhena dhruvasya jananī śubhā //

dhruvaṃ ca kīrtimantaṃ ca āyuṣmantaṃ vasuṃ tathā
uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ //

dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni bho dvijāḥ
tapas tepe mahābhāgaḥ prārthayan sumahad yaśaḥ //

tasmai brahmā dadau prītaḥ sthānam ātmasamaṃ prabhuḥ
acalaṃ caiva purataḥ saptarṣīṇāṃ prajāpatiḥ //

tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca
devāsurāṇām ācāryaḥ ślokaṃ prāg uśanā jagau //

aho 'sya tapaso vīryam aho śrutam aho 'dbhutam
yam adya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ //

tasmāc chliṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca dhruvāc chaṃbhur vyajāyata
śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān //

ripuṃ ripuṃjayaṃ vīraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam
ripor ādhatta bṛhatī cakṣuṣaṃ sarvatejasam //

ajījanat puṣkariṇyāṃ vairiṇyāṃ cākṣuṣaṃ manum
prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇyasya mahātmanaḥ //

manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
kanyāyāṃ muniśārdūlā vairājasya prajāpateḥ //

kutsaḥ puruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāk kaviḥ
agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti te nava //

abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
puror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī mahāprabhān //

aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum aṅgirasaṃ mayam
aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai veṇam ekaṃ vyajāyata //

apacāreṇa veṇasya prakopaḥ sumahān abhūt
prajārtham ṛṣayo yasya mamanthur dakṣiṇaṃ karam //

veṇasya mathite pāṇau saṃbabhūva mahān nṛpaḥ
taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhur eṣa vai muditāḥ prajāḥ //

kariṣyati mahātejā yaśaś ca prāpsyate mahat
sa dhanvī kavacī jāto jvalajjvalanasaṃnibhaḥ //

pṛthur vaiṇyas tathā cemāṃ rarakṣa kṣatrapūrvajaḥ
rājasūyābhiṣiktānām ādyaḥ sa vasudhāpatiḥ //

tasmāc caiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau
teneyaṃ gaur muniśreṣṭhā dugdhā sasyāni bhūbhṛtā //

prajānāṃ vṛttikāmena devaiḥ sarṣigaṇaiḥ saha
pitṛbhir dānavaiś caiva gandharvair apsarogaṇaiḥ //

sarpaiḥ puṇyajanaiś caiva vīrudbhiḥ parvatais tathā
teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasuṃdharā //

prādād yathepsitaṃ kṣīraṃ tena prāṇān adhārayan
pṛthos tu putrau dharmajñau yajñānte 'ntardhipātinau //

śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānād vyajāyata
havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān //

prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau
prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ //

havirdhānān muniśreṣṭhā yena saṃvardhitāḥ prajāḥ
prācīnabarhir bhagavān pṛthivītalacāriṇīḥ //

samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro 'bhavat prabhuḥ
mahatas tapasaḥ pāre savarṇāyāṃ prajāpatiḥ //

savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ
sarvān pracetaso nāma dhanurvedasya pāragān //

apṛthagdharmacaraṇās te 'tapyanta mahat tapaḥ
daśa varṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ //

tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ
arakṣamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ //

nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ
daśa varṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ //

tad upaśrutya tapasā yuktāḥ sarve pracetasaḥ
mukhebhyo vāyum agniṃ ca sasṛjur jātamanyavaḥ //

unmūlān atha vṛkṣāṃs tu kṛtvā vāyur aśoṣayat
tān agnir adahad ghora evam āsīd drumakṣayaḥ //

drumakṣayam atho buddhvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu
upagamyābravīd etāṃs tadā somaḥ prajāpatīn //

kopaṃ yacchata rājānaḥ sarve prācīnabarhiṣaḥ
vṛkṣaśūnyā kṛtā pṛthvī śāmyetām agnimārutau //

ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinī
bhaviṣyaṃ jānatā tāta dhṛtā garbheṇa vai mayā //

māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā
bhāryā vo 'stu mahābhāgāḥ somavaṃśavivardhinī //

yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ
asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ //

sa imāṃ dagdhabhūyiṣṭhāṃ yuṣmattejomayena vai
agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati //

tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ
saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīṃ dharmeṇa māriṣām //

daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ
dakṣo jajñe mahātejāḥ somasyāṃśena bho dvijāḥ //

acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ
sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ paścād asṛjata striyaḥ //

dadau daśa sa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
śiṣṭāḥ somāya rājñe ca nakṣatrākhyā dadau prabhuḥ //

tāsu devāḥ khagā gāvo nāgā ditijadānavāḥ
gandharvāpsarasaś caiva jajñire 'nyāś ca jātayaḥ //

tataḥ prabhṛti viprendrāḥ prajā maithunasaṃbhavāḥ
saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣāṃ procyate prajā //

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
saṃbhavas tu śruto 'smābhir dakṣasya ca mahātmanaḥ //

aṅguṣṭhād brahmaṇo jajñe dakṣaḥ kila śubhavrataḥ
vāmāṅguṣṭhāt tathā caivaṃ tasya patnī vyajāyata //

kathaṃ prācetasatvaṃ sa punar lebhe mahātapāḥ
etaṃ naḥ saṃśayaṃ sūta vyākhyātuṃ tvam ihārhasi
dauhitraś caiva somasya kathaṃ śvaśuratāṃ gataḥ //

utpattiś ca nirodhaś ca nityaṃ bhūteṣu bho dvijāḥ
ṛṣayo 'tra na muhyanti vidyāvantaś ca ye janāḥ //

yuge yuge bhavanty ete punar dakṣādayo nṛpāḥ
punaś caiva nirudhyante vidvāṃs tatra na muhyati //

jyaiṣṭhyaṃ kāniṣṭham apy eṣāṃ pūrvaṃ nāsīd dvijottamāḥ
tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam //

imāṃ visṛṣṭiṃ dakṣasya yo vidyāt sacarācarām
prajāvān āyur uttīrṇaḥ svargaloke mahīyate //