Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahma Purana · Chapter 244

244.1

sāṃkhyadarśanam etāvad uktaṃ te nṛpasattama
vidyāvidye tv idānīṃ me tvaṃ nibodhānupūrvaśaḥ //

244.2

abhedyam āhur avyaktaṃ sargapralayadharmiṇaḥ
sargapralaya ity uktaṃ vidyāvidye ca viṃśakaḥ //

244.3

parasparasya vidyā vai tan nibodhānupūrvaśaḥ
yathoktam ṛṣibhis tāta sāṃkhyasyātinidarśanam //

244.4

karmendriyāṇāṃ sarveṣāṃ vidyā buddhīndriyaṃ smṛtam
buddhīndriyāṇāṃ ca tathā viśeṣā iti naḥ śrutam //

244.5

viṣayāṇāṃ manas teṣāṃ vidyām āhur manīṣiṇaḥ
manasaḥ pañca bhūtāni vidyā ity abhicakṣate //

244.6

ahaṃkāras tu bhūtānāṃ pañcānāṃ nātra saṃśayaḥ
ahaṃkāras tathā vidyā buddhir vidyā nareśvara //

244.7

buddhyā prakṛtir avyaktaṃ tattvānāṃ parameśvaraḥ
vidyā jñeyā naraśreṣṭha vidhiś ca paramaḥ smṛtaḥ //

244.8

avyaktam aparaṃ prāhur vidyā vai pañcaviṃśakaḥ
sarvasya sarvam ity uktaṃ jñeyajñānasya pāragaḥ //

244.9

jñānam avyaktam ity uktaṃ jñeyaṃ vai pañcaviṃśakam
tathaiva jñānam avyaktaṃ vijñātā pañcaviṃśakaḥ //

244.10

vidyāvidye tu tattvena mayokte vai viśeṣataḥ
akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva yad uktaṃ tan nibodha me //

244.11

ubhāv etau kṣarāv uktau ubhāv etāv anakṣarau
kāraṇaṃ tu pravakṣyāmi yathājñānaṃ tu jñānataḥ //

244.12

anādinidhanāv etau ubhāv eveśvarau matau
tattvasaṃjñāv ubhāv eva procyete jñānacintakaiḥ //

244.13

sargapralayadharmitvād avyaktaṃ prāhur avyayam
tad etad guṇasargāya vikurvāṇaṃ punaḥ punaḥ //

244.14

guṇānāṃ mahadādīnām utpadyati parasparam
adhiṣṭhānaṃ kṣetram āhur etad vai pañcaviṃśakam //

244.15

yad antarguṇajālaṃ tu tad vyaktātmani saṃkṣipet
tad ahaṃ tad guṇais tais tu pañcaviṃśe vilīyate //

244.16

guṇā guṇeṣu līyante tad ekā prakṛtir bhavet
kṣetrajño 'pi tadā tāvat kṣetrajñaḥ saṃpraṇīyate //

244.17

yadākṣaraṃ prakṛtir yaṃ gacchate guṇasaṃjñitā
nirguṇatvaṃ ca vai dehe guṇeṣu parivartanāt //

244.18

evam eva ca kṣetrajñaḥ kṣetrajñānaparikṣayāt
prakṛtyā nirguṇas tv eṣa ity evam anuśuśruma //

244.19

kṣaro bhavaty eṣa yadā guṇavatī guṇeṣv atha
prakṛtiṃ tv atha jānāti nirguṇatvaṃ tathātmanaḥ //

244.20

tathā viśuddho bhavati prakṛteḥ parivarjanāt
anyo 'ham anyeyam iti yadā budhyati buddhimān //

244.21

tadaiṣo 'vyathatām eti na ca miśratvam āvrajet
prakṛtyā caiṣa rājendra miśro 'nyo 'nyasya dṛśyate //

244.22

yadā tu guṇajālaṃ tat prākṛtaṃ vijugupsate
paśyate ca paraṃ paśyaṃs tadā paśyan nu saṃsṛjet //

244.23

kiṃ mayā kṛtam etāvad yo 'haṃ kālanimajjanaḥ
yathā matsyo hy abhijñānād anuvartitavāñ jalam //

244.24

aham eva hi saṃmohād anyam anyaṃ janāj janam
matsyo yathodakajñānād anuvartitavān iha //

244.25

matsyo 'nyatvam athājñānād udakān nābhimanyate
ātmānaṃ tad avajñānād anyaṃ caiva na vedmy aham //

244.26

mamāstu dhik kubuddhasya yo 'haṃ magna imaṃ punaḥ
anuvartitavān mohād anyam anyaṃ janāj janam //

244.27

ayam anubhaved bandhur anena saha me kṣayam
sāmyam ekatvatāṃ yāto yādṛśas tādṛśas tv aham //

244.28

tulyatām iha paśyāmi sadṛśo 'ham anena vai
ayaṃ hi vimalo vyaktam aham īdṛśakas tadā //

244.29

yo 'ham ajñānasaṃmohād ajñayā saṃpravṛttavān
saṃsargād atisaṃsargāt sthitaḥ kālam imaṃ tv aham //

244.30

so 'ham evaṃ vaśībhūtaḥ kālam etaṃ na buddhavān
uttamādhamamadhyānāṃ tām ahaṃ katham āvase //

244.31

samānamāyayā ceha sahavāsam ahaṃ katham
gacchāmy abuddhabhāvatvād ihedānīṃ sthiro bhava //

244.32

sahavāsaṃ na yāsyāmi kālam etaṃ vivañcanāt
vañcito hy anayā yad dhi nirvikāro vikārayā //

244.33

na tat tadaparāddhaṃ syād aparādho hy ayaṃ mama
yo 'ham atrābhavaṃ saktaḥ parāṅmukham upasthitaḥ //

244.34

tato 'smin bahurūpo 'tha sthito mūrtir amūrtimān
amūrtiś cāpy amūrtātmā mamatvena pradharṣitaḥ //

244.35

prakṛtyā ca tayā tena tāsu tāsv iha yoniṣu
nirmamasya mamatvena vikṛtaṃ tāsu tāsu ca //

244.36

yoniṣu vartamānena naṣṭasaṃjñena cetasā
samatā na mayā kācid ahaṃkāre kṛtā mayā //

244.37

ātmānaṃ bahudhā kṛtvā so 'yaṃ bhūyo yunakti mām
idānīm avabuddho 'smi nirmamo nirahaṃkṛtaḥ //

244.38

mamatvaṃ manasā nityam ahaṃkārakṛtātmakam
apalagnām imāṃ hitvā saṃśrayiṣye nirāmayam //

244.39

anena sāmyaṃ yāsyāmi nānayāham acetasā
kṣemaṃ mama sahānena naivaikam anayā saha //

244.40

evaṃ paramasaṃbodhāt pañcaviṃśo 'nubuddhavān
akṣaratvaṃ nigacchati tyaktvā kṣaram anāmayam //

244.41

avyaktaṃ vyaktadharmāṇaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ tathā
nirguṇaṃ prathamaṃ dṛṣṭvā tādṛg bhavati maithila //

244.42

akṣarakṣarayor etad uktaṃ tava nidarśanam
mayeha jñānasaṃpannaṃ yathā śrutinidarśanāt //

244.43

niḥsaṃdigdhaṃ ca sūkṣmaṃ ca viśuddhaṃ vimalaṃ tathā
pravakṣyāmi tu te bhūyas tan nibodha yathāśrutam //

244.44

sāṃkhyayogo mayā proktaḥ śāstradvayanidarśanāt
yad eva sāṃkhyaśāstroktaṃ yogadarśanam eva tat //

244.45

prabodhanaparaṃ jñānaṃ sāṃkhyānām avanīpate
vispaṣṭaṃ procyate tatra śiṣyāṇāṃ hitakāmyayā //

244.46

bṛhac caivam idaṃ śāstram ity āhur viduṣo janāḥ
asmiṃś ca śāstre yogānāṃ punarbhavapuraḥsaram //

244.47

pañcaviṃśāt paraṃ tattvaṃ paṭhyate ca narādhipa
sāṃkhyānāṃ tu paraṃ tattvaṃ yathāvad anuvarṇitam //

244.48

buddham apratibuddhaṃ ca budhyamānaṃ ca tattvataḥ
budhyamānaṃ ca buddhatvaṃ prāhur yoganidarśanam //

Original text: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc