Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahma Purana · Chapter 239

239.1

sāṃkhyaṃ yogasya no vipra viśeṣaṃ vaktum arhasi
tava dharmajña sarvaṃ hi viditaṃ munisattama //

239.2

sāṃkhyāḥ sāṃkhyaṃ praśaṃsanti yogān yogaviduttamāḥ
vadanti kāraṇaiḥ śreṣṭhaiḥ svapakṣodbhavanāya vai //

239.3

anīśvaraḥ kathaṃ mucyed ity evaṃ munisattamāḥ
vadanti kāraṇaiḥ śreṣṭhaṃ yogaṃ samyaṅ manīṣiṇaḥ //

239.4

vadanti kāraṇaṃ vedaṃ sāṃkhyaṃ samyag dvijātayaḥ
vijñāyeha gatīḥ sarvā virakto viṣayeṣu yaḥ //

239.5

ūrdhvaṃ sa dehāt suvyaktaṃ vimucyed iti nānyathā
etad āhur mahāprājñāḥ sāṃkhyaṃ vai mokṣadarśanam //

239.6

svapakṣe kāraṇaṃ grāhyaṃ samarthaṃ vacanaṃ hitam
śiṣṭānāṃ hi mataṃ grāhyaṃ bhavadbhiḥ śiṣṭasaṃmataiḥ //

239.7

pratyakṣaṃ hetavo yogāḥ sāṃkhyāḥ śāstraviniścayāḥ
ubhe caite mate tattve samavete dvijottamāḥ //

239.8

ubhe caite mate jñāte munīndrāḥ śiṣṭasaṃmate
anuṣṭhite yathāśāstraṃ nayetāṃ paramāṃ gatim //

239.9

tulyaṃ śaucaṃ tayor yuktaṃ dayā bhūteṣu cānaghāḥ
vratānāṃ dhāraṇaṃ tulyaṃ darśanaṃ tv asamaṃ tayoḥ //

239.10

yadi tulyaṃ vrataṃ śaucaṃ dayā cātra mahāmune
tulyaṃ taddarśanaṃ kasmāt tan no brūhi dvijottama //

239.11

rāgaṃ mohaṃ tathā snehaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca kevalam
yogāsthiroditān doṣān pañcaitān prāpnuvanti tān //

239.12

yathā vānimiṣāḥ sthūlaṃ jālaṃ chittvā punar jalam
prāpnuvanti tathā yogāt tat padaṃ vītakalmaṣāḥ //

239.13

tathaiva vāgurāṃ chittvā balavanto yathā mṛgāḥ
prāpnuyur vimalaṃ mārgaṃ vimuktāḥ sarvabandhanaiḥ //

239.14

lobhajāni tathā viprā bandhanāni balānvitaḥ
chittvā yogāt paraṃ mārgaṃ gacchanti vimalaṃ śubham //

239.15

acalās tv āvilā viprā vāgurāsu tathāpare
vinaśyanti na saṃdehas tadvad yogabalād ṛte //

239.16

balahīnāś ca viprendrā yathā jālaṃ gatā dvijāḥ
bandhaṃ na gacchanty anaghā yogās te tu sudurlabhāḥ //

239.17

yathā ca śakunāḥ sūkṣmaṃ prāpya jālam ariṃdamāḥ
tatrāśaktā vipadyante mucyante tu balānvitāḥ //

239.18

karmajair bandhanair baddhās tadvad yogaparā dvijāḥ
abalā na vimucyante mucyante ca balānvitāḥ //

239.19

alpakaś ca yathā viprā vahniḥ śāmyati durbalaḥ
ākrānta indhanaiḥ sthūlais tadvad yogabalaḥ smṛtaḥ //

239.20

sa eva ca tadā viprā vahnir jātabalaḥ punaḥ
samīraṇagataḥ kṛtsnāṃ dahet kṣipraṃ mahīm imām //

239.21

tattvajñānabalo yogī dīptatejā mahābalaḥ
antakāla ivādityaḥ kṛtsnaṃ saṃśoṣayej jagat //

239.22

durbalaś ca yathā viprāḥ srotasā hriyate naraḥ
balahīnas tathā yogī viṣayair hriyate ca saḥ //

239.23

tad eva tu yathā sroto viṣkambhayati vāraṇaḥ
tadvad yogabalaṃ labdhvā na bhaved viṣayair hṛtaḥ //

239.24

viśanti vā vaśād vātha yogād yogabalānvitāḥ
prajāpatīn manūn sarvān mahābhūtāni ceśvarāḥ //

239.25

na yamo nāntakaḥ kruddho na mṛtyur bhīmavikramaḥ
viśante tad dvijāḥ sarve yogasyāmitatejasaḥ //

239.26

ātmanāṃ ca sahasrāṇi bahūni dvijasattamāḥ
yogaṃ kuryād balaṃ prāpya taiś ca sarvair mahīṃ caret //

239.27

prāpnuyād viṣayān kaścit punaś cograṃ tapaś caret
saṃkṣipyec ca punar viprāḥ sūryas tejoguṇān iva //

239.28

balasthasya hi yogasya balārthaṃ munisattamāḥ
vimokṣaprabhavaṃ viṣṇum upapannam asaṃśayam //

239.29

balāni yogaproktāni mayaitāni dvijottamāḥ
nidarśanārthaṃ sūkṣmāṇi vakṣyāmi ca punar dvijāḥ //

239.30

ātmanaś ca samādhāne dhāraṇāṃ prati vā dvijāḥ
nidarśanāni sūkṣmāṇi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ //

239.31

apramatto yathā dhanvī lakṣyaṃ hanti samāhitaḥ
yuktaḥ samyak tathā yogī mokṣaṃ prāpnoty asaṃśayam //

239.32

snehapātre yathā pūrṇe mana ādhāya niścalam
puruṣo yukta ārohet sopānaṃ yuktamānasaḥ //

239.33

muktas tathāyam ātmānaṃ yogaṃ tadvat suniścalam
karoty amalam ātmānaṃ bhāskaropamadarśane //

239.34

yathā ca nāvaṃ viprendrāḥ karṇadhāraḥ samāhitaḥ
mahārṇavagatāṃ śīghraṃ nayed viprāṃs tu pattanam //

239.35

tadvad ātmasamādhānaṃ yukto yogena yogavit
durgamaṃ sthānam āpnoti hitvā deham imaṃ dvijāḥ //

239.36

sārathiś ca yathā yuktaḥ sadaśvān susamāhitaḥ
deśam iṣṭaṃ nayaty āśu dhanvinaṃ puruṣarṣabham //

239.37

tathaiva ca dvijā yogī dhāraṇāsu samāhitaḥ
prāpnoty āśu paraṃ sthānaṃ lakṣyamukta ivāśugaḥ //

239.38

āviśyātmani cātmānaṃ yo 'vatiṣṭhati so 'calaḥ
pāśaṃ hatveva mīnānāṃ padam āpnoti so 'jaram //

239.39

nābhyāṃ śīrṣe ca kukṣau ca hṛdi vakṣasi pārśvayoḥ
darśane śravaṇe vāpi ghrāṇe cāmitavikramaḥ //

239.40

sthāneṣv eteṣu yo yogī mahāvratasamāhitaḥ
ātmanā sūkṣmam ātmānaṃ yuṅkte samyag dvijottamāḥ //

239.41

suśīghram acalaprakhyaṃ karma dagdhvā śubhāśubham
uttamaṃ yogam āsthāya yadīcchati vimucyate //

239.42

āhārān kīdṛśān kṛtvā kāni jitvā ca sattama
yogī balam avāpnoti tad bhavān vaktum arhati //

239.43

kaṇānāṃ bhakṣaṇe yuktaḥ piṇyākasya ca bho dvijāḥ
snehānāṃ varjane yukto yogī balam avāpnuyāt //

239.44

bhuñjāno yāvakaṃ rūkṣaṃ dīrghakālaṃ dvijottamāḥ
ekāhārī viśuddhātmā yogī balam avāpnuyāt //

239.45

pakṣān māsān ṛtūṃś citrān saṃcaraṃś ca guhās tathā
apaḥ pītvā payomiśrā yogī balam avāpnuyāt //

239.46

akhaṇḍam api vā māsaṃ satataṃ munisattamāḥ
upoṣya samyak śuddhātmā yogī balam avāpnuyāt //

239.47

kāmaṃ jitvā tathā krodhaṃ śītoṣṇaṃ varṣam eva ca
bhayaṃ śokaṃ tathā svāpaṃ pauruṣān viṣayāṃs tathā //

239.48

aratiṃ durjayāṃ caiva ghorāṃ dṛṣṭvā ca bho dvijāḥ
sparśaṃ nidrāṃ tathā tandrāṃ durjayāṃ munisattamāḥ //

239.49

dīpayanti mahātmānaṃ sūkṣmam ātmānam ātmanā
vītarāgā mahāprājñā dhyānādhyayanasaṃpadā //

239.50

durgas tv eṣa mataḥ panthā brāhmaṇānāṃ vipaścitām
yaḥ kaścid vrajati kṣipraṃ kṣemeṇa munipuṃgavāḥ //

239.51

yathā kaścid vanaṃ ghoraṃ bahusarpasarīsṛpam
śvabhravat toyahīnaṃ ca durgamaṃ bahukaṇṭakam //

239.52

abhaktam aṭavīprāyaṃ dāvadagdhamahīruham
panthānaṃ taskarākīrṇaṃ kṣemeṇābhipatet tathā //

239.53

yogamārgaṃ samāsādya yaḥ kaścid vrajate dvijaḥ
kṣemeṇoparamen mārgād bahudoṣo 'pi saṃmataḥ //

239.54

āstheyaṃ kṣuradhārāsu niśitāsu dvijottamāḥ
dhāraṇā sā tu yogasya durgeyam akṛtātmabhiḥ //

239.55

viṣamā dhāraṇā viprā yānti vai na śubhāṃ gatim
netṛhīnā yathā nāvaḥ puruṣāṇāṃ tu vai dvijāḥ //

239.56

yas tu tiṣṭhati yogādhau dhāraṇāsu yathāvidhi
maraṇaṃ janmaduḥkhitvaṃ sukhitvaṃ sa viśiṣyate //

239.57

nānāśāstreṣu niyataṃ nānāmuniniṣevitam
paraṃ yogasya panthānaṃ niścitaṃ taṃ dvijātiṣu //

239.58

paraṃ hi tad brahmamayaṃ munīndrā brahmāṇam īśaṃ varadaṃ ca viṣṇum
bhavaṃ ca dharmaṃ ca mahānubhāvaṃ yad brahmaputrān sumahānubhāvān

239.59

tamaś ca kaṣṭaṃ sumahad rajaś ca sattvaṃ ca śuddhaṃ prakṛtiṃ parāṃ ca
siddhiṃ ca devīṃ varuṇasya patnīṃ tejaś ca kṛtsnaṃ sumahac ca dhairyam

239.60

tārādhipaṃ khe vimalaṃ sutāraṃ viśvāṃś ca devān uragān pitṝṃś ca
śailāṃś ca kṛtsnān udadhīṃś ca vācalān nadīś ca sarvāḥ sanagāṃś ca nāgān

239.61

sādhyāṃs tathā yakṣagaṇān diśaś ca gandharvasiddhān puruṣān striyaś ca
parasparaṃ prāpya mahān mahātmā viśeta yogī nacirād vimuktaḥ

239.62

kathā ca yā vipravarāḥ prasaktā daive mahāvīryamatau śubheyam
yogān sa sarvān anubhūya martyā nārāyaṇaṃ taṃ drutam āpnuvanti

Original text: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc