Brahma Purana · Chapter 232

sarveṣām eva bhūtānāṃ trividhaḥ pratisaṃcaraḥ
naimittikaḥ prākṛtikas tathaivātyantiko mataḥ //

brāhmo naimittikas teṣāṃ kalpānte pratisaṃcaraḥ
ātyantiko vai mokṣaś ca prākṛto dviparārdhikaḥ //

parārdhasaṃkhyāṃ bhagavaṃs tvam ācakṣva yathoditām
dviguṇīkṛtayajjñeyaḥ prākṛtaḥ pratisaṃcaraḥ //

sthānāt sthānaṃ daśaguṇam ekaikaṃ gaṇyate dvijāḥ
tato 'ṣṭādaśame bhāge parārdham abhidhīyate //

parārdhaṃ dviguṇaṃ yat tu prākṛtaḥ sa layo dvijāḥ
tadāvyakte 'khilaṃ vyaktaṃ sahetau layam eti vai //

nimeṣo mānuṣo yo 'yaṃ mātrāmātrapramāṇataḥ
taiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā triṃśat kāṣṭhās tathā kalā //

nāḍikā tu pramāṇena kalā ca daśa pañca ca
unmānenāmbhasaḥ sā tu palāny ardhatrayodaśa //

hemamāṣaiḥ kṛtacchidrā caturbhiś caturaṅgulaiḥ
māgadhena pramāṇena jalaprasthas tu sa smṛtaḥ //

nāḍikābhyām atha dvābhyāṃ muhūrto dvijasattamāḥ
ahorātraṃ muhūrtās tu triṃśan māso dinais tathā //

māsair dvādaśabhir varṣam ahorātraṃ tu tad divi
tribhir varṣaśatair varṣaṃ ṣaṣṭyā caivāsuradviṣām //

tais tu dvādaśasāhasraiś caturyugam udāhṛtam
caturyugasahasraṃ tu kathyate brahmaṇo dinam //

sa kalpas tatra manavaś caturdaśa dvijottamāḥ
tadante caiva bho viprā brahmanaimittiko layaḥ //

tasya svarūpam atyugraṃ dvijendrā gadato mama
śṛṇudhvaṃ prākṛtaṃ bhūyas tato vakṣyāmy ahaṃ layam //

caturyugasahasrānte kṣīṇaprāye mahītale
anāvṛṣṭir atīvogrā jāyate śatavārṣikī //

tato yāny alpasārāṇi tāni sattvāny anekaśaḥ
kṣayaṃ yānti muniśreṣṭhāḥ pārthivāny atipīḍanāt //

tataḥ sa bhagavān kṛṣṇo rudrarūpī tathāvyayaḥ
kṣayāya yatate kartum ātmasthāḥ sakalāḥ prajāḥ //

tataḥ sa bhagavān viṣṇur bhānoḥ saptasu raśmiṣu
sthitaḥ pibaty aśeṣāṇi jalāni munisattamāḥ //

pītvāmbhāṃsi samastāni prāṇibhūtagatāni vai
śoṣaṃ nayati bho viprāḥ samastaṃ pṛthivītalam //

samudrān saritaḥ śailāñ śailaprasravaṇāni ca
pātāleṣu ca yat toyaṃ tat sarvaṃ nayati kṣayam //

tatas tasyāpy abhāvena toyāhāropabṛṃhitāḥ
sahasraraśmayaḥ sapta jāyante tatra bhāskarāḥ //

adhaś cordhvaṃ ca te dīptās tataḥ sapta divākarāḥ
dahanty aśeṣaṃ trailokyaṃ sapātālatalaṃ dvijāḥ //

dahyamānaṃ tu tair dīptais trailokyaṃ dīptabhāskaraiḥ
sādrinagārṇavābhogaṃ niḥsneham abhijāyate //

tato nirdagdhavṛkṣāmbu trailokyam akhilaṃ dvijāḥ
bhavaty eṣā ca vasudhā kūrmapṛṣṭhopamākṛtiḥ //

tataḥ kālāgnirudro 'sau bhūtasargaharo haraḥ
śeṣāhiśvāsasaṃtāpāt pātālāni dahaty adhaḥ //

pātālāni samastāni sa dagdhvā jvalano mahān
bhūmim abhyetya sakalaṃ dagdhvā tu vasudhātalam //

bhuvo lokaṃ tataḥ sarvaṃ svargalokaṃ ca dāruṇaḥ
jvālāmālāmahāvartas tatraiva parivartate //

ambarīṣam ivābhāti trailokyam akhilaṃ tadā
jvālāvartaparīvāram upakṣīṇabalās tataḥ //

tatas tāpaparītās tu lokadvayanivāsinaḥ
hṛtāvakāśā gacchanti maharlokaṃ dvijās tadā //

tasmād api mahātāpa taptā lokās tataḥ param
gacchanti janalokaṃ te daśāvṛtyā paraiṣiṇaḥ //

tato dagdhvā jagat sarvaṃ rudrarūpī janārdanaḥ
mukhaniḥśvāsajān meghān karoti munisattamāḥ //

tato gajakulaprakhyās taḍidvanto ninādinaḥ
uttiṣṭhanti tadā vyomni ghorāḥ saṃvartakā ghanāḥ //

kecid añjanasaṃkāśāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ
dhūmavarṇā ghanāḥ kecit kecit pītāḥ payodharāḥ //

kecid dharidrāvarṇābhā lākṣārasanibhās tathā
kecid vaidūryasaṃkāśā indranīlanibhās tathā //

śaṅkhakundanibhāś cānye jātīkundanibhās tathā
indragopanibhāḥ kecin manaḥśilānibhās tathā //

padmapattranibhāḥ kecid uttiṣṭhanti ghanāghanāḥ
kecit puravarākārāḥ kecit parvatasaṃnibhāḥ //

kūṭāgāranibhāś cānye kecit sthalanibhā ghanāḥ
mahākāyā mahārāvā pūrayanti nabhastalam //

varṣantas te mahāsārās tam agnim atibhairavam
śamayanty akhilaṃ viprās trailokyāntaravistṛtam //

naṣṭe cāgnau śataṃ te 'pi varṣāṇām adhikaṃ ghanāḥ
plāvayanto jagat sarvaṃ varṣanti munisattamāḥ //

dhārābhir akṣamātrābhiḥ plāvayitvākhilāṃ bhuvam
bhuvo lokaṃ tathaivordhvaṃ plāvayanti divaṃ dvijāḥ //

andhakārīkṛte loke naṣṭe sthāvarajaṅgame
varṣanti te mahāmeghā varṣāṇām adhikaṃ śatam //