Brahma Purana · Chapter 230

asmābhis tu śrutaṃ vyāsa yat tvayā samudāhṛtam
prādurbhāvāśritaṃ puṇyaṃ māyā viṣṇoś ca durvidā //

śrotum icchāmahe tvatto yathāvad upasaṃhṛtim
mahāpralayasaṃjñāṃ ca kalpānte ca mahāmune //

śrūyatāṃ bho muniśreṣṭhā yathāvad anusaṃhṛtiḥ
kalpānte prākṛte caiva pralaye jāyate yathā //

ahorātraṃ pitṝṇāṃ tu māso 'bdaṃ tridivaukasām
caturyugasahasre tu brahmaṇo 'har dvijottamāḥ //

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś ceti caturyugam
daivair varṣasahasrais tu tad dvādaśābhir ucyate //

caturyugāṇy aśeṣāṇi sadṛśāni svarūpataḥ
ādyaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ munayo 'ntyaṃ tathā kalim //

ādye kṛtayuge sargo brahmaṇā kriyate yataḥ
kriyate copasaṃhāras tathānte 'pi kalau yuge //

kaleḥ svarūpaṃ bhagavan vistarād vaktum arhasi
dharmaś catuṣpād bhagavān yasmin vaikalyam ṛcchati //

kalisvarūpaṃ bho viprā yat pṛcchadhvaṃ mamānaghāḥ
nibodhadhvaṃ samāsena vartate yan mahattaram //

varṇāśramācāravatī pravṛttir na kalau nṛṇām
na sāma-ṛgyajurveda viniṣpādanahaitukī //

vivāhā na kalau dharmā na śiṣyā gurusaṃsthitāḥ
na putrā dhārmikāś caiva na ca vahnikriyākramaḥ //

yatra tatra kule jāto balī sarveśvaraḥ kalau
sarvebhya eva varṇebhyo naraḥ kanyopajīvanaḥ //

yena tenaiva yogena dvijātir dīkṣitaḥ kalau
yaiva saiva ca viprendrāḥ prāyaścittakriyā kalau //

sarvam eva kalau śāstraṃ yasya yad vacanaṃ dvijāḥ
devatāś ca kalau sarvāḥ sarvaḥ sarvasya cāśramaḥ //

upavāsas tathāyāso vittotsargas tathā kalau
dharmo yathābhirucitair anuṣṭhānair anuṣṭhitaḥ //

vittena bhavitā puṃsāṃ svalpenaiva madaḥ kalau
strīṇāṃ rūpamadaś caiva keśair eva bhaviṣyati //

suvarṇamaṇiratnādau vastre copakṣayaṃ gate
kalau striyo bhaviṣyanti tadā keśair alaṃkṛtāḥ //

parityakṣyanti bhartāraṃ vittahīnaṃ tathā striyaḥ
bhartā bhaviṣyati kalau vittavān eva yoṣitām //

yo yo dadāti bahulaṃ sa sa svāmī tadā nṛṇām
svāmitvahetusaṃbandho bhavitābhijanas tadā //

gṛhāntā dravyasaṃghātā dravyāntā ca tathā matiḥ
arthāś cāthopabhogāntā bhaviṣyanti tadā kalau //

striyaḥ kalau bhaviṣyanti svairiṇyo lalitaspṛhāḥ
anyāyāvāptavitteṣu puruṣeṣu spṛhālavaḥ //

abhyarthito 'pi suhṛdā svārthahāniṃ tu mānavaḥ
paṇasyārdhārdhamātre 'pi kariṣyati tadā dvijāḥ //

sadā sapauruṣaṃ ceto bhāvi vipra tadā kalau
kṣīrapradānasaṃbandhi bhāti goṣu ca gauravam //

anāvṛṣṭibhayāt prāyaḥ prajāḥ kṣudbhayakātarāḥ
bhaviṣyanti tadā sarvā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ //

mūlaparṇaphalāhārās tāpasā iva mānavāḥ
ātmānaṃ ghātayiṣyanti tadāvṛṣṭyābhiduḥkhitāḥ //

durbhikṣam eva satataṃ sadā kleśam anīśvarāḥ
prāpsyanti vyāhatasukhaṃ pramādān mānavāḥ kalau //

asnātabhojino nāgni devatātithipūjanam
kariṣyanti kalau prāpte na ca piṇḍodakakriyām //

lolupā hrasvadehāś ca bahvannādanatatparāḥ
bahuprajālpabhāgyāś ca bhaviṣyanti kalau striyaḥ //

ubhābhyām atha pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ
kurvatyo gurubhartṝṇām ājñāṃ bhetsyanty anāvṛtāḥ //

svapoṣaṇaparāḥ kruddhā dehasaṃskāravarjitāḥ
paruṣānṛtabhāṣiṇyo bhaviṣyanti kalau striyaḥ //

duḥśīlā duṣṭaśīleṣu kurvatyaḥ satataṃ spṛhām
asadvṛttā bhaviṣyanti puruṣeṣu kulāṅganāḥ //

vedādānaṃ kariṣyanti vaḍavāś ca tathāvratāḥ
gṛhasthāś ca na hoṣyanti na dāsyanty ucitāny api //

bhaveyur vanavāsā vai grāmyāhāraparigrahāḥ
bhikṣavaś cāpi putrā hi snehasaṃbandhayantrakāḥ //

arakṣitāro hartāraḥ śulkavyājena pārthivāḥ
hāriṇo janavittānāṃ saṃprāpte ca kalau yuge //

yo yo 'śvarathanāgāḍhyaḥ sa sa rājā bhaviṣyati
yaś ca yaś cābalaḥ sarvaḥ sa sa bhṛtyaḥ kalau yuge //

vaiśyāḥ kṛṣivaṇijyādi saṃtyajya nijakarma yat
śūdravṛttyā bhaviṣyanti kārukarmopajīvinaḥ //

bhaikṣyavratās tathā śūdrāḥ pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ
pākhaṇḍasaṃśrayāṃ vṛttim āśrayiṣyanty asaṃskṛtāḥ //

durbhikṣakarapīḍābhir atīvopadrutā janāḥ
godhūmānnayavānnādyān deśān yāsyanti duḥkhitāḥ //

vedamārge pralīne ca pākhaṇḍāḍhye tato jane
adharmavṛddhyā lokānām alpam āyur bhaviṣyati //

aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyamāneṣu vai tapaḥ
nareṣu nṛpadoṣeṇa bālamṛtyur bhaviṣyati //

bhavitrī yoṣitāṃ sūtiḥ pañcaṣaṭsaptavārṣikī
navāṣṭadaśavarṣāṇāṃ manuṣyāṇāṃ tathā kalau //

palitodgamaś ca bhavitā tadā dvādaśavārṣikaḥ
na jīviṣyati vai kaścit kalau varṣāṇi viṃśatim //

alpaprajñā vṛthāliṅgā duṣṭāntaḥkaraṇāḥ kalau
yatas tato vinaśyanti kālenālpena mānavāḥ //

yadā yadā hi pākhaṇḍa vṛttir atropalakṣyate
tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ //

yadā yadā satāṃ hānir vedamārgānusāriṇām
tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ //

prārambhāś cāvasīdanti yadā dharmakṛtāṃ nṛṇām
tadānumeyaṃ prādhānyaṃ kaler viprā vicakṣaṇaiḥ //

yadā yadā na yajñānām īśvaraḥ puruṣottamaḥ
ijyate puruṣair yajñais tadā jñeyaṃ kaler balam //

na prītir vedavādeṣu pākhaṇḍeṣu yadā ratiḥ
kaler vṛddhis tadā prājñair anumeyā dvijottamāḥ //

kalau jagatpatiṃ viṣṇuṃ sarvasraṣṭāram īśvaram
nārcayiṣyanti bho viprāḥ pākhaṇḍopahatā narāḥ //

kiṃ devaiḥ kiṃ dvijair vedaiḥ kiṃ śaucenāmbujalpanā
ity evaṃ pralapiṣyanti pākhaṇḍopahatā narāḥ //

alpavṛṣṭiś ca parjanyaḥ svalpaṃ sasyaphalaṃ tathā
phalaṃ tathālpasāraṃ ca viprāḥ prāpte kalau yuge //

jānuprāyāṇi vastrāṇi śamīprāyā mahīruhāḥ
śūdraprāyās tathā varṇā bhaviṣyanti kalau yuge //

aṇuprāyāṇi dhānyāni ājaprāyaṃ tathā payaḥ
bhaviṣyati kalau prāpta auśīraṃ cānulepanam //

śvaśrūśvaśurabhūyiṣṭhā guravaś ca nṛṇāṃ kalau
śālādyāhāribhāryāś ca suhṛdo munisattamāḥ //

kasya mātā pitā kasya yadā karmātmakaḥ pumān
iti codāhariṣyanti śvaśurānugatā narāḥ //

vāṅmanaḥkāyajair doṣair abhibhūtāḥ punaḥ punaḥ
narāḥ pāpāny anudinaṃ kariṣyanty alpamedhasaḥ //

niḥsatyānām aśaucānāṃ nirhrīkāṇāṃ tathā dvijāḥ
yad yad duḥkhāya tat sarvaṃ kalikāle bhaviṣyati //

niḥsvādhyāyavaṣaṭkāre svadhāsvāhāvivarjite
tadā praviralo vipraḥ kaścil loke bhaviṣyati //

tatrālpenaiva kālena puṇyaskandham anuttamam
karoti yaḥ kṛtayuge kriyate tapasā hi yaḥ //

kasmin kāle 'lpako dharmo dadāti sumahāphalam
vaktum arhasy aśeṣeṇa śrotuṃ vāñchā pravartate //

dhanye kalau bhaved viprās tv alpakleśair mahat phalam
tathā bhavetāṃ strīśūdrau dhanyau cānyan nibodhata //

yat kṛte daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat
dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau //

tapaso brahmacaryasya japādeś ca phalaṃ dvijāḥ
prāpnoti puruṣas tena kalau sādhv iti bhāṣitum //

dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan
yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam //

dharmotkarṣam atīvātra prāpnoti puruṣaḥ kalau
svalpāyāsena dharmajñās tena tuṣṭo 'smy ahaṃ kalau //

vratacaryāparair grāhyā vedāḥ pūrvaṃ dvijātibhiḥ
tatas tu dharmasaṃprāptair yaṣṭavyaṃ vidhivad dhanaiḥ //

vṛthā kathā vṛthā bhojyaṃ vṛthā svaṃ ca dvijanmanām
patanāya tathā bhāvyaṃ tais tu saṃyatibhiḥ saha //

asamyakkaraṇe doṣās teṣāṃ sarveṣu vastuṣu
bhojyapeyādikaṃ caiṣāṃ necchāprāptikaraṃ dvijāḥ //

pāratantryāt samasteṣu teṣāṃ kāryeṣu vai tataḥ
lokān kleśena mahatā yajanti vinayānvitāḥ //

dvijaśuśrūṣaṇenaiva pākayajñādhikāravān
nijaṃ jayati vai lokaṃ śūdro dhanyataras tataḥ //

bhakṣyābhakṣyeṣu nāśāsti yeṣāṃ pāpeṣu vā yataḥ
niyamo muniśārdūlās tenāsau sādhv itīritam //

svadharmasyāvirodhena narair labhyaṃ dhanaṃ sadā
pratipādanīyaṃ pātreṣu yaṣṭavyaṃ ca yathāvidhi //

tasyārjane mahān kleśaḥ pālanena dvijottamāḥ
tathā sadviniyogāya vijñeyaṃ gahanaṃ nṛṇām //

ebhir anyais tathā kleśaiḥ puruṣā dvijasattamāḥ
nijāñ jayanti vai lokān prājāpatyādikān kramāt //

yoṣic chuśrūṣaṇād bhartuḥ karmaṇā manasā girā
etad viṣayam āpnoti tatsālokyaṃ yato dvijāḥ //

nātikleśena mahatā tān eva puruṣo yathā
tṛtīyaṃ vyāhṛtaṃ tena mayā sādhv iti yoṣitaḥ //

etad vaḥ kathitaṃ viprā yannimittam ihāgatāḥ
tat pṛcchadhvaṃ yathākāmam ahaṃ vakṣyāmi vaḥ sphuṭam //

alpenaiva prayatnena dharmaḥ sidhyati vai kalau
narair ātmaguṇāmbhobhiḥ kṣālitākhilakilbiṣaiḥ //

śūdraiś ca dvijaśuśrūṣā tatparair munisattamāḥ
tathā strībhir anāyāsāt patiśuśrūṣayaiva hi //

tatas tritayam apy etan mama dhanyatamaṃ matam
dharmasaṃrādhane kleśo dvijātīnāṃ kṛtādiṣu //

tathā svalpena tapasā siddhiṃ yāsyanti mānavāḥ
dhanyā dharmaṃ cariṣyanti yugānte munisattamāḥ //

bhavadbhir yad abhipretaṃ tad etat kathitaṃ mayā
apṛṣṭenāpi dharmajñāḥ kim anyat kriyatāṃ dvijāḥ //