Brahma Purana · Chapter 225

kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ puruṣaḥ kaiś ca karmabhiḥ
svargaṃ samabhipadyeta saṃpradānena kena vā //

dātā brāhmaṇasatkartā dīnārtakṛpaṇādiṣu
bhakṣabhojyānnapānānāṃ vāsasāṃ ca mahāmatiḥ //

pratiśrayān sabhāḥ kuryāt prapāḥ puṣkariṇīs tathā
nityakādīni karmāṇi karoti prayataḥ śuciḥ //

āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ gṛhaṃ ratnaṃ dhanaṃ tathā
sasyajātāni sarvāṇi sakṣetrāṇy atha yoṣitaḥ //

supraśāntamanā nityaṃ yaḥ prayacchati mānavaḥ
evaṃbhūto naro devi devaloke 'bhijāyate //

tatroṣya suciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogān anuttamān
sahāpsarobhir mudito ramitvā nandanādiṣu //

tasmāc cyuto maheśāni mānuṣeṣūpajāyate
mahābhāgakule devi dhanadhānyasamācite //

tatra kāmaguṇaiḥ sarvaiḥ samupeto mudānvitaḥ
mahākāryo mahābhogo dhanī bhavati mānavaḥ //

ete devi mahābhāgāḥ prāṇino dānaśālinaḥ
brahmaṇā vai purā proktāḥ sarvasya priyadarśanāḥ //

apare mānavā devi pradānakṛpaṇā dvijāḥ
ye 'nnāni na prayacchanti vidyamāne 'py abuddhayaḥ //

dīnāndhakṛpaṇān dṛṣṭvā bhikṣukān atithīn api
yācyamānā nivartante jihvālobhasamanvitāḥ //

na dhanāni na vāsāṃsi na bhogān na ca kāñcanam
na gāś ca nānnavikṛtiṃ prayacchanti kadācana //

apralubdhāś ca ye lubdhā nāstikā dānavarjitaḥ
evaṃbhūtā narā devi nirayaṃ yānty abuddhayaḥ //

te vai manuṣyatāṃ yānti yadā kālasya paryayāt
dhanarikte kule janma labhante svalpabuddhayaḥ //

kṣutpipāsāparītāś ca sarvalokabahiṣkṛtāḥ
nirāśāḥ sarvabhogebhyo jīvanty adharmajīvikāḥ //

alpabhogakule jātā alpabhogaratā narāḥ
anena karmaṇā devi bhavanty adhanino narāḥ //

apare dambhino nityaṃ māninaḥ parato ratāḥ
āsanārhasya ye pīṭhaṃ na yacchanty alpacetasaḥ //

mārgārhasya ca ye mārgaṃ na prayacchanty abuddhayaḥ
arghārhān na ca saṃskārair arcayanti yathāvidhi //

pādyam ācamanīyaṃ vā prayacchanty abhibuddhayaḥ
śubhaṃ cābhimataṃ premṇā guruṃ nābhivadanti ye //

abhimānapravṛddhena lobhena samam āsthitāḥ
saṃmānyāṃś cāvamanyante vṛddhān paribhavanti ca //

evaṃvidhā narā devi sarve nirayagāminaḥ
te ced yadi narās tasmān nirayād uttaranti ca //

varṣapūgais tato janma labhante kutsite kule
śvapākapulkasādīnāṃ kutsitānām acetasām //

kuleṣu te 'bhijāyante guruvṛddhopatāpinaḥ
na dambhī na ca mānī yo devatātithipūjakaḥ //

lokapūjyo namaskartā prasūto madhuraṃ vacaḥ
sarvakarmapriyakaraḥ sarvabhūtapriyaḥ sadā //

adveṣī sumukhaḥ ślakṣṇaḥ snigdhavāṇīpradaḥ sadā
svāgatenaiva sarveṣāṃ bhūtānām avihiṃsakaḥ //

yathārthaṃ satkriyāpūrvam arcayann avatiṣṭhate
mārgārhāya dadan mārgaṃ gurum abhyarcayan sadā //

atithipragraharatas tathābhyāgatapūjakaḥ
evaṃbhūto naro devi svargatiṃ pratipadyate //

tato mānuṣyam āsādya viśiṣṭakulajo bhavet
tatrāsau vipulair bhogaiḥ sarvaratnasamāyutaḥ //

yathārhadātā cārheṣu dharmacaryāparo bhavet
saṃmataḥ sarvabhūtānāṃ sarvalokanamaskṛtaḥ //

svakarmaphalam āpnoti svayam eva naraḥ sadā
eṣa dharmo mayā prokto vidhātrā svayam īritaḥ //

yas tu raudrasamācāraḥ sarvasattvabhayaṃkaraḥ
hastābhyāṃ yadi vā padbhyāṃ rajjvā daṇḍena vā punaḥ //

loṣṭaiḥ stambhair upāyair vā jantūn bādheta śobhane
hiṃsārthaṃ niṣkṛtiprajñaḥ prodvejayati caiva hi //

upakrāmati jantūṃś ca udvegajananaḥ sadā
evaṃ śīlasamācāro nirayaṃ pratipadyate //

sa cen manuṣyatāṃ gacched yadi kālasya paryayāt
bahvābādhāparikliṣṭe kule jayati so 'dhame //

lokadviṣṭo 'dhamaḥ puṃsāṃ svayaṃ karmakṛtaiḥ phalaiḥ
eṣa devi manuṣyeṣu boddhavyo jñātibandhuṣu //

aparaḥ sarvabhūtāni dayāvān anupaśyati
maitrī dṛṣṭiḥ pitṛsamo nirvairo niyatendriyaḥ //

nodvejayati bhūtāni na ca hanti dayāparaḥ
hastapādaiś ca niyatair viśvāsyaḥ sarvajantuṣu //

na rajjvā na ca daṇḍena na loṣṭair nāyudhena ca
udvejayati bhūtāni śubhakarmā dayāparaḥ //

evaṃ śīlasamācāraḥ svarge samupajāyate
tatrāsau bhavane divye mudā vasati devavat //

sa cet svargakṣayān martyo manuṣyeṣūpajāyate
alpāyāso nirātaṅkaḥ sa jātaḥ sukham edhate //

sukhabhāgī nirāyāso nirudvegaḥ sadā naraḥ
eṣa devi satāṃ mārgo bādhā yatra na vidyate //

ime manuṣyā dṛśyante ūhāpohaviśāradāḥ
jñānavijñānasaṃpannāḥ prajñāvanto 'rthakovidāḥ //

duṣprajñāś cāpare deva jñānavijñānavarjitāḥ
kena karmavipākena prajñāvān puruṣo bhavet //

alpaprajño virūpākṣa kathaṃ bhavati mānavaḥ
evaṃ tvaṃ saṃśayaṃ chindhi sarvadharmabhṛtāṃ vara //

jātyandhāś cāpare deva rogārtāś cāpare tathā
narāḥ klībāś ca dṛśyante kāraṇaṃ brūhi tatra vai //

brāhmaṇān vedaviduṣaḥ siddhān dharmavidas tathā
paripṛcchanty aharahaḥ kuśalākuśalaṃ sadā //

varjayanto 'śubhaṃ karma sevamānāḥ śubhaṃ tathā
labhante svargatiṃ nityam iha loke yathāsukham //

sa cen manuṣyatāṃ yāti medhāvī tatra jāyate
śrutaṃ yajñānugaṃ yasya kalyāṇam upajāyate //

paradāreṣu ye cāpi cakṣur duṣṭaṃ prayuñjate
tena duṣṭasvabhāvena jātyandhās te bhavanti hi //

manasāpi praduṣṭena nagnāṃ paśyanti ye striyam
rogārtās te bhavantīha narā duṣkṛtakāriṇaḥ //

ye tu mūḍhā durācārā viyonau maithune ratāḥ
puruṣeṣu suduṣprajñāḥ klībatvam upayānti te //

paśūṃś ca ye vai badhnanti ye caiva gurutalpagāḥ
prakīrṇamaithunā ye ca klībā jāyanti vai narāḥ //

avadyaṃ kiṃ tu vai karma niravadyaṃ tathaiva ca
śreyaḥ kurvann avāpnoti mānavo devasattama //

śreyāṃsaṃ mārgam anvicchan sadā yaḥ pṛcchati dvijān
dharmānveṣī guṇākāṅkṣī sa svargaṃ samupāśnute //

yadi mānuṣyatāṃ devi kadācit saṃniyacchati
medhāvī dhāraṇāyuktaḥ prājñas tatrāpi jāyate //

eṣa devi satāṃ dharmo gantavyo bhūtikārakaḥ
nṛṇāṃ hitārthāya sadā mayā caivam udāhṛtaḥ //

apare svalpavijñānā dharmavidveṣiṇo narāḥ
brāhmaṇān vedaviduṣo necchanti parisarpitum //

vratavanto narāḥ kecic chraddhādamaparāyaṇāḥ
avratā bhraṣṭaniyamās tathānye rākṣasopamāḥ //

yajvānaś ca tathaivānye nirmohāś ca tathā pare
kena karmavipākena bhavantīha vadasva me //

āgamālokadharmāṇāṃ maryādāḥ pūrvanirmitāḥ
pramāṇenānuvartante dṛśyante ha dṛḍhavratāḥ //

adharmaṃ dharmam ity āhur ye ca mohavaśaṃ gatāḥ
avratā naṣṭamaryādās te narā brahmarākṣasāḥ //

ye vai kālakṛtodyogāt saṃbhavantīha mānavāḥ
nirhomā nirvaṣaṭkārās te bhavanti narādhamāḥ //

eṣa devi mayā sarva saṃśayacchedanāya te
kuśalākuśalo nṝṇāṃ vyākhyāto dharmasāgaraḥ //