Brahma Purana · Chapter 224

bhagavan sarvabhūteśa surāsuranamaskṛta
dharmādharme nṛṇāṃ deva brūhi me saṃśayaṃ vibho //

karmaṇā manasā vācā trividhair dehinaḥ sadā
badhyante bandhanaiḥ kair vā mucyante vā kathaṃ vada //

kena śīlena vai deva karmaṇā kīdṛśena vā
samācārair guṇaiḥ kair vā svargaṃ yāntīha mānavāḥ //

devi dharmārthatattvajñe dharmanitye ume sadā
sarvaprāṇihitaḥ praśnaḥ śrūyatāṃ buddhivardhanaḥ //

satyadharmaratāḥ śāntāḥ sarvaliṅgavivarjitāḥ
nādharmeṇa na dharmeṇa badhyante chinnasaṃśayāḥ //

pralayotpattitattvajñāḥ sarvajñāḥ sarvadarśinaḥ
vītarāgā vimucyante puruṣāḥ karmabandhanaiḥ //

karmaṇā manasā vācā ye na hiṃsanti kiṃcana
ye na majjanti kasmiṃścit te na badhnanti karmabhiḥ //

prāṇātipātād viratāḥ śīlavanto dayānvitāḥ
tulyadveṣyapriyā dāntā mucyante karmabandhanaiḥ //

sarvabhūtadayāvanto viśvāsyāḥ sarvajantuṣu
tyaktahiṃsrasamācārās te narāḥ svargagāminaḥ //

parasvanirmamā nityaṃ paradāravivarjikāḥ
dharmalabdhārthabhoktāras te narāḥ svargagāminaḥ //

mātṛvat svasṛvac caiva nityaṃ duhitṛvac ca ye
paradāreṣu vartante te narāḥ svargagāminaḥ //

svadāraniratā ye ca ṛtukālābhigāminaḥ
agrāmyasukhabhogāś ca te narāḥ svargagāminaḥ //

stainyān nivṛttāḥ satataṃ saṃtuṣṭāḥ svadhanena ca
svabhāgyāny upajīvanti te narāḥ svargagāminaḥ //

paradāreṣu ye nityaṃ cāritrāvṛtalocanāḥ
jitendriyāḥ śīlaparās te narāḥ svargagāminaḥ //

eṣa daivakṛto mārgaḥ sevitavyaḥ sadā naraiḥ
akaṣāyakṛtaś caiva mārgaḥ sevyaḥ sadā budhaiḥ //

avṛthāpakṛtaś caiva mārgaḥ sevyaḥ sadā budhaiḥ
dānakarmatapoyuktaḥ śīlaśaucadayātmakaḥ
svargamārgam abhīpsadbhir na sevyas tv ata uttaraḥ //

vācā tu badhyate yena mucyate hy athavā punaḥ
tāni karmāṇi me deva vada bhūtapate 'nagha //

ātmahetoḥ parārthe vā adharmāśritam eva ca
ye mṛṣā na vadantīha te narāḥ svargagāminaḥ //

vṛttyarthaṃ dharmahetor vā kāmakārāt tathaiva ca
anṛtaṃ ye na bhāṣante te narāḥ svargagāminaḥ //

ślakṣṇāṃ vāṇīṃ svacchavarṇāṃ madhurāṃ pāpavarjitām
svagatenābhibhāṣante te narāḥ svargagāminaḥ //

paruṣaṃ ye na bhāṣante kaṭukaṃ niṣṭhuraṃ tathā
na paiśunyaratāḥ santas te narāḥ svargagāminaḥ //

piśunaṃ na prabhāṣante mitrabhedakaraṃ tathā
parapīḍākaraṃ caiva te narāḥ svargagāminaḥ //

ye varjayanti paruṣaṃ paradrohaṃ ca mānavāḥ
sarvabhūtasamā dāntās te narāḥ svargagāminaḥ //

śaṭhapralāpād viratā viruddhaparivarjakāḥ
saumyapralāpino nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ //

na kopād vyāharante ye vācaṃ hṛdayadāriṇīm
śāntiṃ vindanti ye kruddhās te narāḥ svargagāminaḥ //

eṣa vāṇīkṛto devi dharmaḥ sevyaḥ sadā naraiḥ
śubhasatyaguṇair nityaṃ varjanīyā mṛṣā budhaiḥ //

manasā badhyate yena karmaṇā puruṣaḥ sadā
tan me brūhi mahābhāga devadeva pinākadhṛk //

mānaseneha dharmeṇa saṃyuktāḥ puruṣāḥ sadā
svargaṃ gacchanti kalyāṇi tan me kīrtayataḥ śṛṇu //

duṣpraṇītena manasā duṣpraṇītāntarākṛtiḥ
naro badhyeta yeneha śṛṇu vā taṃ śubhānane //

araṇye vijane nyastaṃ parasvaṃ dṛśyate yadā
manasāpi na gṛhṇanti te narāḥ svargagāminaḥ //

tathaiva paradārān ye kāmavṛttā rahogatāḥ
manasāpi na hiṃsanti te narāḥ svargagāminaḥ //

śatruṃ mitraṃ ca ye nityaṃ tulyena manasā narāḥ
bhajanti maitryaṃ saṃgamya te narāḥ svargagāminaḥ //

śrutavanto dayāvantaḥ śucayaḥ satyasaṃgarāḥ
svair arthaiḥ parisaṃtuṣṭās te narāḥ svargagāminaḥ //

avairā ye tv anāyāsā maitracittaratāḥ sadā
sarvabhūtadayāvantas te narāḥ svargagāminaḥ //

jñātavantaḥ kriyāvantaḥ kṣamāvantaḥ suhṛtpriyāḥ
dharmādharmavido nityaṃ te narāḥ svargagāminaḥ //

śubhānām aśubhānāṃ ca karmaṇāṃ phalasaṃcaye
nirākāṅkṣāś ca ye devi te narāḥ svargagāminaḥ //

pāpopetān varjayanti devadvijaparāḥ sadā
samutthānam anuprāptās te narāḥ svargagāminaḥ //

śubhaiḥ karmaphalair devi mayaite parikīrtitāḥ
svargamārgaparā bhūyaḥ kiṃ tvaṃ śrotum ihecchasi //

mahān me saṃśayaḥ kaścin martyān prati maheśvara
tasmāt tvaṃ nipuṇenādya mama vyākhyātum arhasi //

kenāyur labhate dīrghaṃ karmaṇā puruṣaḥ prabho
tapasā vāpi deveśa kenāyur labhate mahat //

kṣīṇāyuḥ kena bhavati karmaṇā bhuvi mānavaḥ
vipākaṃ karmaṇāṃ deva vaktum arhasy anindita //

apare ca mahābhāgyā mandabhāgyās tathā pare
akulīnāḥ kulīnāś ca saṃbhavanti tathā pare //

durdarśāḥ kecid ābhānti narāḥ kāṣṭhamayā iva
priyadarśās tathā cānye darśanād eva mānavāḥ //

duṣprajñāḥ kecid ābhānti kecid ābhānti paṇḍitāḥ
mahāprajñās tathā cānye jñānavijñānabhāvinaḥ //

alpavācās tathā kecin mahāvācās tathā pare
dṛśyante puruṣā deva tato vyākhyātum arhasi //

hanta te 'haṃ pravakṣyāmi devi karmaphalodayam
martyaloke naraḥ sarvo yena svaṃ phalam aśnute //

prāṇātipātī yogīndro daṇḍahasto naraḥ sadā
nityam udyataśastraś ca hanti bhūtagaṇān naraḥ //

nirdayaḥ sarvabhūtebhyo nityam udvegakārakaḥ
api kīṭapataṃgānām aśaraṇyaḥ sunirghṛṇaḥ //

evaṃbhūto naro devi nirayaṃ pratipadyate
viparītas tu dharmātmā svarūpeṇābhijāyate //

nirayaṃ yāti hiṃsātmā yāti svargam ahiṃsakaḥ
yātanāṃ niraye raudrāṃ sakṛcchrāṃ labhate naraḥ //

yaḥ kaścin nirayāt tasmāt samuttarati karhicit
mānuṣyaṃ labhate vāpi hīnāyus tatra jāyate //

pāpena karmaṇā devi yukto hiṃsādibhir yataḥ
ahitaḥ sarvabhūtānāṃ hīnāyur upajāyate //

śubhena karmaṇā devi prāṇighātavivarjitaḥ
śubhena karmaṇā devi prāṇighātavivarjitaḥ
nikṣiptaśastro nirdaṇḍo na hiṃsati kadācana //

na ghātayati no hanti ghnantaṃ naivānumodate
sarvabhūteṣu sasneho yathātmani tathā pare //

īdṛśaḥ puruṣo nityaṃ devi devatvam aśnute
upapannān sukhān bhogān sadāśnāti mudā yutaḥ //

atha cen mānuṣe loke kadācid upapadyate
eṣa dīrghāyuṣāṃ mārgaḥ suvṛttānāṃ sukarmaṇām
prāṇihiṃsāvimokṣeṇa brahmaṇā samudīritaḥ //