બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 225

કિંશીલઃ કિંસમાચારઃ પુરુષઃ કૈશ્ ચ કર્મભિઃ
સ્વર્ગં સમભિપદ્યેત સંપ્રદાનેન કેન વા ॥

દાતા બ્રાહ્મણસત્કર્તા દીનાર્તકૃપણાદિષુ
ભક્ષભોજ્યાન્નપાનાનાં વાસસાં ચ મહામતિઃ ॥

પ્રતિશ્રયાન્ સભાઃ કુર્યાત્ પ્રપાઃ પુષ્કરિણીસ્ તથા
નિત્યકાદીનિ કર્માણિ કરોતિ પ્રયતઃ શુચિઃ ॥

આસનં શયનં યાનં ગૃહં રત્નં ધનં તથા
સસ્યજાતાનિ સર્વાણિ સક્ષેત્રાણ્ય્ અથ યોષિતઃ ॥

સુપ્રશાન્તમના નિત્યં યઃ પ્રયચ્છતિ માનવઃ
એવંભૂતો નરો દેવિ દેવલોકે ઽભિજાયતે ॥

તત્રોષ્ય સુચિરં કાલં ભુક્ત્વા ભોગાન્ અનુત્તમાન્
સહાપ્સરોભિર્ મુદિતો રમિત્વા નન્દનાદિષુ ॥

તસ્માચ્ ચ્યુતો મહેશાનિ માનુષેષૂપજાયતે
મહાભાગકુલે દેવિ ધનધાન્યસમાચિતે ॥

તત્ર કામગુણૈઃ સર્વૈઃ સમુપેતો મુદાન્વિતઃ
મહાકાર્યો મહાભોગો ધની ભવતિ માનવઃ ॥

એતે દેવિ મહાભાગાઃ પ્રાણિનો દાનશાલિનઃ
બ્રહ્મણા વૈ પુરા પ્રોક્તાઃ સર્વસ્ય પ્રિયદર્શનાઃ ॥

અપરે માનવા દેવિ પ્રદાનકૃપણા દ્વિજાઃ
યે ઽન્નાનિ ન પ્રયચ્છન્તિ વિદ્યમાને ઽપ્ય્ અબુદ્ધયઃ ॥

દીનાન્ધકૃપણાન્ દૃષ્ટ્વા ભિક્ષુકાન્ અતિથીન્ અપિ
યાચ્યમાના નિવર્તન્તે જિહ્વાલોભસમન્વિતાઃ ॥

ન ધનાનિ ન વાસાંસિ ન ભોગાન્ ન ચ કાઞ્ચનમ્
ન ગાશ્ ચ નાન્નવિકૃતિં પ્રયચ્છન્તિ કદાચન ॥

અપ્રલુબ્ધાશ્ ચ યે લુબ્ધા નાસ્તિકા દાનવર્જિતઃ
એવંભૂતા નરા દેવિ નિરયં યાન્ત્ય્ અબુદ્ધયઃ ॥

તે વૈ મનુષ્યતાં યાન્તિ યદા કાલસ્ય પર્યયાત્
ધનરિક્તે કુલે જન્મ લભન્તે સ્વલ્પબુદ્ધયઃ ॥

ક્ષુત્પિપાસાપરીતાશ્ ચ સર્વલોકબહિષ્કૃતાઃ
નિરાશાઃ સર્વભોગેભ્યો જીવન્ત્ય્ અધર્મજીવિકાઃ ॥

અલ્પભોગકુલે જાતા અલ્પભોગરતા નરાઃ
અનેન કર્મણા દેવિ ભવન્ત્ય્ અધનિનો નરાઃ ॥

અપરે દમ્ભિનો નિત્યં માનિનઃ પરતો રતાઃ
આસનાર્હસ્ય યે પીઠં ન યચ્છન્ત્ય્ અલ્પચેતસઃ ॥

માર્ગાર્હસ્ય ચ યે માર્ગં ન પ્રયચ્છન્ત્ય્ અબુદ્ધયઃ
અર્ઘાર્હાન્ ન ચ સંસ્કારૈર્ અર્ચયન્તિ યથાવિધિ ॥

પાદ્યમ્ આચમનીયં વા પ્રયચ્છન્ત્ય્ અભિબુદ્ધયઃ
શુભં ચાભિમતં પ્રેમ્ણા ગુરું નાભિવદન્તિ યે ॥

અભિમાનપ્રવૃદ્ધેન લોભેન સમમ્ આસ્થિતાઃ
સંમાન્યાંશ્ ચાવમન્યન્તે વૃદ્ધાન્ પરિભવન્તિ ચ ॥

એવંવિધા નરા દેવિ સર્વે નિરયગામિનઃ
તે ચેદ્ યદિ નરાસ્ તસ્માન્ નિરયાદ્ ઉત્તરન્તિ ચ ॥

વર્ષપૂગૈસ્ તતો જન્મ લભન્તે કુત્સિતે કુલે
શ્વપાકપુલ્કસાદીનાં કુત્સિતાનામ્ અચેતસામ્ ॥

કુલેષુ તે ઽભિજાયન્તે ગુરુવૃદ્ધોપતાપિનઃ
ન દમ્ભી ન ચ માની યો દેવતાતિથિપૂજકઃ ॥

લોકપૂજ્યો નમસ્કર્તા પ્રસૂતો મધુરં વચઃ
સર્વકર્મપ્રિયકરઃ સર્વભૂતપ્રિયઃ સદા ॥

અદ્વેષી સુમુખઃ શ્લક્ષ્ણઃ સ્નિગ્ધવાણીપ્રદઃ સદા
સ્વાગતેનૈવ સર્વેષાં ભૂતાનામ્ અવિહિંસકઃ ॥

યથાર્થં સત્ક્રિયાપૂર્વમ્ અર્ચયન્ન્ અવતિષ્ઠતે
માર્ગાર્હાય દદન્ માર્ગં ગુરુમ્ અભ્યર્ચયન્ સદા ॥

અતિથિપ્રગ્રહરતસ્ તથાભ્યાગતપૂજકઃ
એવંભૂતો નરો દેવિ સ્વર્ગતિં પ્રતિપદ્યતે ॥

તતો માનુષ્યમ્ આસાદ્ય વિશિષ્ટકુલજો ભવેત્
તત્રાસૌ વિપુલૈર્ ભોગૈઃ સર્વરત્નસમાયુતઃ ॥

યથાર્હદાતા ચાર્હેષુ ધર્મચર્યાપરો ભવેત્
સંમતઃ સર્વભૂતાનાં સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ॥

સ્વકર્મફલમ્ આપ્નોતિ સ્વયમ્ એવ નરઃ સદા
એષ ધર્મો મયા પ્રોક્તો વિધાત્રા સ્વયમ્ ઈરિતઃ ॥

યસ્ તુ રૌદ્રસમાચારઃ સર્વસત્ત્વભયંકરઃ
હસ્તાભ્યાં યદિ વા પદ્ભ્યાં રજ્જ્વા દણ્ડેન વા પુનઃ ॥

લોષ્ટૈઃ સ્તમ્ભૈર્ ઉપાયૈર્ વા જન્તૂન્ બાધેત શોભને
હિંસાર્થં નિષ્કૃતિપ્રજ્ઞઃ પ્રોદ્વેજયતિ ચૈવ હિ ॥

ઉપક્રામતિ જન્તૂંશ્ ચ ઉદ્વેગજનનઃ સદા
એવં શીલસમાચારો નિરયં પ્રતિપદ્યતે ॥

સ ચેન્ મનુષ્યતાં ગચ્છેદ્ યદિ કાલસ્ય પર્યયાત્
બહ્વાબાધાપરિક્લિષ્ટે કુલે જયતિ સો ઽધમે ॥

લોકદ્વિષ્ટો ઽધમઃ પુંસાં સ્વયં કર્મકૃતૈઃ ફલૈઃ
એષ દેવિ મનુષ્યેષુ બોદ્ધવ્યો જ્ઞાતિબન્ધુષુ ॥

અપરઃ સર્વભૂતાનિ દયાવાન્ અનુપશ્યતિ
મૈત્રી દૃષ્ટિઃ પિતૃસમો નિર્વૈરો નિયતેન્દ્રિયઃ ॥

નોદ્વેજયતિ ભૂતાનિ ન ચ હન્તિ દયાપરઃ
હસ્તપાદૈશ્ ચ નિયતૈર્ વિશ્વાસ્યઃ સર્વજન્તુષુ ॥

ન રજ્જ્વા ન ચ દણ્ડેન ન લોષ્ટૈર્ નાયુધેન ચ
ઉદ્વેજયતિ ભૂતાનિ શુભકર્મા દયાપરઃ ॥

એવં શીલસમાચારઃ સ્વર્ગે સમુપજાયતે
તત્રાસૌ ભવને દિવ્યે મુદા વસતિ દેવવત્ ॥

સ ચેત્ સ્વર્ગક્ષયાન્ મર્ત્યો મનુષ્યેષૂપજાયતે
અલ્પાયાસો નિરાતઙ્કઃ સ જાતઃ સુખમ્ એધતે ॥

સુખભાગી નિરાયાસો નિરુદ્વેગઃ સદા નરઃ
એષ દેવિ સતાં માર્ગો બાધા યત્ર ન વિદ્યતે ॥

ઇમે મનુષ્યા દૃશ્યન્તે ઊહાપોહવિશારદાઃ
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્નાઃ પ્રજ્ઞાવન્તો ઽર્થકોવિદાઃ ॥

દુષ્પ્રજ્ઞાશ્ ચાપરે દેવ જ્ઞાનવિજ્ઞાનવર્જિતાઃ
કેન કર્મવિપાકેન પ્રજ્ઞાવાન્ પુરુષો ભવેત્ ॥

અલ્પપ્રજ્ઞો વિરૂપાક્ષ કથં ભવતિ માનવઃ
એવં ત્વં સંશયં છિન્ધિ સર્વધર્મભૃતાં વર ॥

જાત્યન્ધાશ્ ચાપરે દેવ રોગાર્તાશ્ ચાપરે તથા
નરાઃ ક્લીબાશ્ ચ દૃશ્યન્તે કારણં બ્રૂહિ તત્ર વૈ ॥

બ્રાહ્મણાન્ વેદવિદુષઃ સિદ્ધાન્ ધર્મવિદસ્ તથા
પરિપૃચ્છન્ત્ય્ અહરહઃ કુશલાકુશલં સદા ॥

વર્જયન્તો ઽશુભં કર્મ સેવમાનાઃ શુભં તથા
લભન્તે સ્વર્ગતિં નિત્યમ્ ઇહ લોકે યથાસુખમ્ ॥

સ ચેન્ મનુષ્યતાં યાતિ મેધાવી તત્ર જાયતે
શ્રુતં યજ્ઞાનુગં યસ્ય કલ્યાણમ્ ઉપજાયતે ॥

પરદારેષુ યે ચાપિ ચક્ષુર્ દુષ્ટં પ્રયુઞ્જતે
તેન દુષ્ટસ્વભાવેન જાત્યન્ધાસ્ તે ભવન્તિ હિ ॥

મનસાપિ પ્રદુષ્ટેન નગ્નાં પશ્યન્તિ યે સ્ત્રિયમ્
રોગાર્તાસ્ તે ભવન્તીહ નરા દુષ્કૃતકારિણઃ ॥

યે તુ મૂઢા દુરાચારા વિયોનૌ મૈથુને રતાઃ
પુરુષેષુ સુદુષ્પ્રજ્ઞાઃ ક્લીબત્વમ્ ઉપયાન્તિ તે ॥

પશૂંશ્ ચ યે વૈ બધ્નન્તિ યે ચૈવ ગુરુતલ્પગાઃ
પ્રકીર્ણમૈથુના યે ચ ક્લીબા જાયન્તિ વૈ નરાઃ ॥

અવદ્યં કિં તુ વૈ કર્મ નિરવદ્યં તથૈવ ચ
શ્રેયઃ કુર્વન્ન્ અવાપ્નોતિ માનવો દેવસત્તમ ॥

શ્રેયાંસં માર્ગમ્ અન્વિચ્છન્ સદા યઃ પૃચ્છતિ દ્વિજાન્
ધર્માન્વેષી ગુણાકાઙ્ક્ષી સ સ્વર્ગં સમુપાશ્નુતે ॥

યદિ માનુષ્યતાં દેવિ કદાચિત્ સંનિયચ્છતિ
મેધાવી ધારણાયુક્તઃ પ્રાજ્ઞસ્ તત્રાપિ જાયતે ॥

એષ દેવિ સતાં ધર્મો ગન્તવ્યો ભૂતિકારકઃ
નૃણાં હિતાર્થાય સદા મયા ચૈવમ્ ઉદાહૃતઃ ॥

અપરે સ્વલ્પવિજ્ઞાના ધર્મવિદ્વેષિણો નરાઃ
બ્રાહ્મણાન્ વેદવિદુષો નેચ્છન્તિ પરિસર્પિતુમ્ ॥

વ્રતવન્તો નરાઃ કેચિચ્ છ્રદ્ધાદમપરાયણાઃ
અવ્રતા ભ્રષ્ટનિયમાસ્ તથાન્યે રાક્ષસોપમાઃ ॥

યજ્વાનશ્ ચ તથૈવાન્યે નિર્મોહાશ્ ચ તથા પરે
કેન કર્મવિપાકેન ભવન્તીહ વદસ્વ મે ॥

આગમાલોકધર્માણાં મર્યાદાઃ પૂર્વનિર્મિતાઃ
પ્રમાણેનાનુવર્તન્તે દૃશ્યન્તે હ દૃઢવ્રતાઃ ॥

અધર્મં ધર્મમ્ ઇત્ય્ આહુર્ યે ચ મોહવશં ગતાઃ
અવ્રતા નષ્ટમર્યાદાસ્ તે નરા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ॥

યે વૈ કાલકૃતોદ્યોગાત્ સંભવન્તીહ માનવાઃ
નિર્હોમા નિર્વષટ્કારાસ્ તે ભવન્તિ નરાધમાઃ ॥

એષ દેવિ મયા સર્વ સંશયચ્છેદનાય તે
કુશલાકુશલો નૄણાં વ્યાખ્યાતો ધર્મસાગરઃ ॥