Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahma Purana · Chapter 223

223.1

sarvajñas tvaṃ mahābhāga sarvabhūtahite rataḥ
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca na te 'sty aviditaṃ mune //

223.2

karmaṇā kena varṇānām adhamā jāyate gatiḥ
uttamā ca bhavet kena brūhi teṣāṃ mahāmate //

223.3

śūdras tu karmaṇā kena brāhmaṇatvaṃ ca gacchati
śrotum icchāmahe kena brāhmaṇaḥ śūdratām iyāt //

223.4

himavacchikhare ramye nānādhātuvibhūṣite
nānādrumalatākīrṇe nānāścaryasamanvite //

223.5

tatra sthitaṃ mahādevaṃ tripuraghnaṃ trilocanam
śailarājasutā devī praṇipatya sureśvaram //

223.6

imaṃ praśnaṃ purā viprā apṛcchac cārulocanā
tad ahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ mama sattamāḥ //

223.7

bhagavan bhaganetraghna pūṣṇo dantavināśana
dakṣakratuhara tryakṣa saṃśayo me mahān ayam //

223.8

cāturvarṇyaṃ bhagavatā pūrvaṃ sṛṣṭaṃ svayaṃbhuvā
kena karmavipākena vaiśyo gacchati śūdratām //

223.9

vaiśyo vā kṣatriyaḥ kena dvijo vā kṣatriyo bhavet
pratilome kathaṃ deva śakyo dharmo nivartitum //

223.10

kena vā karmaṇā vipraḥ śūdrayonau prajāyate
kṣatriyaḥ śūdratām eti kena vā karmaṇā vibho //

223.11

etaṃ me saṃśayaṃ deva vada bhūtapate 'nagha
trayo varṇāḥ prakṛtyeha kathaṃ brāhmaṇyam āpnuyuḥ //

223.12

brāhmaṇyaṃ devi duṣprāpaṃ nisargād brāhmaṇaḥ śubhe
kṣatriyo vaiśyaśūdrau vā nisargād iti me matiḥ //

223.13

karmaṇā duṣkṛteneha sthānād bhraśyati sa dvijaḥ
śreṣṭhaṃ varṇam anuprāpya tasmād ākṣipyate punaḥ //

223.14

sthito brāhmaṇadharmeṇa brāhmaṇyam upajīvati
kṣatriyo vātha vaiśyo vā brahmabhūyaṃ sa gacchati //

223.15

yaś ca vipratvam utsṛjya kṣatradharmān niṣevate
brāhmaṇyāt sa paribhraṣṭaḥ kṣatrayonau prajāyate //

223.16

vaiśyakarma ca yo vipro lobhamohavyapāśrayaḥ
brāhmaṇyaṃ durlabhaṃ prāpya karoty alpamatiḥ sadā //

223.17

sa dvijo vaiśyatām eti vaiśyo vā śūdratām iyāt
svadharmāt pracyuto vipras tataḥ śūdratvam āpnuyāt //

223.18

tatrāsau nirayaṃ prāpto varṇabhraṣṭo bahiṣkṛtaḥ
brahmalokāt paribhraṣṭaḥ śūdrayonau prajāyate //

223.19

kṣatriyo vā mahābhāge vaiśyo vā dharmacāriṇi
svāni karmāṇy apākṛtya śūdrakarma niṣevate //

223.20

svasthānāt sa paribhraṣṭo varṇasaṃkaratāṃ gataḥ
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdratvaṃ yāti tādṛśaḥ //

223.21

yas tu śūdraḥ svadharmeṇa jñānavijñānavāñ śuciḥ
dharmajño dharmanirataḥ sa dharmaphalam aśnute //

223.22

idaṃ caivāparaṃ devi brahmaṇā samudāhṛtam
adhyātmaṃ naiṣṭhikī siddhir dharmakāmair niṣevyate //

223.23

ugrānnaṃ garhitaṃ devi gaṇānnaṃ śrāddhasūtakam
ghuṣṭānnaṃ naiva bhoktavyaṃ śūdrānnaṃ naiva vā kvacit //

223.24

śūdrānnaṃ garhitaṃ devi sadā devair mahātmabhiḥ
pitāmahamukhotsṛṣṭaṃ pramāṇam iti me matiḥ //

223.25

śūdrānnenāvaśeṣeṇa jaṭhare mriyate dvijaḥ
āhitāgnis tathā yajvā sa śūdragatibhāg bhavet //

223.26

tena śūdrānnaśeṣeṇa brahmasthānād apākṛtaḥ
brāhmaṇaḥ śūdratām eti nāsti tatra vicāraṇā //

223.27

yasyānnenāvaśeṣeṇa jaṭhare mriyate dvijaḥ
tāṃ tāṃ yoniṃ vrajed vipro yasyānnam upajīvati //

223.28

brāhmaṇatvaṃ sukhaṃ prāpya durlabhaṃ yo 'vamanyate
abhojyānnāni vāśnāti sa dvijatvāt pateta vai //

223.29

surāpo brahmahā steyī cauro bhagnavrato 'śuciḥ
svādhyāyavarjitaḥ pāpo lubdho naikṛtikaḥ śaṭhaḥ //

223.30

avratī vṛṣalībhartā kuṇḍāśī somavikrayī
vihīnasevī vipro hi patate brahmayonitaḥ //

223.31

gurutalpī gurudveṣī gurukutsāratiś ca yaḥ
brahmadviḍ vāpi patati brāhmaṇo brahmayonitaḥ //

223.32

ebhis tu karmabhir devi śubhair ācaritais tathā
śūdro brāhmaṇatāṃ gacched vaiśyaḥ kṣatriyatāṃ vrajet //

223.33

śūdraḥ karmāṇi sarvāṇi yathānyāyaṃ yathāvidhi
sarvātithyam upātiṣṭhañ śeṣānnakṛtabhojanaḥ //

223.34

śuśrūṣāṃ paricaryāṃ yo jyeṣṭhavarṇe prayatnataḥ
kuryād avimanāḥ śreṣṭhaḥ satataṃ satpathe sthitaḥ //

223.35

devadvijātisatkartā sarvātithyakṛtavrataḥ
ṛtukālābhigāmī ca niyato niyatāśanaḥ //

223.36

dakṣaḥ śiṣṭajanānveṣī śeṣānnakṛtabhojanaḥ
vṛthā māṃsaṃ na bhuñjīta śūdro vaiśyatvam ṛcchati //

223.37

ṛtavāg anahaṃvādī nirdvaṃdvaḥ sāmakovidaḥ
yajate nityayajñaiś ca svādhyāyaparamaḥ śuciḥ //

223.38

dānto brāhmaṇasatkartā sarvavarṇānasūyakaḥ
gṛhasthavratam ātiṣṭhan dvikālakṛtabhojanaḥ //

223.39

śeṣāśī vijitāhāro niṣkāmo nirahaṃvadaḥ
agnihotram upāsīno juhvānaś ca yathāvidhi //

223.40

sarvātithyam upātiṣṭhañ śeṣānnakṛtabhojanaḥ
tretāgnimātravihitaṃ vaiśyo bhavati ca dvijaḥ //

223.41

sa vaiśyaḥ kṣatriyakule śucir mahati jāyate
sa vaiśyaḥ kṣatriyo jāto janmaprabhṛti saṃskṛtaḥ //

223.42

upanīto vrataparo dvijo bhavati saṃskṛtaḥ
dadāti yajate yajñaiḥ samṛddhair āptadakṣiṇaiḥ //

223.43

adhītya svargam anvicchaṃs tretāgniśaraṇaḥ sadā
ārdrahastaprado nityaṃ prajā dharmeṇa pālayan //

223.44

satyaḥ satyāni kurute nityaṃ yaḥ śuddhidarśanaḥ
dharmadaṇḍena nirdagdho dharmakāmārthasādhakaḥ //

223.45

yantritaḥ kāryakaraṇaiḥ ṣaḍbhāgakṛtalakṣaṇaḥ
grāmyadharmān na seveta svacchandenārthakovidaḥ //

223.46

ṛtukāle tu dharmātmā patnīm upāśrayet sadā
sadopavāsī niyataḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ //

223.47

vahiskāntarite nityaṃ śayāno 'sti sadā gṛhe
sarvātithyaṃ trivargasya kurvāṇaḥ sumanāḥ sadā //

223.48

śūdrāṇāṃ cānnakāmānāṃ nityaṃ siddham iti bruvan
svārthād vā yadi vā kāmān na kiṃcid upalakṣayet //

223.49

pitṛdevātithikṛte sādhanaṃ kurute ca yat
svaveśmani yathānyāyam upāste bhaikṣyam eva ca //

223.50

dvikālam agnihotraṃ ca juhvāno vai yathāvidhi
gobrāhmaṇahitārthāya raṇe cābhimukho hataḥ //

223.51

tretāgnimantrapūtena samāviśya dvijo bhavet
jñānavijñānasaṃpannaḥ saṃskṛto vedapāragaḥ //

223.52

vaiśyo bhavati dharmātmā kṣatriyaḥ svena karmaṇā
etaiḥ karmaphalair devi nyūnajātikulodbhavaḥ //

223.53

śūdro 'py āgamasaṃpanno dvijo bhavati saṃskṛtaḥ
brāhmaṇo vāpy asadvṛttaḥ sarvasaṃkarabhojanaḥ //

223.54

sa brāhmaṇyaṃ samutsṛjya śūdro bhavati tādṛśaḥ
karmabhiḥ śucibhir devī śuddhātmā vijitendriyaḥ //

223.55

śūdro 'pi dvijavat sevya iti brahmābravīt svayam
svabhāvakarmaṇā caiva yatra śūdro 'dhitiṣṭhati //

223.56

viśuddhaḥ sa dvijātibhyo vijñeya iti me matiḥ
na yonir nāpi saṃskāro na śrutir na ca saṃtatiḥ //

223.57

kāraṇāni dvijatvasya vṛttam eva tu kāraṇam
sarvo 'yaṃ brāhmaṇo loke vṛttena tu vidhīyate //

223.58

vṛtte sthitaś ca śūdro 'pi brāhmaṇatvaṃ ca gacchati
brahmasvabhāvaḥ suśroṇi samaḥ sarvatra me mataḥ //

223.59

nirguṇaṃ nirmalaṃ brahma yatra tiṣṭhati sa dvijaḥ
ete ye vimalā devi sthānabhāvanidarśakāḥ //

223.60

svayaṃ ca varadenoktā brahmaṇā sṛjatā prajāḥ
brahmaṇo hi mahat kṣetraṃ loke carati pādavat //

223.61

yat tatra bījaṃ patati sā kṛṣiḥ pretya bhāvinī
saṃtuṣṭena sadā bhāvyaṃ satpathālambinā sadā //

223.62

brāhmaṃ hi mārgam ākramya vartitavyaṃ bubhūṣatā
saṃhitādhyāyinā bhāvyaṃ gṛhe vai gṛhamedhinā //

223.63

nityaṃ svādhyāyayuktena na cādhyayanajīvinā
evaṃbhūto hi yo vipraḥ satataṃ satpathe sthitaḥ //

223.64

āhitāgnir adhīyāno brahmabhūyāya kalpate
brāhmaṇyaṃ devi saṃprāpya rakṣitavyaṃ yatātmanā //

223.65

yonipratigrahādānaiḥ karmabhiś ca śucismite
etat te guhyam ākhyātaṃ yathā śūdro bhaved dvijaḥ
brāhmaṇo vā cyuto dharmād yathā śūdratvam āpnuyāt //

Original text: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc