Brahma Purana · Chapter 212

arjuno 'pi tadānviṣya kṛṣṇarāmakalevare
saṃskāraṃ lambhayām āsa tathānyeṣām anukramāt //

aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhās tu yāḥ
upagṛhya harer dehaṃ viviśus tā hutāśanam //

revatī caiva rāmasya deham āśliṣya sattamāḥ
viveśa jvalitaṃ vahniṃ tatsaṅgāhlādaśītalam //

ugrasenas tu tac chrutvā tathaivānakadundubhiḥ
devakī rohiṇī caiva viviśur jātavedasam //

tato 'rjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi
niścakrāma janaṃ sarvaṃ gṛhītvā vajram eva ca //

dvāravatyā viniṣkrāntāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ
vajraṃ janaṃ ca kaunteyaḥ pālayañ śanakair yayau //

sabhā sudharmā kṛṣṇena martyaloke samāhṛtā
svargaṃ jagāma bho viprāḥ pārijātaś ca pādapaḥ //

yasmin dine harir yāto divaṃ saṃtyajya medinīm
tasmin dine 'vatīrṇo 'yaṃ kālakāyaḥ kaliḥ kila //

plāvayām āsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ
yaduśreṣṭhagṛhaṃ tv ekaṃ nāplāvayata sāgaraḥ //

nātikrāmati bho viprās tad adyāpi mahodadhiḥ
nityaṃ saṃnihitas tatra bhagavān keśavo yataḥ //

tad atīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam
viṣṇukrīḍānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate //

pārthaḥ pañcanade deśe bahudhānyadhanānvite
cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattamāḥ //

tato lobhaḥ samabhavat pārthenaikena dhanvinā
dṛṣṭvā striyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ //

tatas te pāpakarmāṇo lobhopahatacetasaḥ
ābhīrā mantrayām āsuḥ sametyātyantadurmadāḥ //

ayam eko 'rjuno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram
nayaty asmān atikramya dhig etat kriyatāṃ balam //

hatvā garvasamārūḍho bhīṣmadroṇajayadrathān
karṇādīṃś ca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām //

balajyeṣṭhān narān anyān grāmyāṃś caiva viśeṣataḥ
sarvān evāvajānāti kiṃ vo bahubhir uttaraiḥ //

tato yaṣṭipraharaṇā dasyavo loṣṭahāriṇaḥ
sahasraśo 'bhyadhāvanta taṃ janaṃ nihateśvaram
tato nivṛttaḥ kaunteyaḥ prāhābhīrān hasann iva //

nivartadhvam adharmajñā yadīto na mumūrṣavaḥ //

avajñāya vacas tasya jagṛhus te tadā dhanam
strījanaṃ cāpi kaunteyād viṣvaksenaparigraham //

tato 'rjuno dhanur divyaṃ gāṇḍīvam ajaraṃ yudhi
āropayitum ārebhe na śaśāka sa vīryavān //

cakāra sajjaṃ kṛcchrāt tu tad abhūc chithilaṃ punaḥ
na sasmāra tathāstrāṇi cintayann api pāṇḍavaḥ //

śarān mumoca caiteṣu pārthaḥ śeṣān sa harṣitaḥ
na bhedaṃ te paraṃ cakrur astā gāṇḍīvadhanvanā //

vahninā cākṣayā dattāḥ śarās te 'pi kṣayaṃ yayuḥ
yudhyataḥ saha gopālair arjunasyābhavat kṣayaḥ //

acintayat tu kaunteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tad balam
yan mayā śarasaṃghātaiḥ sabalā bhūbhṛto jitāḥ //

miṣataḥ pāṇḍuputrasya tatas tāḥ pramadottamāḥ
apākṛṣyanta cābhīraiḥ kāmāc cānyāḥ pravavrajuḥ //

tataḥ śareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanaṃjayaḥ
jaghāna dasyūṃs te cāsya prahārāñ jahasur dvijāḥ //

paśyatas tv eva pārthasya vṛṣṇyandhakavarastriyaḥ
jagmur ādāya te mlecchāḥ samantān munisattamāḥ //

tataḥ sa duḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam iti bruvan
aho bhagavatā tena mukto 'smīti ruroda vai //

tad dhanus tāni cāstrāṇi sa rathas te ca vājinaḥ
sarvam ekapade naṣṭaṃ dānam aśrotriye yathā //

aho cāti balaṃ daivaṃ vinā tena mahātmanā
yad asāmarthyayukto 'haṃ nīcair nītaḥ parābhavam //

tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tat so 'smi cārjunaḥ
puṇyeneva vinā tena gataṃ sarvam asāratām //

mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tatkṛtaṃ dhruvam
vinā tena yad ābhīrair jito 'haṃ katham anyathā //

itthaṃ vadan yayau jiṣṇur indraprasthaṃ purottamam
cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanandanam //

sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam
tam upetya mahābhāgaṃ vinayenābhyavādayat //

taṃ vandamānaṃ caraṇāv avalokya suniścitam
uvāca pārthaṃ vicchāyaḥ katham atyantam īdṛśaḥ //

ajārajonugamanaṃ brahmahatyāthavā kṛtā
jayāśābhaṅgaduḥkhī vā bhraṣṭacchāyo 'si sāṃpratam //

sāṃtānikādayo vā te yācamānā nirākṛtāḥ
agamyastrīratir vāpi tenāsi vigataprabhaḥ //

bhuṅkte pradāya viprebhyo miṣṭam ekam atho bhavān
kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatārjuna //

kaccin na sūryavātasya gocaratvaṃ gato 'rjuna
duṣṭacakṣur hato vāpi niḥśrīkaḥ katham anyathā //

spṛṣṭo nakhāmbhasā vāpi ghaṭāmbhaḥprokṣito 'pi vā
tenātīvāsi vicchāyo nyūnair vā yudhi nirjitaḥ //

tataḥ pārtho viniḥśvasya śrūyatāṃ bhagavann iti
prokto yathāvad ācaṣṭa viprā ātmaparābhavam //

yad balaṃ yac ca nas tejo yad vīryaṃ yat parākramaḥ
yā śrīś chāyā ca naḥ so 'smān parityajya harir gataḥ //

itareṇeva mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā
hīnā vayaṃ mune tena jātās tṛṇamayā iva //

astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṇḍīvasya tathā mama
sāratā yābhavan mūrtā sa gataḥ puruṣottamaḥ //

yasyāvalokanād asmāñ śrīr jayaḥ saṃpad unnatiḥ
na tatyāja sa govindas tyaktvāsmān bhagavān gataḥ //

bhīṣmadroṇāṅgarājādyās tathā duryodhanādayaḥ
yatprabhāvena nirdagdhāḥ sa kṛṣṇas tyaktavān bhuvam //

niryauvanā hataśrīkā bhraṣṭacchāyeva me mahī
vibhāti tāta naiko 'haṃ virahe tasya cakriṇaḥ //

yasyānubhāvād bhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyitam
vinā tenādya kṛṣṇena gopālair asmi nirjitaḥ //

gāṇḍīvaṃ triṣu lokeṣu khyātaṃ yad anubhāvataḥ
mama tena vinābhīrair laguḍais tu tiraskṛtam //

strīsahasrāṇy anekāni hy anāthāni mahāmune
yatato mama nītāni dasyubhir laguḍāyudhaiḥ //

ānīyamānam ābhīraiḥ sarvaṃ kṛṣṇāvarodhanam
hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama //

niḥśrīkatā na me citraṃ yaj jīvāmi tad adbhutam
nīcāvamānapaṅkāṅkī nirlajjo 'smi pitāmaha //

śrutvāhaṃ tasya tad vākyam abravaṃ dvijasattamāḥ
duḥkhitasya ca dīnasya pāṇḍavasya mahātmanaḥ //

alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitum arhasi
avehi sarvabhūteṣu kālasya gatir īdṛśī //

kālo bhavāya bhūtānām abhavāya ca pāṇḍava
kālamūlam idaṃ jñātvā kuru sthairyam ato 'rjuna //

nadyaḥ samudrā girayaḥ sakalā ca vasuṃdharā
devā manuṣyāḥ paśavas taravaś ca sarīsṛpāḥ //

sṛṣṭāḥ kālena kālena punar yāsyanti saṃkṣayam
kālātmakam idaṃ sarvaṃ jñātvā śamam avāpnuhi //

yathāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tat tathaiva dhanaṃjaya
bhārāvatārakāryārtham avatīrṇaḥ sa medinīm //

bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ saṃnidhau purā
tadartham avatīrṇo 'sau kāmarūpī janārdanaḥ //

tac ca niṣpāditaṃ kāryam aśeṣā bhūbhṛto hatāḥ
vṛṣṇyandhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam //

na kiṃcid anyat kartavyam asya bhūmitale 'rjuna
tato gataḥ sa bhagavān kṛtakṛtyo yathecchayā //

sṛṣṭiṃ sarge karoty eṣa devadevaḥ sthitiṃ sthitau
ante tāpasamartho 'yaṃ sāṃprataṃ vai yathā kṛtam //

tasmāt pārtha na saṃtāpas tvayā kāryaḥ parābhavāt
bhavanti bhavakāleṣu puruṣāṇāṃ parākramāḥ //

yatas tvayaikena hatā bhīṣmadroṇādayo nṛpāḥ
teṣām arjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ //

viṣṇos tasyānubhāvena yathā teṣāṃ parābhavaḥ
tvattas tathaiva bhavato dasyubhyo 'nte tadudbhavaḥ //

sa devo 'nyaśarīrāṇi samāviśya jagatsthitim
karoti sarvabhūtānāṃ nāśaṃ cānte jagatpatiḥ //

bhavodbhave ca kaunteya sahāyas te janārdanaḥ
bhavānte tvadvipakṣās te keśavenāvalokitāḥ //

kaḥ śraddadhyāt sagāṅgeyān hanyās tvaṃ sarvakauravān
ābhīrebhyaś ca bhavataḥ kaḥ śraddadhyāt parābhavam //

pārthaitat sarvabhūteṣu harer līlāviceṣṭitam
tvayā yat kauravā dhvastā yad ābhīrair bhavāñ jitaḥ //

gṛhītā dasyubhir yac ca rakṣitā bhavatā striyaḥ
tad apy ahaṃ yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjuna //

aṣṭāvakraḥ purā vipra udavāsarato 'bhavat
bahūn varṣagaṇān pārtha gṛṇan brahma sanātanam //

jiteṣv asurasaṃgheṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ
babhūva tatra gacchantyo dadṛśus taṃ surastriyaḥ //

rambhātilottamādyāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ
tuṣṭuvus taṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuś ca pāṇḍava //

ākaṇṭhamagnaṃ salile jaṭābhāradharaṃ munim
vinayāvanatāś caiva praṇemuḥ stotratatparāḥ //

yathā yathā prasanno 'bhūt tuṣṭuvus taṃ tathā tathā
sarvās tāḥ kauravaśreṣṭha variṣṭhaṃ taṃ dvijanmanām //

prasanno 'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yad iṣyate
mattas tad vriyatāṃ sarvaṃ pradāsyāmy api durlabham //

rambhātilottamādyāś ca divyāś cāpsaraso 'bruvan //

prasanne tvayy asaṃprāptaṃ kim asmākam iti dvijāḥ //

itarās tv abruvan vipra prasanno bhagavan yadi
tad icchāmaḥ patiṃ prāptuṃ viprendra puruṣottamam //

evaṃ bhaviṣyatīty uktvā uttatāra jalān muniḥ
tam uttīrṇaṃ ca dadṛśur virūpaṃ vakram aṣṭadhā //

taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo 'bhavat
tāḥ śaśāpa muniḥ kopam avāpya kurunandana //

yasmād virūparūpaṃ māṃ matvā hāsāvamānanā
bhavatībhiḥ kṛtā tasmād eṣa śāpaṃ dadāmi vaḥ //

matprasādena bhartāraṃ labdhvā tu puruṣottamam
macchāpopahatāḥ sarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha //

ity udīritam ākarṇya munis tābhiḥ prasāditaḥ
punaḥ surendralokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha //

evaṃ tasya muneḥ śāpād aṣṭāvakrasya keśavam
bhartāraṃ prāpya tāḥ prāptā dasyuhastaṃ varāṅganāḥ //

tat tvayā nātra kartavyaḥ śoko 'lpo 'pi hi pāṇḍava
tenaivākhilanāthena sarvaṃ tad upasaṃhṛtam //

bhavatāṃ copasaṃhāram āsannaṃ tena kurvatā
balaṃ tejas tathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam //

jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ
viprayogāvasānaṃ tu saṃyogaḥ saṃcayaḥ kṣayaḥ //

vijñāya na budhāḥ śokaṃ na harṣam upayānti ye
teṣām evetare ceṣṭāṃ śikṣantaḥ santi tādṛśāḥ //

tasmāt tvayā naraśreṣṭha jñātvaitad bhrātṛbhiḥ saha
parityajyākhilaṃ rājyaṃ gantavyaṃ tapase vanam //

tad gaccha dharmarājāya nivedyaitad vaco mama
paraśvo bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ gatiṃ vīra yathā kuru //

ity ukto dharmarājaṃ tu samabhyetya tathoktavān
dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ vā kathitaṃ tad aśeṣataḥ //

vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunasamīritam
rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam //

ity evaṃ vo muniśreṣṭhā vistareṇa mayoditam
jātasya ca yador vaṃśe vāsudevasya ceṣṭitam //