બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 212

અર્જુનો ઽપિ તદાન્વિષ્ય કૃષ્ણરામકલેવરે
સંસ્કારં લમ્ભયામ્ આસ તથાન્યેષામ્ અનુક્રમાત્ ॥

અષ્ટૌ મહિષ્યઃ કથિતા રુક્મિણીપ્રમુખાસ્ તુ યાઃ
ઉપગૃહ્ય હરેર્ દેહં વિવિશુસ્ તા હુતાશનમ્ ॥

રેવતી ચૈવ રામસ્ય દેહમ્ આશ્લિષ્ય સત્તમાઃ
વિવેશ જ્વલિતં વહ્નિં તત્સઙ્ગાહ્લાદશીતલમ્ ॥

ઉગ્રસેનસ્ તુ તચ્ છ્રુત્વા તથૈવાનકદુન્દુભિઃ
દેવકી રોહિણી ચૈવ વિવિશુર્ જાતવેદસમ્ ॥

તતો ઽર્જુનઃ પ્રેતકાર્યં કૃત્વા તેષાં યથાવિધિ
નિશ્ચક્રામ જનં સર્વં ગૃહીત્વા વજ્રમ્ એવ ચ ॥

દ્વારવત્યા વિનિષ્ક્રાન્તાઃ કૃષ્ણપત્ન્યઃ સહસ્રશઃ
વજ્રં જનં ચ કૌન્તેયઃ પાલયઞ્ શનકૈર્ યયૌ ॥

સભા સુધર્મા કૃષ્ણેન મર્ત્યલોકે સમાહૃતા
સ્વર્ગં જગામ ભો વિપ્રાઃ પારિજાતશ્ ચ પાદપઃ ॥

યસ્મિન્ દિને હરિર્ યાતો દિવં સંત્યજ્ય મેદિનીમ્
તસ્મિન્ દિને ઽવતીર્ણો ઽયં કાલકાયઃ કલિઃ કિલ ॥

પ્લાવયામ્ આસ તાં શૂન્યાં દ્વારકાં ચ મહોદધિઃ
યદુશ્રેષ્ઠગૃહં ત્વ્ એકં નાપ્લાવયત સાગરઃ ॥

નાતિક્રામતિ ભો વિપ્રાસ્ તદ્ અદ્યાપિ મહોદધિઃ
નિત્યં સંનિહિતસ્ તત્ર ભગવાન્ કેશવો યતઃ ॥

તદ્ અતીવ મહાપુણ્યં સર્વપાતકનાશનમ્
વિષ્ણુક્રીડાન્વિતં સ્થાનં દૃષ્ટ્વા પાપાત્ પ્રમુચ્યતે ॥

પાર્થઃ પઞ્ચનદે દેશે બહુધાન્યધનાન્વિતે
ચકાર વાસં સર્વસ્ય જનસ્ય મુનિસત્તમાઃ ॥

તતો લોભઃ સમભવત્ પાર્થેનૈકેન ધન્વિના
દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયો નીયમાના દસ્યૂનાં નિહતેશ્વરાઃ ॥

તતસ્ તે પાપકર્માણો લોભોપહતચેતસઃ
આભીરા મન્ત્રયામ્ આસુઃ સમેત્યાત્યન્તદુર્મદાઃ ॥

અયમ્ એકો ઽર્જુનો ધન્વી સ્ત્રીજનં નિહતેશ્વરમ્
નયત્ય્ અસ્માન્ અતિક્રમ્ય ધિગ્ એતત્ ક્રિયતાં બલમ્ ॥

હત્વા ગર્વસમારૂઢો ભીષ્મદ્રોણજયદ્રથાન્
કર્ણાદીંશ્ ચ ન જાનાતિ બલં ગ્રામનિવાસિનામ્ ॥

બલજ્યેષ્ઠાન્ નરાન્ અન્યાન્ ગ્રામ્યાંશ્ ચૈવ વિશેષતઃ
સર્વાન્ એવાવજાનાતિ કિં વો બહુભિર્ ઉત્તરૈઃ ॥

તતો યષ્ટિપ્રહરણા દસ્યવો લોષ્ટહારિણઃ
સહસ્રશો ઽભ્યધાવન્ત તં જનં નિહતેશ્વરમ્
તતો નિવૃત્તઃ કૌન્તેયઃ પ્રાહાભીરાન્ હસન્ન્ ઇવ ॥

નિવર્તધ્વમ્ અધર્મજ્ઞા યદીતો ન મુમૂર્ષવઃ ॥

અવજ્ઞાય વચસ્ તસ્ય જગૃહુસ્ તે તદા ધનમ્
સ્ત્રીજનં ચાપિ કૌન્તેયાદ્ વિષ્વક્સેનપરિગ્રહમ્ ॥

તતો ઽર્જુનો ધનુર્ દિવ્યં ગાણ્ડીવમ્ અજરં યુધિ
આરોપયિતુમ્ આરેભે ન શશાક સ વીર્યવાન્ ॥

ચકાર સજ્જં કૃચ્છ્રાત્ તુ તદ્ અભૂચ્ છિથિલં પુનઃ
ન સસ્માર તથાસ્ત્રાણિ ચિન્તયન્ન્ અપિ પાણ્ડવઃ ॥

શરાન્ મુમોચ ચૈતેષુ પાર્થઃ શેષાન્ સ હર્ષિતઃ
ન ભેદં તે પરં ચક્રુર્ અસ્તા ગાણ્ડીવધન્વના ॥

વહ્નિના ચાક્ષયા દત્તાઃ શરાસ્ તે ઽપિ ક્ષયં યયુઃ
યુધ્યતઃ સહ ગોપાલૈર્ અર્જુનસ્યાભવત્ ક્ષયઃ ॥

અચિન્તયત્ તુ કૌન્તેયઃ કૃષ્ણસ્યૈવ હિ તદ્ બલમ્
યન્ મયા શરસંઘાતૈઃ સબલા ભૂભૃતો જિતાઃ ॥

મિષતઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય તતસ્ તાઃ પ્રમદોત્તમાઃ
અપાકૃષ્યન્ત ચાભીરૈઃ કામાચ્ ચાન્યાઃ પ્રવવ્રજુઃ ॥

તતઃ શરેષુ ક્ષીણેષુ ધનુષ્કોટ્યા ધનંજયઃ
જઘાન દસ્યૂંસ્ તે ચાસ્ય પ્રહારાઞ્ જહસુર્ દ્વિજાઃ ॥

પશ્યતસ્ ત્વ્ એવ પાર્થસ્ય વૃષ્ણ્યન્ધકવરસ્ત્રિયઃ
જગ્મુર્ આદાય તે મ્લેચ્છાઃ સમન્તાન્ મુનિસત્તમાઃ ॥

તતઃ સ દુઃખિતો જિષ્ણુઃ કષ્ટં કષ્ટમ્ ઇતિ બ્રુવન્
અહો ભગવતા તેન મુક્તો ઽસ્મીતિ રુરોદ વૈ ॥

તદ્ ધનુસ્ તાનિ ચાસ્ત્રાણિ સ રથસ્ તે ચ વાજિનઃ
સર્વમ્ એકપદે નષ્ટં દાનમ્ અશ્રોત્રિયે યથા ॥

અહો ચાતિ બલં દૈવં વિના તેન મહાત્મના
યદ્ અસામર્થ્યયુક્તો ઽહં નીચૈર્ નીતઃ પરાભવમ્ ॥

તૌ બાહૂ સ ચ મે મુષ્ટિઃ સ્થાનં તત્ સો ઽસ્મિ ચાર્જુનઃ
પુણ્યેનેવ વિના તેન ગતં સર્વમ્ અસારતામ્ ॥

મમાર્જુનત્વં ભીમસ્ય ભીમત્વં તત્કૃતં ધ્રુવમ્
વિના તેન યદ્ આભીરૈર્ જિતો ઽહં કથમ્ અન્યથા ॥

ઇત્થં વદન્ યયૌ જિષ્ણુર્ ઇન્દ્રપ્રસ્થં પુરોત્તમમ્
ચકાર તત્ર રાજાનં વજ્રં યાદવનન્દનમ્ ॥

સ દદર્શ તતો વ્યાસં ફાલ્ગુનઃ કાનનાશ્રયમ્
તમ્ ઉપેત્ય મહાભાગં વિનયેનાભ્યવાદયત્ ॥

તં વન્દમાનં ચરણાવ્ અવલોક્ય સુનિશ્ચિતમ્
ઉવાચ પાર્થં વિચ્છાયઃ કથમ્ અત્યન્તમ્ ઈદૃશઃ ॥

અજારજોનુગમનં બ્રહ્મહત્યાથવા કૃતા
જયાશાભઙ્ગદુઃખી વા ભ્રષ્ટચ્છાયો ઽસિ સાંપ્રતમ્ ॥

સાંતાનિકાદયો વા તે યાચમાના નિરાકૃતાઃ
અગમ્યસ્ત્રીરતિર્ વાપિ તેનાસિ વિગતપ્રભઃ ॥

ભુઙ્ક્તે પ્રદાય વિપ્રેભ્યો મિષ્ટમ્ એકમ્ અથો ભવાન્
કિં વા કૃપણવિત્તાનિ હૃતાનિ ભવતાર્જુન ॥

કચ્ચિન્ ન સૂર્યવાતસ્ય ગોચરત્વં ગતો ઽર્જુન
દુષ્ટચક્ષુર્ હતો વાપિ નિઃશ્રીકઃ કથમ્ અન્યથા ॥

સ્પૃષ્ટો નખામ્ભસા વાપિ ઘટામ્ભઃપ્રોક્ષિતો ઽપિ વા
તેનાતીવાસિ વિચ્છાયો ન્યૂનૈર્ વા યુધિ નિર્જિતઃ ॥

તતઃ પાર્થો વિનિઃશ્વસ્ય શ્રૂયતાં ભગવન્ન્ ઇતિ
પ્રોક્તો યથાવદ્ આચષ્ટ વિપ્રા આત્મપરાભવમ્ ॥

યદ્ બલં યચ્ ચ નસ્ તેજો યદ્ વીર્યં યત્ પરાક્રમઃ
યા શ્રીશ્ છાયા ચ નઃ સો ઽસ્માન્ પરિત્યજ્ય હરિર્ ગતઃ ॥

ઇતરેણેવ મહતા સ્મિતપૂર્વાભિભાષિણા
હીના વયં મુને તેન જાતાસ્ તૃણમયા ઇવ ॥

અસ્ત્રાણાં સાયકાનાં ચ ગાણ્ડીવસ્ય તથા મમ
સારતા યાભવન્ મૂર્તા સ ગતઃ પુરુષોત્તમઃ ॥

યસ્યાવલોકનાદ્ અસ્માઞ્ શ્રીર્ જયઃ સંપદ્ ઉન્નતિઃ
ન તત્યાજ સ ગોવિન્દસ્ ત્યક્ત્વાસ્માન્ ભગવાન્ ગતઃ ॥

ભીષ્મદ્રોણાઙ્ગરાજાદ્યાસ્ તથા દુર્યોધનાદયઃ
યત્પ્રભાવેન નિર્દગ્ધાઃ સ કૃષ્ણસ્ ત્યક્તવાન્ ભુવમ્ ॥

નિર્યૌવના હતશ્રીકા ભ્રષ્ટચ્છાયેવ મે મહી
વિભાતિ તાત નૈકો ઽહં વિરહે તસ્ય ચક્રિણઃ ॥

યસ્યાનુભાવાદ્ ભીષ્માદ્યૈર્ મય્ય્ અગ્નૌ શલભાયિતમ્
વિના તેનાદ્ય કૃષ્ણેન ગોપાલૈર્ અસ્મિ નિર્જિતઃ ॥

ગાણ્ડીવં ત્રિષુ લોકેષુ ખ્યાતં યદ્ અનુભાવતઃ
મમ તેન વિનાભીરૈર્ લગુડૈસ્ તુ તિરસ્કૃતમ્ ॥

સ્ત્રીસહસ્રાણ્ય્ અનેકાનિ હ્ય્ અનાથાનિ મહામુને
યતતો મમ નીતાનિ દસ્યુભિર્ લગુડાયુધૈઃ ॥

આનીયમાનમ્ આભીરૈઃ સર્વં કૃષ્ણાવરોધનમ્
હૃતં યષ્ટિપ્રહરણૈઃ પરિભૂય બલં મમ ॥

નિઃશ્રીકતા ન મે ચિત્રં યજ્ જીવામિ તદ્ અદ્ભુતમ્
નીચાવમાનપઙ્કાઙ્કી નિર્લજ્જો ઽસ્મિ પિતામહ ॥

શ્રુત્વાહં તસ્ય તદ્ વાક્યમ્ અબ્રવં દ્વિજસત્તમાઃ
દુઃખિતસ્ય ચ દીનસ્ય પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ ॥

અલં તે વ્રીડયા પાર્થ ન ત્વં શોચિતુમ્ અર્હસિ
અવેહિ સર્વભૂતેષુ કાલસ્ય ગતિર્ ઈદૃશી ॥

કાલો ભવાય ભૂતાનામ્ અભવાય ચ પાણ્ડવ
કાલમૂલમ્ ઇદં જ્ઞાત્વા કુરુ સ્થૈર્યમ્ અતો ઽર્જુન ॥

નદ્યઃ સમુદ્રા ગિરયઃ સકલા ચ વસુંધરા
દેવા મનુષ્યાઃ પશવસ્ તરવશ્ ચ સરીસૃપાઃ ॥

સૃષ્ટાઃ કાલેન કાલેન પુનર્ યાસ્યન્તિ સંક્ષયમ્
કાલાત્મકમ્ ઇદં સર્વં જ્ઞાત્વા શમમ્ અવાપ્નુહિ ॥

યથાત્થ કૃષ્ણમાહાત્મ્યં તત્ તથૈવ ધનંજય
ભારાવતારકાર્યાર્થમ્ અવતીર્ણઃ સ મેદિનીમ્ ॥

ભારાક્રાન્તા ધરા યાતા દેવાનાં સંનિધૌ પુરા
તદર્થમ્ અવતીર્ણો ઽસૌ કામરૂપી જનાર્દનઃ ॥

તચ્ ચ નિષ્પાદિતં કાર્યમ્ અશેષા ભૂભૃતો હતાઃ
વૃષ્ણ્યન્ધકકુલં સર્વં તથા પાર્થોપસંહૃતમ્ ॥

ન કિંચિદ્ અન્યત્ કર્તવ્યમ્ અસ્ય ભૂમિતલે ઽર્જુન
તતો ગતઃ સ ભગવાન્ કૃતકૃત્યો યથેચ્છયા ॥

સૃષ્ટિં સર્ગે કરોત્ય્ એષ દેવદેવઃ સ્થિતિં સ્થિતૌ
અન્તે તાપસમર્થો ઽયં સાંપ્રતં વૈ યથા કૃતમ્ ॥

તસ્માત્ પાર્થ ન સંતાપસ્ ત્વયા કાર્યઃ પરાભવાત્
ભવન્તિ ભવકાલેષુ પુરુષાણાં પરાક્રમાઃ ॥

યતસ્ ત્વયૈકેન હતા ભીષ્મદ્રોણાદયો નૃપાઃ
તેષામ્ અર્જુન કાલોત્થઃ કિં ન્યૂનાભિભવો ન સઃ ॥

વિષ્ણોસ્ તસ્યાનુભાવેન યથા તેષાં પરાભવઃ
ત્વત્તસ્ તથૈવ ભવતો દસ્યુભ્યો ઽન્તે તદુદ્ભવઃ ॥

સ દેવો ઽન્યશરીરાણિ સમાવિશ્ય જગત્સ્થિતિમ્
કરોતિ સર્વભૂતાનાં નાશં ચાન્તે જગત્પતિઃ ॥

ભવોદ્ભવે ચ કૌન્તેય સહાયસ્ તે જનાર્દનઃ
ભવાન્તે ત્વદ્વિપક્ષાસ્ તે કેશવેનાવલોકિતાઃ ॥

કઃ શ્રદ્દધ્યાત્ સગાઙ્ગેયાન્ હન્યાસ્ ત્વં સર્વકૌરવાન્
આભીરેભ્યશ્ ચ ભવતઃ કઃ શ્રદ્દધ્યાત્ પરાભવમ્ ॥

પાર્થૈતત્ સર્વભૂતેષુ હરેર્ લીલાવિચેષ્ટિતમ્
ત્વયા યત્ કૌરવા ધ્વસ્તા યદ્ આભીરૈર્ ભવાઞ્ જિતઃ ॥

ગૃહીતા દસ્યુભિર્ યચ્ ચ રક્ષિતા ભવતા સ્ત્રિયઃ
તદ્ અપ્ય્ અહં યથાવૃત્તં કથયામિ તવાર્જુન ॥

અષ્ટાવક્રઃ પુરા વિપ્ર ઉદવાસરતો ઽભવત્
બહૂન્ વર્ષગણાન્ પાર્થ ગૃણન્ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥

જિતેષ્વ્ અસુરસંઘેષુ મેરુપૃષ્ઠે મહોત્સવઃ
બભૂવ તત્ર ગચ્છન્ત્યો દદૃશુસ્ તં સુરસ્ત્રિયઃ ॥

રમ્ભાતિલોત્તમાદ્યાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
તુષ્ટુવુસ્ તં મહાત્માનં પ્રશશંસુશ્ ચ પાણ્ડવ ॥

આકણ્ઠમગ્નં સલિલે જટાભારધરં મુનિમ્
વિનયાવનતાશ્ ચૈવ પ્રણેમુઃ સ્તોત્રતત્પરાઃ ॥

યથા યથા પ્રસન્નો ઽભૂત્ તુષ્ટુવુસ્ તં તથા તથા
સર્વાસ્ તાઃ કૌરવશ્રેષ્ઠ વરિષ્ઠં તં દ્વિજન્મનામ્ ॥

પ્રસન્નો ઽહં મહાભાગા ભવતીનાં યદ્ ઇષ્યતે
મત્તસ્ તદ્ વ્રિયતાં સર્વં પ્રદાસ્યામ્ય્ અપિ દુર્લભમ્ ॥

રમ્ભાતિલોત્તમાદ્યાશ્ ચ દિવ્યાશ્ ચાપ્સરસો ઽબ્રુવન્ ॥

પ્રસન્ને ત્વય્ય્ અસંપ્રાપ્તં કિમ્ અસ્માકમ્ ઇતિ દ્વિજાઃ ॥

ઇતરાસ્ ત્વ્ અબ્રુવન્ વિપ્ર પ્રસન્નો ભગવન્ યદિ
તદ્ ઇચ્છામઃ પતિં પ્રાપ્તું વિપ્રેન્દ્ર પુરુષોત્તમમ્ ॥

એવં ભવિષ્યતીત્ય્ ઉક્ત્વા ઉત્તતાર જલાન્ મુનિઃ
તમ્ ઉત્તીર્ણં ચ દદૃશુર્ વિરૂપં વક્રમ્ અષ્ટધા ॥

તં દૃષ્ટ્વા ગૂહમાનાનાં યાસાં હાસઃ સ્ફુટો ઽભવત્
તાઃ શશાપ મુનિઃ કોપમ્ અવાપ્ય કુરુનન્દન ॥

યસ્માદ્ વિરૂપરૂપં માં મત્વા હાસાવમાનના
ભવતીભિઃ કૃતા તસ્માદ્ એષ શાપં દદામિ વઃ ॥

મત્પ્રસાદેન ભર્તારં લબ્ધ્વા તુ પુરુષોત્તમમ્
મચ્છાપોપહતાઃ સર્વા દસ્યુહસ્તં ગમિષ્યથ ॥

ઇત્ય્ ઉદીરિતમ્ આકર્ણ્ય મુનિસ્ તાભિઃ પ્રસાદિતઃ
પુનઃ સુરેન્દ્રલોકં વૈ પ્રાહ ભૂયો ગમિષ્યથ ॥

એવં તસ્ય મુનેઃ શાપાદ્ અષ્ટાવક્રસ્ય કેશવમ્
ભર્તારં પ્રાપ્ય તાઃ પ્રાપ્તા દસ્યુહસ્તં વરાઙ્ગનાઃ ॥

તત્ ત્વયા નાત્ર કર્તવ્યઃ શોકો ઽલ્પો ઽપિ હિ પાણ્ડવ
તેનૈવાખિલનાથેન સર્વં તદ્ ઉપસંહૃતમ્ ॥

ભવતાં ચોપસંહારમ્ આસન્નં તેન કુર્વતા
બલં તેજસ્ તથા વીર્યં માહાત્મ્યં ચોપસંહૃતમ્ ॥

જાતસ્ય નિયતો મૃત્યુઃ પતનં ચ તથોન્નતેઃ
વિપ્રયોગાવસાનં તુ સંયોગઃ સંચયઃ ક્ષયઃ ॥

વિજ્ઞાય ન બુધાઃ શોકં ન હર્ષમ્ ઉપયાન્તિ યે
તેષામ્ એવેતરે ચેષ્ટાં શિક્ષન્તઃ સન્તિ તાદૃશાઃ ॥

તસ્માત્ ત્વયા નરશ્રેષ્ઠ જ્ઞાત્વૈતદ્ ભ્રાતૃભિઃ સહ
પરિત્યજ્યાખિલં રાજ્યં ગન્તવ્યં તપસે વનમ્ ॥

તદ્ ગચ્છ ધર્મરાજાય નિવેદ્યૈતદ્ વચો મમ
પરશ્વો ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં ગતિં વીર યથા કુરુ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો ધર્મરાજં તુ સમભ્યેત્ય તથોક્તવાન્
દૃષ્ટં ચૈવાનુભૂતં વા કથિતં તદ્ અશેષતઃ ॥

વ્યાસવાક્યં ચ તે સર્વે શ્રુત્વાર્જુનસમીરિતમ્
રાજ્યે પરીક્ષિતં કૃત્વા યયુઃ પાણ્ડુસુતા વનમ્ ॥

ઇત્ય્ એવં વો મુનિશ્રેષ્ઠા વિસ્તરેણ મયોદિતમ્
જાતસ્ય ચ યદોર્ વંશે વાસુદેવસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥