Brahma Purana · Chapter 21

vistāra eṣa kathitaḥ pṛthivyā munisattamāḥ
saptatis tu sahasrāṇi taducchrāyo 'pi kathyate //

daśasāhasram ekaikaṃ pātālaṃ munisattamāḥ
atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ sutalaṃ tathā //

talātalaṃ rasātalaṃ pātālaṃ cāpi saptamam
kṛṣṇā śuklāruṇā pītā śarkarā śailakāñcanī //

bhūmayo yatra viprendrā varaprāsādaśobhitāḥ
teṣu dānavadaiteya jātayaḥ śataśaḥ sthitāḥ //

nāgānāṃ ca mahāṅgānāṃ jñātayaś ca dvijottamāḥ
svarlokād api ramyāṇi pātālānīti nāradaḥ //

prāha svargasadomadhye pātālebhyo gato divam
āhlādakāriṇaḥ śubhrā maṇayo yatra suprabhāḥ //

nāgābharaṇabhūṣāś ca pātālaṃ kena tatsamam
daityadānavakanyābhir itaś cetaś ca śobhite //

pātāle kasya na prītir vimuktasyāpi jāyate
divārkaraśmayo yatra prabhās tanvanti nātapam //

śaśinaś ca na śītāya niśi dyotāya kevalam
bhakṣyabhojyamahāpāna madamattaiś ca bhogibhiḥ //

yatra na jñāyate kālo gato 'pi danujādibhiḥ
vanāni nadyo ramyāṇi sarāṃsi kamalākarāḥ //

puṃskokilādilāpāś ca manojñāny ambarāṇi ca
bhūṣaṇāny atiramyāṇi gandhādyaṃ cānulepanam //

vīṇāveṇumṛdaṅgānāṃ niḥsvanāś ca sadā dvijāḥ
etāny anyāni ramyāṇi bhāgyabhogyāni dānavaiḥ //

daityoragaiś ca bhujyante pātālāntaragocaraiḥ
pātālānām adhaś cāste viṣṇor yā tāmasī tanuḥ //

śeṣākhyā yadguṇān vaktuṃ na śaktā daityadānavāḥ
yo 'nantaḥ paṭhyate siddhair devadevarṣipūjitaḥ //

sahasraśirasā vyaktaḥ svastikāmalabhūṣaṇaḥ
phaṇāmaṇisahasreṇa yaḥ sa vidyotayan diśaḥ //

sarvān karoti nirvīryān hitāya jagato 'surān
madāghūrṇitanetro 'sau yaḥ sadaivaikakuṇḍalaḥ //

kirīṭī sragdharo bhāti sāgniśveta ivācalaḥ
nīlavāsā madotsiktaḥ śvetahāropaśobhitaḥ //

sābhragaṅgāprapāto 'sau kailāsādrir ivottamaḥ
lāṅgalāsaktahastāgro bibhran muśalam uttamam //

upāsyate svayaṃ kāntyā yo vāruṇyā ca mūrtayā
kalpānte yasya vaktrebhyo viṣānalaśikhojjvalaḥ //

saṃkarṣaṇātmako rudro niṣkramyātti jagattrayam
sa bibhracchikharībhūtam aśeṣaṃ kṣitimaṇḍalam //

āste pātālamūlasthaḥ śeṣo 'śeṣasurārcitaḥ
tasya vīryaṃ prabhāvaś ca svarūpaṃ rūpam eva ca //

nahi varṇayituṃ śakyaṃ jñātuṃ vā tridaśair api
yasyaiṣā sakalā pṛthvī phaṇāmaṇiśikhāruṇā //

āste kusumamāleva kas tadvīryaṃ vadiṣyati
yadā vijṛmbhate 'nanto madāghūrṇitalocanaḥ //

tadā calati bhūr eṣā sādritoyādhikānanā
gandharvāpsarasaḥ siddhāḥ kiṃnaroragavāraṇāḥ //

nāntaṃ guṇānāṃ gacchanti tato 'nanto 'yam avyayaḥ
yasya nāgavadhūhastair lāpitaṃ haricandanam //

muhuḥ śvāsānilāyastaṃ yāti dikpaṭavāsatām
yam ārādhya purāṇarṣir gargo jyotīṃṣi tattvataḥ //

jñātavān sakalaṃ caiva nimittapaṭhitaṃ phalam
teneyaṃ nāgavaryeṇa śirasā vidhṛtā mahī
bibharti sakalāṃl lokān sadevāsuramānuṣān //