Brahma Purana · Chapter 193

rājamārge tataḥ kṛṣṇaḥ sānulepanabhājanām
dadarśa kubjām āyāntīṃ navayauvanagocarām //

tām āha lalitaṃ kṛṣṇaḥ kasyedam anulepanam
bhavatyā nīyate satyaṃ vadendīvaralocane //

sakāmenaiva sā proktā sānurāgā hariṃ prati
prāha sā lalitaṃ kubjā dadarśa ca balāt tataḥ //

kānta kasmān na jānāsi kaṃsenāpi niyojitā
naikavakreti vikhyātām anulepanakarmaṇi //

nānyapiṣṭaṃ hi kaṃsasya prītaye hy anulepanam
bhavaty aham atīvāsya prasādadhanabhājanam //

sugandham etad rājārhaṃ ruciraṃ rucirānane
āvayor gātrasadṛśaṃ dīyatām anulepanam //

śrutvā tam āha sā kṛṣṇaṃ gṛhyatām iti sādaram
anulepaṃ ca pradadau gātrayogyam athobhayoḥ //

bhakticchedānuliptāṅgau tatas tau puruṣarṣabhau
sendracāpau virājantau sitakṛṣṇāv ivāmbudau //

tatas tāṃ cibuke śaurir ullāpanavidhānavit
ullāpya tolayām āsa dvyaṅgulenāgrapāṇinā //

cakarṣa padbhyāṃ ca tadā ṛjutvaṃ keśavo 'nayat
tataḥ sā ṛjutāṃ prāptā yoṣitām abhavad varā //

vilāsalalitaṃ prāha premagarbhabharālasam
vastre pragṛhya govindaṃ vraja gehaṃ mameti vai //

āyāsye bhavatīgeham iti tāṃ prāha keśavaḥ
visasarja jahāsoccai rāmasyālokya cānanam //

bhakticchedānuliptāṅgau nīlapītāmbarāv ubhau
dhanuḥśālāṃ tato yātau citramālyopaśobhitau //

adhyāsya ca dhanūratnaṃ tābhyāṃ pṛṣṭais tu rakṣibhiḥ
ākhyātaṃ sahasā kṛṣṇo gṛhītvāpūrayad dhanuḥ //

tataḥ pūrayatā tena bhajyamānaṃ balād dhanuḥ
cakārātimahāśabdaṃ mathurā tena pūritā //

anuyuktau tatas tau ca bhagne dhanuṣi rakṣibhiḥ
rakṣisainyaṃ nikṛtyobhau niṣkrāntau kārmukālayāt //

akrūrāgamavṛttāntam upalabhya tathā dhanuḥ
bhagnaṃ śrutvātha kaṃso 'pi prāha cāṇūramuṣṭikau //

gopāladārakau prāptau bhavadbhyāṃ tau mamāgrataḥ
mallayuddhena hantavyau mama prāṇaharau hi tau //

niyuddhe tadvināśena bhavadbhyāṃ toṣito hy aham
dāsyāmy abhimatān kāmān nānyathaitan mahābalau //

nyāyato 'nyāyato vāpi bhavadbhyāṃ tau mamāhitau
hantavyau tadvadhād rājyaṃ sāmānyaṃ vo bhaviṣyati //

ity ādiśya sa tau mallau tataś cāhūya hastipam
provācoccais tvayā mattaḥ samājadvāri kuñjaraḥ //

sthāpyaḥ kuvalayāpīḍas tena tau gopadārakau
ghātanīyau niyuddhāya raṅgadvāram upāgatau //

tam ājñāpyātha dṛṣṭvā ca mañcān sarvān upāhṛtān
āsannamaraṇaḥ kaṃsaḥ sūryodayam udaikṣata //

tataḥ samastamañceṣu nāgaraḥ sa tadā janaḥ
rājamañceṣu cārūḍhāḥ saha bhṛtyair mahībhṛtaḥ //

mallaprāśnikavargaś ca raṅgamadhye samīpagaḥ
kṛtaḥ kaṃsena kaṃso 'pi tuṅgamañce vyavasthitaḥ //

antaḥpurāṇāṃ mañcāś ca yathānye parikalpitāḥ
anye ca vāramukhyānām anye nagarayoṣitām //

nandagopādayo gopā mañceṣv anyeṣv avasthitāḥ
akrūravasudevau ca mañcaprānte vyavasthitau //

nagarīyoṣitāṃ madhye devakī putragardhinī
antakāle 'pi putrasya drakṣyāmīti mukhaṃ sthitā //

vādyamāneṣu tūryeṣu cāṇūre cātivalgati
hāhākārapare loka āsphoṭayati muṣṭike //

hatvā kuvalayāpīḍaṃ hastyārohapracoditam
madāsṛganuliptāṅgau gajadantavarāyudhau //

mṛgamadhye yathā siṃhau garvalīlāvalokinau
praviṣṭau sumahāraṅgaṃ baladevajanārdanau //

hāhākāro mahāñ jajñe sarvaraṅgeṣv anantaram
kṛṣṇo 'yaṃ balabhadro 'yam iti lokasya vismayāt //

so 'yaṃ yena hatā ghorā pūtanā sā niśācarī
prakṣiptaṃ śakaṭaṃ yena bhagnau ca yamalārjunau //

so 'yaṃ yaḥ kāliyaṃ nāgaṃ nanartāruhya bālakaḥ
dhṛto govardhano yena saptarātraṃ mahāgiriḥ //

ariṣṭo dhenukaḥ keśī līlayaiva mahātmanā
hato yena ca durvṛtto dṛśyate so 'yam acyutaḥ //

ayaṃ cāsya mahābāhur baladevo 'grajo 'grataḥ
prayāti līlayā yoṣin manonayananandanaḥ //

ayaṃ sa kathyate prājñaiḥ purāṇārthāvalokibhiḥ
gopālo yādavaṃ vaṃśaṃ magnam abhyuddhariṣyati //

ayaṃ sa sarvabhūtasya viṣṇor akhilajanmanaḥ
avatīrṇo mahīm aṃśo nūnaṃ bhāraharo bhuvaḥ //

ity evaṃ varṇite paurai rāme kṛṣṇe ca tatkṣaṇāt
uras tatāpa devakyāḥ snehasnutapayodharam //

mahotsavam ivālokya putrāv eva vilokayan
yuveva vasudevo 'bhūd vihāyābhyāgatāṃ jarām //

vistāritākṣiyugalā rājāntaḥpurayoṣitaḥ
nāgarastrīsamūhaś ca draṣṭuṃ na virarāma tau //

sakhyaḥ paśyata kṛṣṇasya mukham apy ambujekṣaṇam
gajayuddhakṛtāyāsa svedāmbukaṇikāñcitam //

vikāsīva sarombhojam avaśyāyajalokṣitam
paribhūtākṣaraṃ janma saphalaṃ kriyatāṃ dṛśaḥ //

śrīvatsāṅkaṃ jagaddhāma bālasyaitad vilokyatām
vipakṣakṣapaṇaṃ vakṣo bhujayugmaṃ ca bhāmini //

valgatā muṣṭikenaiva cāṇūreṇa tathā paraiḥ
kriyate balabhadrasya hāsyam īṣad vilokyatām //

sakhyaḥ paśyata cāṇūraṃ niyuddhārtham ayaṃ hariḥ
samupaiti na santy atra kiṃ vṛddhā yuktakāriṇaḥ //

kva yauvanonmukhībhūtaḥ sukumāratanur hariḥ
kva vajrakaṭhinābhoga śarīro 'yaṃ mahāsuraḥ //

imau sulalitau raṅge vartete navayauvanau
daiteyamallāś cāṇūra pramukhās tv atidāruṇāḥ //

niyuddhaprāśnikānāṃ tu mahān eṣa vyatikramaḥ
yad bālabalinor yuddhaṃ madhyasthaiḥ samupekṣyate //

itthaṃ purastrīlokasya vadataś cālayan bhuvam
vavarṣa harṣotkarṣaṃ ca janasya bhagavān hariḥ //

balabhadro 'pi cāsphoṭya vavalga lalitaṃ yadā
pade pade tadā bhūmir na śīrṇā yat tad adbhutam //

cāṇūreṇa tataḥ kṛṣṇo yuyudhe 'mitavikramaḥ
niyuddhakuśalo daityo baladevena muṣṭikaḥ //

saṃnipātāvadhūtaiś ca cāṇūreṇa samaṃ hariḥ
kṣepaṇair muṣṭibhiś caiva kīlāvajranipātanaiḥ //

pādodbhūtaiḥ pramṛṣṭābhis tayor yuddham abhūn mahat
aśastram atighoraṃ tat tayor yuddhaṃ sudāruṇam //

svabalaprāṇaniṣpādyaṃ samājotsavasaṃnidhau
yāvad yāvac ca cāṇūro yuyudhe hariṇā saha //

prāṇahānim avāpāgryāṃ tāvat tāvan na bāndhavam
kṛṣṇo 'pi yuyudhe tena līlayaiva jaganmayaḥ //

khedāc cālayatā kopān nijaśeṣakare karam
balakṣayaṃ vivṛddhiṃ ca dṛṣṭvā cāṇūrakṛṣṇayoḥ //

vārayām āsa tūryāṇi kaṃsaḥ kopaparāyaṇaḥ
mṛdaṅgādiṣu vādyeṣu pratiṣiddheṣu tatkṣaṇāt //

khasaṃgatāny avādyanta daivatūryāṇy anekaśaḥ
jaya govinda cāṇūraṃ jahi keśava dānavam //

ity antardhigatā devās tuṣṭuvus te praharṣitāḥ
cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ krīḍitvā madhusūdanaḥ //

utpāṭya bhrāmayām āsa tadvadhāya kṛtodyamaḥ
bhrāmayitvā śataguṇaṃ daityamallam amitrajit //

bhūmāv āsphoṭayām āsa gagane gatajīvitam
bhūmāv āsphoṭitas tena cāṇūraḥ śatadhā bhavan //

raktasrāvamahāpaṅkāṃ cakāra sa tadā bhuvam
baladevas tu tatkālaṃ muṣṭikena mahābalaḥ //

yuyudhe daityamallena cāṇūreṇa yathā hariḥ
so 'py enaṃ muṣṭinā mūrdhni vakṣasy āhatya jānunā //

pātayitvā dharāpṛṣṭhe niṣpipeṣa gatāyuṣam
kṛṣṇas tośalakaṃ bhūyo mallarājaṃ mahābalam //

vāmamuṣṭiprahāreṇa pātayām āsa bhūtale
cāṇūre nihate malle muṣṭike ca nipātite //

nīte kṣayaṃ tośalake sarve mallāḥ pradudruvuḥ
vavalgatus tadā raṅge kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau //

samānavayaso gopān balād ākṛṣya harṣitau
kaṃso 'pi koparaktākṣaḥ prāhoccair vyāyatān narān //

gopāv etau samājaughān niṣkramyetāṃ balād itaḥ
nando 'pi gṛhyatāṃ pāpo nigaḍair āśu badhyatām //

avṛddhārheṇa daṇḍena vasudevo 'pi vadhyatām
valganti gopāḥ kṛṣṇena ye ceme sahitāḥ punaḥ //

gāvo hriyantām eṣāṃ ca yac cāsti vasu kiṃcana
evam ājñāpayantaṃ taṃ prahasya madhusūdanaḥ //

utpatyāruhya tanmañcaṃ kaṃsaṃ jagrāha vegitaḥ
keśeṣv ākṛṣya vigalat kirīṭam avanītale //

sa kaṃsaṃ pātayām āsa tasyopari papāta ca
niḥśeṣajagadādhāra guruṇā patatopari //

kṛṣṇena tyājitaḥ prāṇānn ugrasenātmajo nṛpaḥ
mṛtasya keśeṣu tadā gṛhītvā madhusūdanaḥ //

cakarṣa dehaṃ kaṃsasya raṅgamadhye mahābalaḥ
gauraveṇātimahatā paripātena kṛṣyatā //

kṛtā kaṃsasya dehena vegitena mahātmanā
kaṃse gṛhīte kṛṣṇena tadbhrātābhyāgato ruṣā //

sunāmā balabhadreṇa līlayaiva nipātitaḥ
tato hāhākṛtaṃ sarvam āsīt tad raṅgamaṇḍalam //

avajñayā hataṃ dṛṣṭvā kṛṣṇena mathureśvaram
kṛṣṇo 'pi vasudevasya pādau jagrāha satvaram //

devakyāś ca mahābāhur baladevasahāyavān
utthāpya vasudevas tu devakī ca janārdanam
smṛtajanmoktavacanau tāv eva praṇatau sthitau //

prasīda devadeveśa devānāṃ pravara prabho
tathāvayoḥ prasādena kṛtābhyuddhāra keśava //

ārādhito yad bhagavān avatīrṇo gṛhe mama
durvṛttanidhanārthāya tena naḥ pāvitaṃ kulam //

tvam antaḥ sarvabhūtānāṃ sarvabhūteṣv avasthitaḥ
vartate ca samastātmaṃs tvatto bhūtabhaviṣyatī //

yajñe tvam ijyase 'cintya sarvadevamayācyuta
tvam eva yajño yajvā ca yajñānāṃ parameśvara //

sāpahnavaṃ mama mano yad etat tvayi jāyate
devakyāś cātmaja prītyā tad atyantaviḍambanā //

tvaṃ kartā sarvabhūtānām anādinidhano bhavān
kva ca me mānuṣasyaiṣā jihvā putreti vakṣyati //

jagad etaj jagannātha saṃbhūtam akhilaṃ yataḥ
kayā yuktyā vinā māyāṃ so 'smattaḥ saṃbhaviṣyati //

yasmin pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam
sa koṣṭhotsaṅgaśayano manuṣyāj jāyate katham //

sa tvaṃ prasīda parameśvara pāhi viśvam aṃśāvatārakaraṇair na mamāsi putraḥ
ābrahmapādapamayaṃ jagad īśa sarvaṃ citte vimohayasi kiṃ parameśvarātman

māyāvimohitadṛśā tanayo mameti kaṃsād bhayaṃ kṛtavatā tu mayātitīvram
nīto 'si gokulam arātibhayākulasya vṛddhiṃ gato 'si mama caiva gavām adhīśa

karmāṇi rudramarudaśviśatakratūnāṃ sādhyāni yāni na bhavanti nirīkṣitāni
tvaṃ viṣṇur īśajagatām upakārahetoḥ prāpto 'si naḥ parigataḥ paramo vimohaḥ