બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 193

રાજમાર્ગે તતઃ કૃષ્ણઃ સાનુલેપનભાજનામ્
દદર્શ કુબ્જામ્ આયાન્તીં નવયૌવનગોચરામ્ ॥

તામ્ આહ લલિતં કૃષ્ણઃ કસ્યેદમ્ અનુલેપનમ્
ભવત્યા નીયતે સત્યં વદેન્દીવરલોચને ॥

સકામેનૈવ સા પ્રોક્તા સાનુરાગા હરિં પ્રતિ
પ્રાહ સા લલિતં કુબ્જા દદર્શ ચ બલાત્ તતઃ ॥

કાન્ત કસ્માન્ ન જાનાસિ કંસેનાપિ નિયોજિતા
નૈકવક્રેતિ વિખ્યાતામ્ અનુલેપનકર્મણિ ॥

નાન્યપિષ્ટં હિ કંસસ્ય પ્રીતયે હ્ય્ અનુલેપનમ્
ભવત્ય્ અહમ્ અતીવાસ્ય પ્રસાદધનભાજનમ્ ॥

સુગન્ધમ્ એતદ્ રાજાર્હં રુચિરં રુચિરાનને
આવયોર્ ગાત્રસદૃશં દીયતામ્ અનુલેપનમ્ ॥

શ્રુત્વા તમ્ આહ સા કૃષ્ણં ગૃહ્યતામ્ ઇતિ સાદરમ્
અનુલેપં ચ પ્રદદૌ ગાત્રયોગ્યમ્ અથોભયોઃ ॥

ભક્તિચ્છેદાનુલિપ્તાઙ્ગૌ તતસ્ તૌ પુરુષર્ષભૌ
સેન્દ્રચાપૌ વિરાજન્તૌ સિતકૃષ્ણાવ્ ઇવામ્બુદૌ ॥

તતસ્ તાં ચિબુકે શૌરિર્ ઉલ્લાપનવિધાનવિત્
ઉલ્લાપ્ય તોલયામ્ આસ દ્વ્યઙ્ગુલેનાગ્રપાણિના ॥

ચકર્ષ પદ્ભ્યાં ચ તદા ઋજુત્વં કેશવો ઽનયત્
તતઃ સા ઋજુતાં પ્રાપ્તા યોષિતામ્ અભવદ્ વરા ॥

વિલાસલલિતં પ્રાહ પ્રેમગર્ભભરાલસમ્
વસ્ત્રે પ્રગૃહ્ય ગોવિન્દં વ્રજ ગેહં મમેતિ વૈ ॥

આયાસ્યે ભવતીગેહમ્ ઇતિ તાં પ્રાહ કેશવઃ
વિસસર્જ જહાસોચ્ચૈ રામસ્યાલોક્ય ચાનનમ્ ॥

ભક્તિચ્છેદાનુલિપ્તાઙ્ગૌ નીલપીતામ્બરાવ્ ઉભૌ
ધનુઃશાલાં તતો યાતૌ ચિત્રમાલ્યોપશોભિતૌ ॥

અધ્યાસ્ય ચ ધનૂરત્નં તાભ્યાં પૃષ્ટૈસ્ તુ રક્ષિભિઃ
આખ્યાતં સહસા કૃષ્ણો ગૃહીત્વાપૂરયદ્ ધનુઃ ॥

તતઃ પૂરયતા તેન ભજ્યમાનં બલાદ્ ધનુઃ
ચકારાતિમહાશબ્દં મથુરા તેન પૂરિતા ॥

અનુયુક્તૌ તતસ્ તૌ ચ ભગ્ને ધનુષિ રક્ષિભિઃ
રક્ષિસૈન્યં નિકૃત્યોભૌ નિષ્ક્રાન્તૌ કાર્મુકાલયાત્ ॥

અક્રૂરાગમવૃત્તાન્તમ્ ઉપલભ્ય તથા ધનુઃ
ભગ્નં શ્રુત્વાથ કંસો ઽપિ પ્રાહ ચાણૂરમુષ્ટિકૌ ॥

ગોપાલદારકૌ પ્રાપ્તૌ ભવદ્ભ્યાં તૌ મમાગ્રતઃ
મલ્લયુદ્ધેન હન્તવ્યૌ મમ પ્રાણહરૌ હિ તૌ ॥

નિયુદ્ધે તદ્વિનાશેન ભવદ્ભ્યાં તોષિતો હ્ય્ અહમ્
દાસ્યામ્ય્ અભિમતાન્ કામાન્ નાન્યથૈતન્ મહાબલૌ ॥

ન્યાયતો ઽન્યાયતો વાપિ ભવદ્ભ્યાં તૌ મમાહિતૌ
હન્તવ્યૌ તદ્વધાદ્ રાજ્યં સામાન્યં વો ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ આદિશ્ય સ તૌ મલ્લૌ તતશ્ ચાહૂય હસ્તિપમ્
પ્રોવાચોચ્ચૈસ્ ત્વયા મત્તઃ સમાજદ્વારિ કુઞ્જરઃ ॥

સ્થાપ્યઃ કુવલયાપીડસ્ તેન તૌ ગોપદારકૌ
ઘાતનીયૌ નિયુદ્ધાય રઙ્ગદ્વારમ્ ઉપાગતૌ ॥

તમ્ આજ્ઞાપ્યાથ દૃષ્ટ્વા ચ મઞ્ચાન્ સર્વાન્ ઉપાહૃતાન્
આસન્નમરણઃ કંસઃ સૂર્યોદયમ્ ઉદૈક્ષત ॥

તતઃ સમસ્તમઞ્ચેષુ નાગરઃ સ તદા જનઃ
રાજમઞ્ચેષુ ચારૂઢાઃ સહ ભૃત્યૈર્ મહીભૃતઃ ॥

મલ્લપ્રાશ્નિકવર્ગશ્ ચ રઙ્ગમધ્યે સમીપગઃ
કૃતઃ કંસેન કંસો ઽપિ તુઙ્ગમઞ્ચે વ્યવસ્થિતઃ ॥

અન્તઃપુરાણાં મઞ્ચાશ્ ચ યથાન્યે પરિકલ્પિતાઃ
અન્યે ચ વારમુખ્યાનામ્ અન્યે નગરયોષિતામ્ ॥

નન્દગોપાદયો ગોપા મઞ્ચેષ્વ્ અન્યેષ્વ્ અવસ્થિતાઃ
અક્રૂરવસુદેવૌ ચ મઞ્ચપ્રાન્તે વ્યવસ્થિતૌ ॥

નગરીયોષિતાં મધ્યે દેવકી પુત્રગર્ધિની
અન્તકાલે ઽપિ પુત્રસ્ય દ્રક્ષ્યામીતિ મુખં સ્થિતા ॥

વાદ્યમાનેષુ તૂર્યેષુ ચાણૂરે ચાતિવલ્ગતિ
હાહાકારપરે લોક આસ્ફોટયતિ મુષ્ટિકે ॥

હત્વા કુવલયાપીડં હસ્ત્યારોહપ્રચોદિતમ્
મદાસૃગનુલિપ્તાઙ્ગૌ ગજદન્તવરાયુધૌ ॥

મૃગમધ્યે યથા સિંહૌ ગર્વલીલાવલોકિનૌ
પ્રવિષ્ટૌ સુમહારઙ્ગં બલદેવજનાર્દનૌ ॥

હાહાકારો મહાઞ્ જજ્ઞે સર્વરઙ્ગેષ્વ્ અનન્તરમ્
કૃષ્ણો ઽયં બલભદ્રો ઽયમ્ ઇતિ લોકસ્ય વિસ્મયાત્ ॥

સો ઽયં યેન હતા ઘોરા પૂતના સા નિશાચરી
પ્રક્ષિપ્તં શકટં યેન ભગ્નૌ ચ યમલાર્જુનૌ ॥

સો ઽયં યઃ કાલિયં નાગં નનર્તારુહ્ય બાલકઃ
ધૃતો ગોવર્ધનો યેન સપ્તરાત્રં મહાગિરિઃ ॥

અરિષ્ટો ધેનુકઃ કેશી લીલયૈવ મહાત્મના
હતો યેન ચ દુર્વૃત્તો દૃશ્યતે સો ઽયમ્ અચ્યુતઃ ॥

અયં ચાસ્ય મહાબાહુર્ બલદેવો ઽગ્રજો ઽગ્રતઃ
પ્રયાતિ લીલયા યોષિન્ મનોનયનનન્દનઃ ॥

અયં સ કથ્યતે પ્રાજ્ઞૈઃ પુરાણાર્થાવલોકિભિઃ
ગોપાલો યાદવં વંશં મગ્નમ્ અભ્યુદ્ધરિષ્યતિ ॥

અયં સ સર્વભૂતસ્ય વિષ્ણોર્ અખિલજન્મનઃ
અવતીર્ણો મહીમ્ અંશો નૂનં ભારહરો ભુવઃ ॥

ઇત્ય્ એવં વર્ણિતે પૌરૈ રામે કૃષ્ણે ચ તત્ક્ષણાત્
ઉરસ્ તતાપ દેવક્યાઃ સ્નેહસ્નુતપયોધરમ્ ॥

મહોત્સવમ્ ઇવાલોક્ય પુત્રાવ્ એવ વિલોકયન્
યુવેવ વસુદેવો ઽભૂદ્ વિહાયાભ્યાગતાં જરામ્ ॥

વિસ્તારિતાક્ષિયુગલા રાજાન્તઃપુરયોષિતઃ
નાગરસ્ત્રીસમૂહશ્ ચ દ્રષ્ટું ન વિરરામ તૌ ॥

સખ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય મુખમ્ અપ્ય્ અમ્બુજેક્ષણમ્
ગજયુદ્ધકૃતાયાસ સ્વેદામ્બુકણિકાઞ્ચિતમ્ ॥

વિકાસીવ સરોમ્ભોજમ્ અવશ્યાયજલોક્ષિતમ્
પરિભૂતાક્ષરં જન્મ સફલં ક્રિયતાં દૃશઃ ॥

શ્રીવત્સાઙ્કં જગદ્ધામ બાલસ્યૈતદ્ વિલોક્યતામ્
વિપક્ષક્ષપણં વક્ષો ભુજયુગ્મં ચ ભામિનિ ॥

વલ્ગતા મુષ્ટિકેનૈવ ચાણૂરેણ તથા પરૈઃ
ક્રિયતે બલભદ્રસ્ય હાસ્યમ્ ઈષદ્ વિલોક્યતામ્ ॥

સખ્યઃ પશ્યત ચાણૂરં નિયુદ્ધાર્થમ્ અયં હરિઃ
સમુપૈતિ ન સન્ત્ય્ અત્ર કિં વૃદ્ધા યુક્તકારિણઃ ॥

ક્વ યૌવનોન્મુખીભૂતઃ સુકુમારતનુર્ હરિઃ
ક્વ વજ્રકઠિનાભોગ શરીરો ઽયં મહાસુરઃ ॥

ઇમૌ સુલલિતૌ રઙ્ગે વર્તેતે નવયૌવનૌ
દૈતેયમલ્લાશ્ ચાણૂર પ્રમુખાસ્ ત્વ્ અતિદારુણાઃ ॥

નિયુદ્ધપ્રાશ્નિકાનાં તુ મહાન્ એષ વ્યતિક્રમઃ
યદ્ બાલબલિનોર્ યુદ્ધં મધ્યસ્થૈઃ સમુપેક્ષ્યતે ॥

ઇત્થં પુરસ્ત્રીલોકસ્ય વદતશ્ ચાલયન્ ભુવમ્
વવર્ષ હર્ષોત્કર્ષં ચ જનસ્ય ભગવાન્ હરિઃ ॥

બલભદ્રો ઽપિ ચાસ્ફોટ્ય વવલ્ગ લલિતં યદા
પદે પદે તદા ભૂમિર્ ન શીર્ણા યત્ તદ્ અદ્ભુતમ્ ॥

ચાણૂરેણ તતઃ કૃષ્ણો યુયુધે ઽમિતવિક્રમઃ
નિયુદ્ધકુશલો દૈત્યો બલદેવેન મુષ્ટિકઃ ॥

સંનિપાતાવધૂતૈશ્ ચ ચાણૂરેણ સમં હરિઃ
ક્ષેપણૈર્ મુષ્ટિભિશ્ ચૈવ કીલાવજ્રનિપાતનૈઃ ॥

પાદોદ્ભૂતૈઃ પ્રમૃષ્ટાભિસ્ તયોર્ યુદ્ધમ્ અભૂન્ મહત્
અશસ્ત્રમ્ અતિઘોરં તત્ તયોર્ યુદ્ધં સુદારુણમ્ ॥

સ્વબલપ્રાણનિષ્પાદ્યં સમાજોત્સવસંનિધૌ
યાવદ્ યાવચ્ ચ ચાણૂરો યુયુધે હરિણા સહ ॥

પ્રાણહાનિમ્ અવાપાગ્ર્યાં તાવત્ તાવન્ ન બાન્ધવમ્
કૃષ્ણો ઽપિ યુયુધે તેન લીલયૈવ જગન્મયઃ ॥

ખેદાચ્ ચાલયતા કોપાન્ નિજશેષકરે કરમ્
બલક્ષયં વિવૃદ્ધિં ચ દૃષ્ટ્વા ચાણૂરકૃષ્ણયોઃ ॥

વારયામ્ આસ તૂર્યાણિ કંસઃ કોપપરાયણઃ
મૃદઙ્ગાદિષુ વાદ્યેષુ પ્રતિષિદ્ધેષુ તત્ક્ષણાત્ ॥

ખસંગતાન્ય્ અવાદ્યન્ત દૈવતૂર્યાણ્ય્ અનેકશઃ
જય ગોવિન્દ ચાણૂરં જહિ કેશવ દાનવમ્ ॥

ઇત્ય્ અન્તર્ધિગતા દેવાસ્ તુષ્ટુવુસ્ તે પ્રહર્ષિતાઃ
ચાણૂરેણ ચિરં કાલં ક્રીડિત્વા મધુસૂદનઃ ॥

ઉત્પાટ્ય ભ્રામયામ્ આસ તદ્વધાય કૃતોદ્યમઃ
ભ્રામયિત્વા શતગુણં દૈત્યમલ્લમ્ અમિત્રજિત્ ॥

ભૂમાવ્ આસ્ફોટયામ્ આસ ગગને ગતજીવિતમ્
ભૂમાવ્ આસ્ફોટિતસ્ તેન ચાણૂરઃ શતધા ભવન્ ॥

રક્તસ્રાવમહાપઙ્કાં ચકાર સ તદા ભુવમ્
બલદેવસ્ તુ તત્કાલં મુષ્ટિકેન મહાબલઃ ॥

યુયુધે દૈત્યમલ્લેન ચાણૂરેણ યથા હરિઃ
સો ઽપ્ય્ એનં મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ વક્ષસ્ય્ આહત્ય જાનુના ॥

પાતયિત્વા ધરાપૃષ્ઠે નિષ્પિપેષ ગતાયુષમ્
કૃષ્ણસ્ તોશલકં ભૂયો મલ્લરાજં મહાબલમ્ ॥

વામમુષ્ટિપ્રહારેણ પાતયામ્ આસ ભૂતલે
ચાણૂરે નિહતે મલ્લે મુષ્ટિકે ચ નિપાતિતે ॥

નીતે ક્ષયં તોશલકે સર્વે મલ્લાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ
વવલ્ગતુસ્ તદા રઙ્ગે કૃષ્ણસંકર્ષણાવ્ ઉભૌ ॥

સમાનવયસો ગોપાન્ બલાદ્ આકૃષ્ય હર્ષિતૌ
કંસો ઽપિ કોપરક્તાક્ષઃ પ્રાહોચ્ચૈર્ વ્યાયતાન્ નરાન્ ॥

ગોપાવ્ એતૌ સમાજૌઘાન્ નિષ્ક્રમ્યેતાં બલાદ્ ઇતઃ
નન્દો ઽપિ ગૃહ્યતાં પાપો નિગડૈર્ આશુ બધ્યતામ્ ॥

અવૃદ્ધાર્હેણ દણ્ડેન વસુદેવો ઽપિ વધ્યતામ્
વલ્ગન્તિ ગોપાઃ કૃષ્ણેન યે ચેમે સહિતાઃ પુનઃ ॥

ગાવો હ્રિયન્તામ્ એષાં ચ યચ્ ચાસ્તિ વસુ કિંચન
એવમ્ આજ્ઞાપયન્તં તં પ્રહસ્ય મધુસૂદનઃ ॥

ઉત્પત્યારુહ્ય તન્મઞ્ચં કંસં જગ્રાહ વેગિતઃ
કેશેષ્વ્ આકૃષ્ય વિગલત્ કિરીટમ્ અવનીતલે ॥

સ કંસં પાતયામ્ આસ તસ્યોપરિ પપાત ચ
નિઃશેષજગદાધાર ગુરુણા પતતોપરિ ॥

કૃષ્ણેન ત્યાજિતઃ પ્રાણાન્ન્ ઉગ્રસેનાત્મજો નૃપઃ
મૃતસ્ય કેશેષુ તદા ગૃહીત્વા મધુસૂદનઃ ॥

ચકર્ષ દેહં કંસસ્ય રઙ્ગમધ્યે મહાબલઃ
ગૌરવેણાતિમહતા પરિપાતેન કૃષ્યતા ॥

કૃતા કંસસ્ય દેહેન વેગિતેન મહાત્મના
કંસે ગૃહીતે કૃષ્ણેન તદ્ભ્રાતાભ્યાગતો રુષા ॥

સુનામા બલભદ્રેણ લીલયૈવ નિપાતિતઃ
તતો હાહાકૃતં સર્વમ્ આસીત્ તદ્ રઙ્ગમણ્ડલમ્ ॥

અવજ્ઞયા હતં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેન મથુરેશ્વરમ્
કૃષ્ણો ઽપિ વસુદેવસ્ય પાદૌ જગ્રાહ સત્વરમ્ ॥

દેવક્યાશ્ ચ મહાબાહુર્ બલદેવસહાયવાન્
ઉત્થાપ્ય વસુદેવસ્ તુ દેવકી ચ જનાર્દનમ્
સ્મૃતજન્મોક્તવચનૌ તાવ્ એવ પ્રણતૌ સ્થિતૌ ॥

પ્રસીદ દેવદેવેશ દેવાનાં પ્રવર પ્રભો
તથાવયોઃ પ્રસાદેન કૃતાભ્યુદ્ધાર કેશવ ॥

આરાધિતો યદ્ ભગવાન્ અવતીર્ણો ગૃહે મમ
દુર્વૃત્તનિધનાર્થાય તેન નઃ પાવિતં કુલમ્ ॥

ત્વમ્ અન્તઃ સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતેષ્વ્ અવસ્થિતઃ
વર્તતે ચ સમસ્તાત્મંસ્ ત્વત્તો ભૂતભવિષ્યતી ॥

યજ્ઞે ત્વમ્ ઇજ્યસે ઽચિન્ત્ય સર્વદેવમયાચ્યુત
ત્વમ્ એવ યજ્ઞો યજ્વા ચ યજ્ઞાનાં પરમેશ્વર ॥

સાપહ્નવં મમ મનો યદ્ એતત્ ત્વયિ જાયતે
દેવક્યાશ્ ચાત્મજ પ્રીત્યા તદ્ અત્યન્તવિડમ્બના ॥

ત્વં કર્તા સર્વભૂતાનામ્ અનાદિનિધનો ભવાન્
ક્વ ચ મે માનુષસ્યૈષા જિહ્વા પુત્રેતિ વક્ષ્યતિ ॥

જગદ્ એતજ્ જગન્નાથ સંભૂતમ્ અખિલં યતઃ
કયા યુક્ત્યા વિના માયાં સો ઽસ્મત્તઃ સંભવિષ્યતિ ॥

યસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતં સર્વં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્
સ કોષ્ઠોત્સઙ્ગશયનો મનુષ્યાજ્ જાયતે કથમ્ ॥

સ ત્વં પ્રસીદ પરમેશ્વર પાહિ વિશ્વમ્ અંશાવતારકરણૈર્ ન મમાસિ પુત્રઃ
આબ્રહ્મપાદપમયં જગદ્ ઈશ સર્વં ચિત્તે વિમોહયસિ કિં પરમેશ્વરાત્મન્

માયાવિમોહિતદૃશા તનયો મમેતિ કંસાદ્ ભયં કૃતવતા તુ મયાતિતીવ્રમ્
નીતો ઽસિ ગોકુલમ્ અરાતિભયાકુલસ્ય વૃદ્ધિં ગતો ઽસિ મમ ચૈવ ગવામ્ અધીશ

કર્માણિ રુદ્રમરુદશ્વિશતક્રતૂનાં સાધ્યાનિ યાનિ ન ભવન્તિ નિરીક્ષિતાનિ
ત્વં વિષ્ણુર્ ઈશજગતામ્ ઉપકારહેતોઃ પ્રાપ્તો ઽસિ નઃ પરિગતઃ પરમો વિમોહઃ