Brahma Purana · Chapter 185

ekadā tu vinā rāmaṃ kṛṣṇo vṛndāvanaṃ yayau
vicacāra vṛto gopair vanyapuṣpasragujjvalaḥ //

sa jagāmātha kālindīṃ lolakallolaśālinīm
tīrasaṃlagnaphenaughair hasantīm iva sarvataḥ //

tasyāṃ cātimahābhīmaṃ viṣāgnikaṇadūṣitam
hradaṃ kālīyanāgasya dadarśātivibhīṣaṇam //

viṣāgninā visaratā dagdhatīramahātarum
vātāhatāmbuvikṣepa sparśadagdhavihaṃgamam //

tam atīva mahāraudraṃ mṛtyuvaktram ivāparam
vilokya cintayām āsa bhagavān madhusūdanaḥ //

asmin vasati duṣṭātmā kālīyo 'sau viṣāyudhaḥ
yo mayā nirjitas tyaktvā duṣṭo naṣṭaḥ payonidhau //

teneyaṃ dūṣitā sarvā yamunā sāgaraṃgamā
na narair godhanair vāpi tṛṣārtair upabhujyate //

tad asya nāgarājasya kartavyo nigraho mayā
nityatrastāḥ sukhaṃ yena careyur vrajavāsinaḥ //

etadarthaṃ nṛloke 'sminn avatāro mayā kṛtaḥ
yad eṣām utpathasthānāṃ kāryā śāstir durātmanām //

tad etan nātidūrasthaṃ kadambam uruśākhinam
adhiruhyotpatiṣyāmi hrade 'smiñ jīvanāśinaḥ //

itthaṃ vicintya baddhvā ca gāḍhaṃ parikaraṃ tataḥ
nipapāta hrade tatra sarparājasya vegataḥ //

tenāpi patatā tatra kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ
atyarthadūrajātāṃś ca tāṃś cāsiñcan mahīruhān //

te 'hiduṣṭaviṣajvālā taptāmbutapanokṣitāḥ
jajvaluḥ pādapāḥ sadyo jvālāvyāptadigantarāḥ //

āsphoṭayām āsa tadā kṛṣṇo nāgahradaṃ bhujaiḥ
tacchabdaśravaṇāc cātha nāgarājo 'bhyupāgamat //

ātāmranayanaḥ kopād viṣajvālākulaiḥ phaṇaiḥ
vṛto mahāviṣaiś cānyair aruṇair anilāśanaiḥ //

nāgapatnyaś ca śataśo hārihāropaśobhitāḥ
prakampitatanūtkṣepa calatkuṇḍalakāntayaḥ //

tataḥ praveṣṭitaḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanaiḥ
dadaṃśuś cāpi te kṛṣṇaṃ viṣajvālāvilair mukhaiḥ //

taṃ tatra patitaṃ dṛṣṭvā nāgabhoganipīḍitam
gopā vrajam upāgatya cukruśuḥ śokalālasāḥ //

eṣa kṛṣṇo gato moha magno vai kāliye hrade
bhakṣyate sarparājena tad āgacchata mā ciram //

etac chrutvā tato gopā vajrapātopamaṃ vacaḥ
gopyaś ca tvaritā jagmur yaśodāpramukhā hradam //

hā hā kvāsāv iti jano gopīnām ativihvalaḥ
yaśodayā samaṃ bhrānto drutaḥ praskhalito yayau //

nandagopaś ca gopāś ca rāmaś cādbhutavikramaḥ
tvaritaṃ yamunāṃ jagmuḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ //

dadṛśuś cāpi te tatra sarparājavaśaṃgatam
niṣprayatnaṃ kṛtaṃ kṛṣṇaṃ sarpabhogena veṣṭitam //

nandagopaś ca niśceṣṭaḥ paśyan putramukhaṃ bhṛśam
yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattamāḥ //

gopyas tv anyā rudatyaś ca dadṛśuḥ śokakātarāḥ
procuś ca keśavaṃ prītyā bhayakātaragadgadam //

sarvā yaśodayā sārdhaṃ viśāmo 'tra mahāhrade
nāgarājasya no gantum asmākaṃ yujyate vraje //

divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā
vinā dugdhena kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ
vinākṛtā na yāsyāmaḥ kṛṣṇenānena gokulam //

iti gopīvacaḥ śrutvā rauhiṇeyo mahābalaḥ
uvāca gopān vidhurān vilokya stimitekṣaṇaḥ //

nandaṃ ca dīnam atyarthaṃ nyastadṛṣṭiṃ sutānane
mūrchākulāṃ yaśodāṃ ca kṛṣṇamāhātmyasaṃjñayā //

kim ayaṃ devadeveśa bhāvo 'yaṃ mānuṣas tvayā
vyajyate svaṃ tam ātmānaṃ kim anyaṃ tvaṃ na vetsi yat //

tvam asya jagato nābhiḥ surāṇām eva cāśrayaḥ
kartāpahartā pātā ca trailokyaṃ tvaṃ trayīmayaḥ //

atrāvatīrṇayoḥ kṛṣṇa gopā eva hi bāndhavāḥ
gopyaś ca sīdataḥ kasmāt tvaṃ bandhūn samupekṣase //

darśito mānuṣo bhāvo darśitaṃ bālaceṣṭitam
tad ayaṃ damyatāṃ kṛṣṇa durātmā daśanāyudhaḥ //

iti saṃsmāritaḥ kṛṣṇaḥ smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ
āsphālya mocayām āsa svaṃ dehaṃ bhogabandhanāt //

ānāmya cāpi hastābhyām ubhābhyāṃ madhyamaṃ phaṇam
āruhya bhugnaśirasaḥ prananartoruvikramaḥ //

vraṇāḥ phaṇe 'bhavaṃs tasya kṛṣṇasyāṅghrivikuṭṭanaiḥ
yatronnatiṃ ca kurute nanāmāsya tataḥ śiraḥ //

mūrchām upāyayau bhrāntyā nāgaḥ kṛṣṇasya kuṭṭanaiḥ
daṇḍapātanipātena vavāma rudhiraṃ bahu //

taṃ nirbhugnaśirogrīvam āsyaprasrutaśoṇitam
vilokya śaraṇaṃ jagmus tatpatnyo madhusūdanam //

jñāto 'si devadeveśa sarveśas tvam anuttama
paraṃ jyotir acintyaṃ yat tadaṃśaḥ parameśvaraḥ //

na samarthāḥ sura stotuṃ yam ananyabhavaṃ prabhum
svarūpavarṇanaṃ tasya kathaṃ yoṣit kariṣyati //

yasyākhilamahīvyoma jalāgnipavanātmakam
brahmāṇḍam alpakāṃśāṃśaḥ stoṣyāmas taṃ kathaṃ vayam //

tataḥ kuru jagatsvāmin prasādam avasīdataḥ
prāṇāṃs tyajati nāgo 'yaṃ bhartṛbhikṣā pradīyatām //

ity ukte tābhir āśvāsya klāntadeho 'pi pannagaḥ
prasīda devadeveti prāha vākyaṃ śanaiḥ śanaiḥ //

tavāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ nātha svābhāvikaṃ param
nirastātiśayaṃ yasya tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham //

tvaṃ paras tvaṃ parasyādyaḥ paraṃ tvaṃ tatparātmakam
parasmāt paramo yas tvaṃ tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham //

yathāhaṃ bhavatā sṛṣṭo jātyā rūpeṇa ceśvaraḥ
svabhāvena ca saṃyuktas tathedaṃ ceṣṭitaṃ mayā //

yady anyathā pravarteya devadeva tato mayi
nyāyyo daṇḍanipātas te tavaiva vacanaṃ yathā //

tathāpi yaṃ jagatsvāmī daṇḍaṃ pātitavān mayi
sa soḍho 'yaṃ varo daṇḍas tvatto nānyo 'stu me varaḥ //

hatavīryo hataviṣo damito 'haṃ tvayācyuta
jīvitaṃ dīyatām ekam ājñāpaya karomi kim //

nātra stheyaṃ tvayā sarpa kadācid yamunājale
sabhṛtyaparivāras tvaṃ samudrasalilaṃ vraja //

matpadāni ca te sarpa dṛṣṭvā mūrdhani sāgare
garuḍaḥ pannagaripus tvayi na prahariṣyati //

ity uktvā sarparājānaṃ mumoca bhagavān hariḥ
praṇamya so 'pi kṛṣṇāya jagāma payasāṃ nidhim //

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sabhṛtyāpatyabandhavaḥ
samastabhāryāsahitaḥ parityajya svakaṃ hradam //

gate sarpe pariṣvajya mṛtaṃ punar ivāgatam
gopā mūrdhani govindaṃ siṣicur netrajair jalaiḥ //

kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam anye vismitacetasaḥ
tuṣṭuvur muditā gopā dṛṣṭvā śivajalāṃ nadīm //

gīyamāno 'tha gopībhiś caritaiś cāruceṣṭitaiḥ
saṃstūyamāno gopālaiḥ kṛṣṇo vrajam upāgamat //