Brahma Purana · Chapter 181

śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ
avatāraṃ hareś cātra bhārāvataraṇecchayā //

yadā yadā tv adharmasya vṛddhir bhavati bho dvijāḥ
dharmaś ca hrāsam abhyeti tadā devo janārdanaḥ //

avatāraṃ karoty atra dvidhā kṛtvātmanas tanum
sādhūnāṃ rakṣaṇārthāya dharmasaṃsthāpanāya ca //

duṣṭānāṃ nigrahārthāya anyeṣāṃ ca suradviṣām
prajānāṃ rakṣaṇārthāya jāyate 'sau yuge yuge //

purā kila mahī viprā bhūribhārāvapīḍitā
jagāma dharaṇī merau samāje tridivaukasām //

sabrahmakān surān sarvān praṇipatyātha medinī
kathayām āsa tat sarvaṃ khedāt karuṇabhāṣiṇī //

agniḥ suvarṇasya gurur gavāṃ sūryo 'paro guruḥ
mamāpy akhilalokānāṃ vandyo nārāyaṇo guruḥ //

tatsāṃpratam ime daityāḥ kālanemipurogamāḥ
martyalokaṃ samāgamya bādhante 'harniśaṃ prajāḥ //

kālanemir hato yo 'sau viṣṇunā prabhaviṣṇunā
ugrasenasutaḥ kaṃsaḥ saṃbhūtaḥ sumahāsuraḥ //

ariṣṭo dhenukaḥ keśī pralambo narakas tathā
sundo 'suras tathātyugro bāṇaś cāpi baleḥ sutaḥ //

tathānye ca mahāvīryā nṛpāṇāṃ bhavaneṣu ye
samutpannā durātmānas tān na saṃkhyātum utsahe //

akṣauhiṇyo hi bahulā divyamūrtidhṛtāḥ surāḥ
mahābalānāṃ dṛptānāṃ daityendrāṇāṃ mamopari //

tadbhūribhārapīḍārtā na śaknomy amareśvarāḥ
vibhartum ātmānam aham iti vijñāpayāmi vaḥ //

kriyatāṃ tan mahābhāgā mama bhārāvatāraṇam
yathā rasātalaṃ nāhaṃ gaccheyam ativihvalā //

ity ākarṇya dharāvākyam aśeṣais tridaśais tataḥ
bhuvo bhārāvatārārthaṃ brahmā prāha ca coditaḥ //

yad āha vasudhā sarvaṃ satyam etad divaukasaḥ
ahaṃ bhavo bhavantaś ca sarvaṃ nārāyaṇātmakam //

vibhūtayas tu yās tasya tāsām eva parasparam
ādhikyaṃ nyūnatā bādhya bādhakatvena vartate //

tad āgacchata gacchāmaḥ kṣīrābdhes taṭam uttamam
tatrārādhya hariṃ tasmai sarvaṃ vijñāpayāma vai //

sarvadaiva jagatyarthe sa sarvātmā jaganmayaḥ
svalpāṃśenāvatīryorvyāṃ dharmasya kurute sthitim //

ity uktvā prayayau tatra saha devaiḥ pitāmahaḥ
samāhitamanā bhūtvā tuṣṭāva garuḍadhvajam //

namo namas te 'stu sahasramūrte sahasrabāho bahuvaktrapāda
namo namas te jagataḥ pravṛtti vināśasaṃsthānaparāprameya

sūkṣmātisūkṣmaṃ ca bṛhatpramāṇaṃ garīyasām apy atigauravātman
pradhānabuddhīndriyavākpradhāna mūlāparātman bhagavan prasīda

eṣā mahī deva mahīprasūtair mahāsuraiḥ pīḍitaśailabandhā
parāyaṇaṃ tvāṃ jagatām upaiti bhārāvatārārtham apārapāram

ete vayaṃ vṛtraripus tathāyaṃ nāsatyadasrau varuṇas tathaiṣaḥ
ime ca rudrā vasavaḥ sasūryāḥ samīraṇāgnipramukhās tathānye

surāḥ samastāḥ suranātha kāryam ebhir mayā yac ca tad īśa sarvam
ājñāpayājñāṃ pratipālayantas tavaiva tiṣṭhāma sadāstadoṣāḥ

evaṃ saṃstūyamānas tu bhagavān parameśvaraḥ
ujjahārātmanaḥ keśau sitakṛṣṇau dvijottamāḥ //

uvāca ca surān etau matkeśau vasudhātale
avatīrya bhuvo bhāra kleśahāniṃ kariṣyataḥ //

surāś ca sakalāḥ svāṃśair avatīrya mahītale
kurvantu yuddham unmattaiḥ pūrvotpannair mahāsuraiḥ //

tataḥ kṣayam aśeṣās te daiteyā dharaṇītale
prayāsyanti na saṃdeho nānāyudhavicūrṇitāḥ //

vasudevasya yā patnī devakī devatopamā
tasyā garbho 'ṣṭamo 'yaṃ tu matkeśo bhavitā surāḥ //

avatīrya ca tatrāyaṃ kaṃsaṃ ghātayitā bhuvi
kālanemisamudbhūtam ity uktvāntardadhe hariḥ //

adṛśyāya tatas te 'pi praṇipatya mahātmane
merupṛṣṭhaṃ surā jagmur avateruś ca bhūtale //

kaṃsāya cāṣṭamo garbho devakyā dharaṇītale
bhaviṣyatīty ācacakṣe bhagavān nārado muniḥ //

kaṃso 'pi tad upaśrutya nāradāt kupitas tataḥ
devakīṃ vasudevaṃ ca gṛhe guptāv adhārayat //

jātaṃ jātaṃ ca kaṃsāya tenaivoktaṃ yathā purā
tathaiva vasudevo 'pi putram arpitavān dvijāḥ //

hiraṇyakaśipoḥ putrāḥ ṣaḍgarbhā iti viśrutāḥ
viṣṇuprayuktā tān nidrā kramād garbhe nyayojayat //

yoganidrā mahāmāyā vaiṣṇavī mohitaṃ yayā
avidyayā jagat sarvaṃ tām āha bhagavān hariḥ //

gaccha nidre mamādeśāt pātālatalasaṃśrayān
ekaikaśyena ṣaḍgarbhān devakījaṭhare naya //

hateṣu teṣu kaṃsena śeṣākhyo 'ṃśas tato 'naghaḥ
aṃśāṃśenodare tasyāḥ saptamaḥ saṃbhaviṣyati //

gokule vasudevasya bhāryā vai rohiṇī sthitā
tasyāḥ prasūtisamaye garbho neyas tvayodaram //

saptamo bhojarājasya bhayād rodhoparodhataḥ
devakyāḥ patito garbha iti loko vadiṣyati //

garbhasaṃkarṣaṇāt so 'tha loke saṃkarṣaṇeti vai
saṃjñām avāpsyate vīraḥ śvetādriśikharopamaḥ //

tato 'haṃ saṃbhaviṣyāmi devakījaṭhare śubhe
garbhe tvayā yaśodāyā gantavyam avilambitam //

prāvṛṭkāle ca nabhasi kṛṣṇāṣṭamyām ahaṃ niśi
utpatsyāmi navamyāṃ ca prasūtiṃ tvam avāpsyasi //

yaśodāśayane māṃ tu devakyās tvām anindite
macchaktipreritamatir vasudevo nayiṣyati //

kaṃsaś ca tvām upādāya devi śailaśilātale
prakṣepsyaty antarikṣe ca tvaṃ sthānaṃ samavāpsyasi //

tatas tvāṃ śatadhā śakraḥ praṇamya mama gauravāt
praṇipātānataśirā bhaginītve grahīṣyati //

tataḥ śumbhaniśumbhādīn hatvā daityān sahasraśaḥ
sthānair anekaiḥ pṛthivīm aśeṣāṃ maṇḍayiṣyasi //

tvaṃ bhūtiḥ saṃnatiḥ kīrtiḥ kāntir vai pṛthivī dhṛtiḥ
lajjā puṣṭir uṣā yā ca kācid anyā tvam eva sā //

ye tvām āryeti durgeti vedagarbhe 'mbiketi ca
bhadreti bhadrakālīti kṣemyā kṣemaṃkarīti ca //

prātaś caivāparāhṇe ca stoṣyanty ānamramūrtayaḥ
teṣāṃ hi vāñchitaṃ sarvaṃ matprasādād bhaviṣyati //

surāmāṃsopahārais tu bhakṣyabhojyaiś ca pūjitā
nṛṇām aśeṣakāmāṃs tvaṃ prasannāyāṃ pradāsyasi //

te sarve sarvadā bhadrā matprasādād asaṃśayam
asaṃdigdhaṃ bhaviṣyanti gaccha devi yathoditam //