Brahma Purana · Chapter 180

namaskṛtvā sureśāya viṣṇave prabhaviṣṇave
puruṣāya purāṇāya śāśvatāyāvyayāya ca //

caturvyūhātmane tasmai nirguṇāya guṇāya ca
variṣṭhāya gariṣṭhāya vareṇyāyāmitāya ca //

yajñāṅgāyākhilāṅgāya devādyair īpsitāya ca
yasmād aṇutaraṃ nāsti yasmān nāsti bṛhattaram //

yena viśvam idaṃ vyāptam ajena sacarācaram
āvirbhāvatirobhāva dṛṣṭādṛṣṭavilakṣaṇam //

vadanti yat sṛṣṭam iti tathaivāpy upasaṃhṛtam
brahmaṇe cādidevāya namaskṛtya samādhinā //

avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane
sadaikarūparūpāya jiṣṇave viṣṇave namaḥ //

namo hiraṇyagarbhāya haraye śaṃkarāya ca
vāsudevāya tārāya sargasthityantakāriṇe //

ekānekasvarūpāya sthūlasūkṣmātmane namaḥ
avyaktavyaktabhūtāya viṣṇave muktihetave //

sargasthitivināśānāṃ jagato yo jaganmayaḥ
mūlabhūto namas tasmai viṣṇave paramātmane //

ādhārabhūtaṃ viśvasyāpy aṇīyāṃsam aṇīyasām
praṇamya sarvabhūtastham acyutaṃ puruṣottamam //

jñānasvarūpam atyantaṃ nirmalaṃ paramārthataḥ
tam evārthasvarūpeṇa bhrāntidarśanataḥ sthitam //

viṣṇuṃ grasiṣṇuṃ viśvasya sthitisarge tathā prabhum
anādiṃ jagatām īśam ajam akṣayam avyayam //

kathayāmi yathā pūrvaṃ yakṣādyair munisattamaiḥ
pṛṣṭaḥ provāca bhagavān abjayoniḥ pitāmahaḥ //

ṛksāmāny udgiran vaktrair yaḥ punāti jagattrayam
praṇipatya tatheśānam ekārṇavavinirgatam //

yasyāsuragaṇā yajñān vilumpanti na yājinām
pravakṣyāmi mataṃ kṛtsnaṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ //

yena sṛṣṭiṃ samuddiśya dharmādyāḥ prakaṭīkṛtāḥ
āpo nārā iti proktā munibhis tattvadarśibhiḥ //

ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
sa devo bhagavān sarvaṃ vyāpya nārāyaṇo vibhuḥ //

caturdhā saṃsthito brahmā saguṇo nirguṇas tathā
ekā mūrtir anuddeśyā śuklāṃ paśyanti tāṃ budhāḥ //

jvālāmālāvanaddhāṅgī niṣṭhā sā yogināṃ parā
dūrasthā cāntikasthā ca vijñeyā sā guṇātigā //

vāsudevābhidhānāsau nirmamatvena dṛśyate
rūpavarṇādayas tasyā na bhāvāḥ kalpanāmayāḥ //

āste ca sā sadā śuddhā supratiṣṭhaikarūpiṇī
dvitīyā pṛthivīṃ mūrdhnā śeṣākhyā dhārayaty adhaḥ //

tāmasī sā samākhyātā tiryaktvaṃ samupāgatā
tṛtīyā karma kurute prajāpālanatatparā //

sattvodriktā tu sā jñeyā dharmasaṃsthānakāriṇī
caturthī jalamadhyasthā śete pannagatalpagā //

rajas tasyā guṇaḥ sargaṃ sā karoti sadaiva hi
yā tṛtīyā harer mūrtiḥ prajāpālanatatparā //

sā tu dharmavyavasthānaṃ karoti niyataṃ bhuvi
proddhatān asurān hanti dharmavyucchittikāriṇaḥ //

pāti devān sagandharvān dharmarakṣāparāyaṇān
yadā yadā ca dharmasya glāniḥ samupajāyate //

abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjaty asau
bhūtvā purā varāheṇa tuṇḍenāpo nirasya ca //

ekayā daṃṣṭrayotkhātā nalinīva vasuṃdharā
kṛtvā nṛsiṃharūpaṃ ca hiraṇyakaśipur hataḥ //

vipracittimukhāś cānye dānavā vinipātitāḥ
vāmanaṃ rūpam āsthāya baliṃ saṃyamya māyayā //

trailokyaṃ krāntavān eva vinirjitya diteḥ sutān
bhṛgor vaṃśe samutpanno jāmadagnyaḥ pratāpavān //

jaghāna kṣatriyān rāmaḥ pitur vadham anusmaran
tathātritanayo bhūtvā dattātreyaḥ pratāpavān //

yogam aṣṭāṅgam ācakhyāv alarkāya mahātmane
rāmo dāśarathir bhūtvā sa tu devaḥ pratāpavān //

jaghāna rāvaṇaṃ saṃkhye trailokyasya bhayaṃkaram
yadā caikārṇave supto devadevo jagatpatiḥ //

sahasrayugaparyantaṃ nāgaparyaṅkago vibhuḥ
yoganidrāṃ samāsthāya sve mahimni vyavasthitaḥ //

trailokyam udare kṛtvā jagat sthāvarajaṅgamam
janalokagataiḥ siddhaiḥ stūyamāno maharṣibhiḥ //

tasya nābhau samutpannaṃ padmaṃ dikpattramaṇḍitam
marutkiñjalkasaṃyuktaṃ gṛhaṃ paitāmahaṃ varam //

yatra brahmā samutpanno devadevaś caturmukhaḥ
tadā karṇamalodbhūtau dānavau madhukaiṭabhau //

mahābalau mahāvīryau brahmāṇaṃ hantum udyatau
jaghāna tau durādharṣau utthāya śayanodadheḥ //

evamādīṃs tathaivānyān asaṃkhyātum ihotsahe
avatāro hy ajasyeha māthuraḥ sāṃpratas tv ayam //

iti sā sāttvikī mūrtir avatāraṃ karoti ca
pradyumneti samākhyātā rakṣākarmaṇy avasthitā //

devatve 'tha manuṣyatve tiryagyonau ca saṃsthitā
gṛhṇāti tatsvabhāvaś ca vāsudevecchayā sadā //

dadāty abhimatān kāmān pūjitā sā dvijottamāḥ
evaṃ mayā samākhyātaḥ kṛtakṛtyo 'pi yaḥ prabhuḥ
mānuṣatvaṃ gato viṣṇuḥ śṛṇudhvaṃ cottaraṃ punaḥ //