Brahma Purana · Chapter 179
vyāsasya vacanaṃ śrutvā munayaḥ saṃyatendriyāḥ
prītā babhūvuḥ saṃhṛṣṭā vismitāś ca punaḥ punaḥ //
aho bhāratavarṣasya tvayā saṃkīrtitā guṇāḥ
tadvac chrīpuruṣākhyasya kṣetrasya puruṣottama //
vismayo hi na caikasya śrutvā māhātmyam uttamam
puruṣākhyasya kṣetrasya prītiś ca vadatāṃ vara //
cirāt prabhṛti cāsmākaṃ saṃśayo hṛdi vartate
tvadṛte saṃśayasyāsya cchettā nānyo 'sti bhūtale //
utpattiṃ baladevasya kṛṣṇasya ca mahītale
bhadrāyāś caiva kārtsnyena pṛcchāmas tvāṃ mahāmune //
kimarthaṃ tau samutpannau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau
vasudevasutau vīrau sthitau nandagṛhe mune //
niḥsāre mṛtyuloke 'smin duḥkhaprāye 'ticañcale
jalabudbudasaṃkāśe bhairave lomaharṣaṇe //
viṇmūtrapicchalaṃ kaṣṭaṃ saṃkaṭaṃ duḥkhadāyakam
kathaṃ ghorataraṃ teṣāṃ garbhavāsam arocata //
yāni karmāṇi cakrus te samutpannā mahītale
vistareṇa mune tāni brūhi no vadatāṃ vara //
samagraṃ caritaṃ teṣām adbhutaṃ cātimānuṣam
kathaṃ sa bhagavān devaḥ sureśaḥ surasattamaḥ //
vasudevakule dhīmān vāsudevatvam āgataḥ
amaraiś cāvṛtaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhir alaṃkṛtam //
devalokaṃ kim utsṛjya martyaloka ihāgataḥ
devamānuṣayor netā dyor bhuvaḥ prabhavo 'vyayaḥ //
kimarthaṃ divyam ātmānaṃ mānuṣeṣu nyayojayat
yaś cakraṃ vartayaty eko mānuṣāṇām anāmayam //
sa mānuṣye kathaṃ buddhiṃ cakre cakragadādharaḥ
gopāyanaṃ yaḥ kurute jagataḥ sārvabhautikam //
sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇur gopatvam akarot prabhuḥ
mahābhūtāni bhūtātmā yo dadhāra cakāra ca //
śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā dhṛtaḥ
yena lokān kramair jitvā tribhir vai tridaśepsayā //
sthāpitā jagato mārgās trivargāś cābhavaṃs trayaḥ
yo 'ntakāle jagat pītvā kṛtvā toyamayaṃ vapuḥ //
lokam ekārṇavaṃ cakre dṛśyādṛśyena cātmanā
yaḥ purāṇaḥ purāṇātmā vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ //
viṣāṇāgreṇa vasudhām ujjahārārisūdanaḥ
yaḥ purā puruhūtārthe trailokyam idam avyayam //
dadau jitvā vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ
yena saiṃhavapuḥ kṛtvā dvidhā kṛtvā ca tat punaḥ //
pūrvadaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipur hataḥ
yaḥ purā hy analo bhūtvā aurvaḥ saṃvartako vibhuḥ //
pātālastho 'rṇavarasaṃ papau toyamayaṃ hariḥ
sahasracaraṇaṃ brahma sahasrāṃśusahasradam //
sahasraśirasaṃ devaṃ yam āhur vai yuge yuge
nābhyāṃ padmaṃ samudbhūtaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham //
ekārṇave nāgaloke saddhiraṇmayapaṅkajam
yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye //
yena devamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ
guhāsaṃsthena cotsiktaḥ kālanemir nipātitaḥ //
uttarānte samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadhau
yaḥ śete śāśvataṃ yogam āsthāya timiraṃ mahat //
surāraṇī garbham adhatta divyaṃ tapaḥprakarṣād aditiḥ purāṇam
śakraṃ ca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvadhānena kṛtaṃ cakāra
padāni yo yogamayāni kṛtvā cakāra daityān salileśayasthān
kṛtvā ca devāṃs tridaśeśvarāṃs tu cakre sureśaṃ puruhūtam eva
gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā
agnim āhavanīyaṃ ca vedaṃ dīkṣāṃ samid dhruvam //
prokṣaṇīyaṃ sruvaṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca
avākpāṇis tu yaś cakre havyabhāgabhujas tathā //
havyādāṃś ca surāṃś cakre kavyādāṃś ca pitṝn atha
bhogārthe yajñavidhinā 'yojayad yajñakarmaṇi //
pātrāṇi dakṣiṇāṃ dīkṣāṃ carūṃś colūkhalāni ca
yūpaṃ samit sruvaṃ somaṃ pavitrān paridhīn api //
yajñiyāni ca dravyāṇi camasāṃś ca tathāparān
sadasyān yajamānāṃś ca medhādīṃś ca kratūttamān //
vibabhāja purā yas tu pārameṣṭhyena karmaṇā
yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā lokān anuparākramāt //
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāś ca kalās traikālyam eva ca
muhūrtās tithayo māsā dinaṃ saṃvatsaras tathā //
ṛtavaḥ kālayogāś ca pramāṇaṃ trividhaṃ triṣu
āyuḥkṣetrāṇy upacayo lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam //
trayo lokās trayo devās traividyaṃ pāvakās trayaḥ
traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo varṇās trayo guṇāḥ //
sṛṣṭā lokāḥ purā sarve yenānantena karmaṇā
sarvabhūtagataḥ sraṣṭā sarvabhūtaguṇātmakaḥ //
nṛṇām indriyapūrveṇa yogena ramate ca yaḥ
gatāgatābhyāṃ yogena ya eva vidhir īśvaraḥ //
yo gatir dharmayuktānām agatiḥ pāpakarmaṇām
cāturvarṇyasya prabhavaś cāturvarṇyasya rakṣitā //
cāturvidyasya yo vettā cāturāśramyasaṃśrayaḥ
digantaraṃ nabho bhūmir vāyur vāpi vibhāvasuḥ //
candrasūryamayaṃ jyotir yugeśaḥ kṣaṇadācaraḥ
yaḥ paraṃ śrūyate jyotir yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ //
yaṃ paraṃ prāhur aparaṃ yaḥ paraḥ paramātmavān
ādityānāṃ tu yo devo yaś ca daityāntako vibhuḥ //
yugānteṣv antako yaś ca yaś ca lokāntakāntakaḥ
setur yo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmaṇām //
vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhur yaḥ prabhavātmanām
somabhūtaś ca saumyānām agnibhūto 'gnivarcasām //
yaḥ śakrāṇām īśabhūtas tapobhūtas tapasvinām
vinayo nayavṛttīnāṃ tejas tejasvinām api //
vigraho vigrahārhāṇāṃ gatir gatimatām api
ākāśaprabhavo vāyur vāyoḥ prāṇād dhutāśanaḥ //
divo hutāśanaḥ prāṇaḥ prāṇo 'gnir madhusūdanaḥ
rasāc choṇitasaṃbhūtiḥ śoṇitān māṃsam ucyate //
māṃsāt tu medaso janma medaso 'sthi nirucyate
asthno majjā samabhavan majjātaḥ śukrasaṃbhavaḥ //
śukrād garbhaḥ samabhavad rasamūlena karmaṇā
tatrāpāṃ prathamo bhāgaḥ sa saumyo rāśir ucyate //
garbhoṣmasaṃbhavo jñeyo dvitīyo rāśir ucyate
śukraṃ somātmakaṃ vidyād ārtavaṃ pāvakātmakam //
bhāvā rasānugāś caiṣāṃ bīje ca śaśipāvakau
kaphavarge bhavec chukraṃ pittavarge ca śoṇitam //
kaphasya hṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tan manasaḥ smṛtam //
nābhikoṣṭhāntaraṃ yat tu tatra devo hutāśanaḥ
manaḥ prajāpatir jñeyaḥ kaphaḥ somo vibhāvyate //
pittam agniḥ smṛtaṃ tv evam agnisomātmakaṃ jagat
evaṃ pravartite garbhe vardhite 'rbudasaṃnibhe //
vāyuḥ praveśaṃ saṃcakre saṃgataḥ paramātmanaḥ
sa pañcadhā śarīrastho bhidyate vartate punaḥ //
prāṇāpānau samānaś ca udāno vyāna eva ca
prāṇo 'sya paramātmānaṃ vardhayan parivartate //
apānaḥ paścimaṃ kāyam udāno 'rdhaṃ śarīriṇaḥ
vyānas tu vyāpyate yena samānaḥ saṃnivartate //
bhūtāvāptis tatas tasya jāyetendriyagocarā
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam //
tasyendriyaniviṣṭāni svaṃ svaṃ bhāgaṃ pracakrire
pārthivaṃ deham āhus tu prāṇātmānaṃ ca mārutam //
chidrāṇy ākāśayonīni jalāt srāvaḥ pravartate
jyotiś cakṣūṃṣi tejaś ca ātmā teṣāṃ manaḥ smṛtam //
grāmāś ca viṣayāś caiva yasya vīryāt pravartitāḥ
ity etān puruṣaḥ sarvān sṛjaṃl lokān sanātanaḥ //
naidhane 'smin kathaṃ loke naratvaṃ viṣṇur āgataḥ
eṣa naḥ saṃśayo brahmann eṣa no vismayo mahān //
kathaṃ gatir gatimatām āpanno mānuṣīṃ tanum
āścaryaṃ paramaṃ viṣṇur devair daityaiś ca kathyate //
viṣṇor utpattim āścaryaṃ kathayasva mahāmune
prakhyātabalavīryasya viṣṇor amitatejasaḥ //
karmaṇāścaryabhūtasya viṣṇos tattvam ihocyatām
kathaṃ sa devo devānām ārtihā puruṣottamaḥ //
sarvavyāpī jagannāthaḥ sarvalokamaheśvaraḥ
sargasthityantakṛd devaḥ sarvalokasukhāvahaḥ //
akṣayaḥ śāśvato 'nantaḥ kṣayavṛddhivivarjitaḥ
nirlepo nirguṇaḥ sūkṣmo nirvikāro nirañjanaḥ //
sarvopādhivinirmuktaḥ sattāmātravyavasthitaḥ
avikārī vibhur nityaḥ paramātmā sanātanaḥ //
acalo nirmalo vyāpī nityatṛpto nirāśrayaḥ
viśuddhaṃ śrūyate yasya haritvaṃ ca kṛte yuge //
vaikuṇṭhatvaṃ ca deveṣu kṛṣṇatvaṃ mānuṣeṣu ca
īśvarasya hi tasyemāṃ gahanāṃ karmaṇo gatim //
samatītāṃ bhaviṣyaṃ ca śrotum icchā pravartate
avyakto vyaktaliṅgastho ya eṣa bhagavān prabhuḥ //
nārāyaṇo hy anantātmā prabhavo 'vyaya eva ca
eṣa nārāyaṇo bhūtvā harir āsīt sanātanaḥ //
brahmā śakraś ca rudraś ca dharmaḥ śukro bṛhaspatiḥ
pradhānātmā purā hy eṣa brahmāṇam asṛjat prabhuḥ //
so 'sṛjat pūrvapuruṣaḥ purā kalpe prajāpatīn
evaṃ sa bhagavān viṣṇuḥ sarvalokamaheśvaraḥ
kimarthaṃ martyaloke 'smin yāto yadukule hariḥ //
Original text: Brahmapurāṇa 1-246 · Data entry Peter Schreiner Renate Söhnen-Thieme · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0