Brahma Purana · Chapter 159

vañjarāsaṃgamaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam
ṛṣibhiḥ sevitaṃ nityaṃ siddhai rājarṣibhis tathā //

dāsatvam agamat pūrvaṃ nāgānāṃ garuḍaḥ khagaḥ
mātṛdāsyāt tadā duḥkha parisaṃtaptamānasaḥ
kadācic cintayām āsa rahaḥ sthitvā viniśvasan //

ta eva dhanyā loke 'smin kṛtapuṇyās ta eva hi
nānyasevā kṛtā yais tu na yeṣāṃ vyasanāgamaḥ //

sukhaṃ tiṣṭhanti gāyanti svapanti ca hasanti ca
svadehaprabhavo dhanyā dhig dhig anyavaśe sthitān //

iti cintāsamāviṣṭo jananīm etya duḥkhitaḥ
paryapṛcchad ameyātmā vainateyo 'tha mātaram //

kasyāparādhān mātas tvaṃ pitur vā mama vānyataḥ
dāsītvam āptā vada tat kāraṇaṃ mama pṛcchataḥ //

sābravīt putram ātmīyam aruṇasyānujaṃ priyam //

naiva kasyāparādho 'sti svāparādho mayoditaḥ
yasyā vākyaṃ viparyeti sā dāsī syān mayoditam //

kadrūś cāpi tathaivāhaṃ sā mayā saṃyutā yayau
kadrvā mamābhavad vādaś chadmanāhaṃ tayā jitā //

vidhir hi balavāṃs tāta kāṃ kāṃ ceṣṭāṃ na ceṣṭate
evaṃ dāsītvam agamaṃ kadrvāḥ kaśyapanandana
yadā dāsī tu jātāhaṃ dāso 'bhūs tvaṃ dvijanmaja //

tūṣṇīṃ tadā babhūvāsau garuḍo 'tīva duḥkhitaḥ
na kiṃcid ūce jananīṃ cintayan bhavitavyatām //

kadrūḥ kadācit sā prāha putrāṇāṃ hitam icchatī
ātmano bhūtim icchantī vinatāṃ khagamātaram //

putraḥ sūryaṃ namaskartuṃ tava yāty anivāritaḥ
aho lokatraye 'py asmin dhanyāsi bata dāsy api //

svaduḥkhaṃ gūhamānā sā kadrūṃ prāha suvismitā //

tava putrās tu kim iti raviṃ draṣṭuṃ na yānti ca //

putrān madīyān subhage naya nāgālayaṃ prati
samudrasya samīpe tu tad āste śītalaṃ saraḥ //

suparṇas tv avahan nāgān kadrūṃ ca vinatā tathā
tataḥ provāca muditā vainateyasya mātaram //

surāṇāṃ netu nilayaṃ garuḍo matsutān iti
punaḥ prāha sarpamātā garuḍaṃ vinayānvitam //

putrā me draṣṭum icchanti haṃsaṃ trijagatāṃ gurum
namaskṛtvā tataḥ sūryam eṣyanti nilayaṃ mama
haṇḍe tvaṃ naya putrān me sūryamaṇḍalam anvaham //

sā vepamānā vinatā dīnā kadrūm abhāṣata //

nāhaṃ kṣamā sarpamātaḥ putro me neṣyate sutān
dṛṣṭvā dinakaraṃ devaṃ punar eva prayāntu te //

vinatā svasutaṃ prāha vihagānām adhīśvaram
namaskartum athecchanti nāgāḥ svāmitvam āgatāḥ //

bhāsvantam ity uvāceyaṃ māṃ sarpajananī haṭhāt
tathety uktvā sa garuḍo mām ārohantu pannagāḥ //

tadārūḍhaṃ sarpasainyaṃ garuḍaṃ vihagādhipam
śanaiḥ śanair upagamad yatra devo divākaraḥ
te dahyamānās tīkṣṇena bhānutāpena vivyathuḥ //

nivartasva mahāprājña pataṃgāya namo namaḥ
alaṃ sūryasya sadanaṃ dagdhāḥ sūryasya tejasā
yāmas tvayā vā garuḍa vihāya tvām athāpi vā //

evaṃ nāgair ucyamāna ādityaṃ darśayāmi vaḥ
ity uktvā gaganaṃ śīghraṃ jagāmādityasaṃmukhaḥ //

dagdhabhogā nipetus te dvīpaṃ taṃ vīraṇaṃ prati
bahavaḥ śatasāhasrāḥ pīḍitā dagdhavigrahāḥ //

putrāṇām ārtasaṃnādaṃ patitānāṃ mahītale
āśvāsituṃ samāyātā tān sā kadrūḥ suvihvalā //

uvāca vinatāṃ kadrūs tava putro 'tiduṣkṛtam
kṛtavān atidurmedhā yeṣāṃ śāntir na vidyate //

nānyathā kartum āyāti svāmivākyaṃ phaṇīśvaraḥ
sa kāśyapo bṛhattejā yady atra syād anāmayam //

bhavec caivaṃ kathaṃ śāntiḥ putrāṇāṃ mama bhāmini
kadrvās tad vacanaṃ śrutvā vinatā hy atibhītavat //

putram āha mahātmānaṃ garuḍaṃ vihagādhipam //

nedaṃ yuktataraṃ putra bhūṣaṇaṃ vinayena hi
vartituṃ yuktam ity uktaṃ vaiparītyaṃ na yujyate //

nāmitreṣv api kartavyaṃ sadbhir jihmaṃ kadācana
śrotriye cāntyaje vāpi samaṃ candraḥ prakāśate //

kurvanty aniṣṭaṃ kapaṭais ta eva mama putraka
prasahya kartuṃ ye sākṣād aśaktāḥ puruṣādhamāḥ //

vinatā ca tataḥ prāha kadrūṃ tāṃ sarpamātaram //

kiṃ kṛtvā śāntir abhyeti putrāṇāṃ te karomi tat
jarayā tu gṛhītās te vada śāntiṃ karomi tat //

kadrūr apy āha vinatāṃ rasātalagataṃ payaḥ
tenābhiṣecitānāṃ me putrāṇāṃ śāntir eṣyati //

kadrvās tad vacanaṃ śrutvā rasātalagataṃ payaḥ
kṣaṇenaiva samānīya nāgāṃs tān abhyaṣecayat
tataḥ provāca garuḍo maghavānaṃ śatakratum //

meghāś cāpy atra varṣantu trailokyasyopakāriṇaḥ //

tathā vavarṣa parjanyo nāgānām abhavac chivam
rasātalabhavaṃ gāṅgaṃ nāgasaṃjīvanaṃ payaḥ //

jarāśokavināśārtham ānītaṃ garuḍena yat
yatrābhiṣecitā nāgās tan nāgālayam ucyate //

garuḍena yato vāri ānītaṃ tad rasātalāt
tad gāṅgaṃ vāri sarveṣāṃ sarvapāpapraṇāśanam //

jarāyā vāraṇaṃ yasmān nāgānām abhavac chivam
rasātalabhavaṃ gāṅgaṃ nāgasaṃjīvanaṃ yataḥ //

jarāśokavināśārthaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe
sākṣād amṛtasaṃvāhā vañjarā sābhavan nadī //

jarādāridryasaṃtāpa hāriṇī kleśavāriṇī
rasātalabhavā gaṅgā martyalokabhavā tu yā //

tayoś ca saṃgamo yaḥ syāt kiṃ punas tatra varṇyate
yasyānusmaraṇād eva nāśaṃ yānty aghasaṃcayāḥ //

tatra ca snānadānānāṃ phalaṃ ko vaktum īśvaraḥ
sapādaṃ tatra tīrthānāṃ lakṣam āhur manīṣiṇaḥ //

sarvasaṃpattidātṝṇāṃ sarvapāpaughahāriṇām
vañjarāsaṃgamasamaṃ tīrthaṃ kvāpi na vidyate
yadanusmaraṇenāpi vipadyante vipattayaḥ //