Brahma Purana · Chapter 158

vyāsatīrtham iti khyātaṃ prācetasam ataḥ param
nātaḥ parataraṃ kiṃcit pāvanaṃ sarvasiddhidam //

daśa me mānasāḥ putrāḥ sraṣṭāro jagatām api
antaṃ jijñāsavas te vai pṛthivyā jagmur ojasā //

punaḥ sṛṣṭāḥ punas te 'pi yātās tān samavekṣitum
naiva te 'pi samāyātā ye gatās te gatā gatāḥ //

tadotpannā mahāprājñā divyā āṅgiraso mune
vedavedāṅgatattvajñāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ //

te 'nujñātā aṅgirasā guruṃ natvā tapodhanāḥ
tapase niścitāḥ sarve naiva pṛṣṭvā tu mātaram //

sarvebhyo hy adhikā mātā gurubhyo gauraveṇa hi
tadā nārada kopena sā śaśāpa tadātmajān //

mām anādṛtya ye putrāḥ pravṛttāś carituṃ tapaḥ
sarvair api prakārais tan na teṣāṃ siddhim eṣyati //

nānādeśāṃś ca cinvānās tapaḥsiddhiṃ na yānti ca
vighnam anveti tān sarvān itaś cetaś ca dhāvataḥ //

kvāpi tad rākṣasair vighnaṃ kvāpi tan mānuṣair abhūt
pramadābhiḥ kvacic cāpi kvāpi taddehadoṣataḥ //

evaṃ tu bhramamāṇās te yayuḥ sarve taponidhim
agastyaṃ tapatāṃ śreṣṭhaṃ kumbhayoniṃ jagadgurum //

namaskṛtvā hy āṅgirasā hy agnivaṃśasamudbhavāḥ
dakṣiṇāśāpatiṃ śāntaṃ vinītāḥ praṣṭum udyatāḥ //

bhagavan kena doṣeṇa tapo 'smākaṃ na sidhyati
nānāvidhair apy upāyaiḥ kurvatāṃ ca punaḥ punaḥ //

kiṃ kurmaḥ kaḥ prakāro 'tra tapasy eva bhavāma kim
upāyaṃ brūhi viprendra jyeṣṭho 'si tapasā dhruvam //

jñātāsi jñānināṃ brahman vaktāsi vadatāṃ varaḥ
śānto 'si yamināṃ nityaṃ dayāvān priyakṛt tathā //

akrodhanaś ca na dveṣṭā tasmād brūhi vivakṣitam
sāhaṃkārā dayāhīnā gurusevāvivarjitāḥ
asatyavādinaḥ krūrā na te tattvaṃ vijānate //

agastyaḥ prāha tān sarvān kṣaṇaṃ dhyātvā śanaiḥ śanaiḥ //

śāntātmāno bhavanto vai sraṣṭāro brahmaṇā kṛtāḥ
na paryāptaṃ tapaś cābhūt smaradhvaṃ smayakāraṇam //

brahmaṇā nirmitāḥ pūrvaṃ ye gatāḥ sukham edhate
ye gatāḥ punar anveṣṭuṃ te ca tv āṅgiraso 'bhavan //

te yūyaṃ ca punaḥ kāle yātā yātāḥ śanaiḥ śanaiḥ
prajāpater apy adhikā bhavitāro na saṃśayaḥ //

ito yāntu tapas taptuṃ gaṅgāṃ trailokyapāvanīm
nopāyo 'nyo 'sti saṃsāre vinā gaṅgāṃ śivapriyām //

tatrāśrame puṇyadeśe jñānadaṃ pūjayiṣyatha
sa cchedayiṣyaty akhilaṃ saṃśayaṃ vo mahāmatiḥ
na siddhiḥ kvāpi keṣāṃcid vinā sadguruṇā yataḥ //

te tam ūcur munivaraṃ jñānadaḥ ko 'bhidhīyate
brahmā viṣṇur maheśo vā ādityo vāpi candramāḥ //

agniś ca varuṇaḥ kaḥ syāj jñānado munisattama
agastyaḥ punar apy āha jñānadaḥ śrūyatām ayam //

yā āpaḥ so 'gnir ity ukto yo 'gniḥ sūryaḥ sa ucyate
yaś ca sūryaḥ sa vai viṣṇur yaś ca viṣṇuḥ sa bhāskaraḥ //

yaś ca brahmā sa vai rudro yo rudraḥ sarvam eva tat
yasya sarvaṃ tu taj jñānaṃ jñānadaḥ so 'tra kīrtyate //

deśikaprerakavyākhyā kṛdupādhyāyadehadāḥ
guravaḥ santi bahavas teṣāṃ jñānaprado mahān //

tad eva jñānam atroktaṃ yena bhedo vihanyate
eka evādvayaḥ śaṃbhur indramitrāgnināmabhiḥ
vadanti bahudhā viprā bhrāntopakṛtihetave //

etac chrutvā muner vākyaṃ gāthā gāyanta eva te
jagmuḥ pañcottarāṃ gaṅgāṃ pañca jagmuś ca dakṣiṇām //

agastyenoditān devān pūjayanto yathāvidhi
āsaneṣu viśeṣeṇa hy āsīnās tattvacintakāḥ //

teṣāṃ sarve suragaṇāḥ prītimanto 'bhavan mune
sraṣṭṛtvaṃ tu yugādau yat kalpitaṃ viśvayoninā //

adharmāṇāṃ nivṛttyarthaṃ vedānāṃ sthāpanāya ca
lokānām upakārārthaṃ dharmakāmārthasiddhaye //

purāṇasmṛtivedārtha dharmaśāstrārthaniścaye
sraṣṭṛtvaṃ jagatām iṣṭaṃ tādṛgrūpā bhaviṣyatha //

prajāpatitvaṃ teṣāṃ vai bhaviṣyati śanaiḥ kramāt
yadā hy adharmo bhavitā vedānāṃ ca parābhavaḥ //

vedānāṃ vyasanaṃ tebhyo bhāvivyāsās tatas tu te
yadā yadā tu dharmasya glānir vedasya dṛśyate //

tadā tadā tu te vyāsā bhaviṣyanty upakāriṇaḥ
teṣāṃ yat tapasaḥ sthānaṃ gaṅgāyās tīram uttamam //

tatra tatra śivo viṣṇur aham āditya eva ca
agnir āpaḥ sarvam iti tatra saṃnihitaṃ sadā //

naitebhyaḥ pāvanaṃ kiṃcin naitebhyas tv adhikaṃ kvacit
tattadākāratāṃ prāptaṃ paraṃ brahmaiva kevalam //

sarvātmakaḥ śivo vyāpī sarvabhāvasvarūpadhṛk
viśeṣatas tatra tīrthe sarvaprāṇyanukampayā //

sarvair devair anuvṛtas tadanugrahakārakaḥ
dharmavyāsās tu te jñeyā vedavyāsās tathaiva ca //

teṣāṃ tīrthaṃ tena nāmnā vyapadiṣṭaṃ jagattraye
pāpapaṅkakṣālanāmbho mohadhvāntamadāpaham
sarvasiddhipradaṃ puṃsāṃ vyāsatīrtham anuttamam //