બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 159

વઞ્જરાસંગમં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્
ઋષિભિઃ સેવિતં નિત્યં સિદ્ધૈ રાજર્ષિભિસ્ તથા ॥

દાસત્વમ્ અગમત્ પૂર્વં નાગાનાં ગરુડઃ ખગઃ
માતૃદાસ્યાત્ તદા દુઃખ પરિસંતપ્તમાનસઃ
કદાચિચ્ ચિન્તયામ્ આસ રહઃ સ્થિત્વા વિનિશ્વસન્ ॥

ત એવ ધન્યા લોકે ઽસ્મિન્ કૃતપુણ્યાસ્ ત એવ હિ
નાન્યસેવા કૃતા યૈસ્ તુ ન યેષાં વ્યસનાગમઃ ॥

સુખં તિષ્ઠન્તિ ગાયન્તિ સ્વપન્તિ ચ હસન્તિ ચ
સ્વદેહપ્રભવો ધન્યા ધિગ્ ધિગ્ અન્યવશે સ્થિતાન્ ॥

ઇતિ ચિન્તાસમાવિષ્ટો જનનીમ્ એત્ય દુઃખિતઃ
પર્યપૃચ્છદ્ અમેયાત્મા વૈનતેયો ઽથ માતરમ્ ॥

કસ્યાપરાધાન્ માતસ્ ત્વં પિતુર્ વા મમ વાન્યતઃ
દાસીત્વમ્ આપ્તા વદ તત્ કારણં મમ પૃચ્છતઃ ॥

સાબ્રવીત્ પુત્રમ્ આત્મીયમ્ અરુણસ્યાનુજં પ્રિયમ્ ॥

નૈવ કસ્યાપરાધો ઽસ્તિ સ્વાપરાધો મયોદિતઃ
યસ્યા વાક્યં વિપર્યેતિ સા દાસી સ્યાન્ મયોદિતમ્ ॥

કદ્રૂશ્ ચાપિ તથૈવાહં સા મયા સંયુતા યયૌ
કદ્ર્વા મમાભવદ્ વાદશ્ છદ્મનાહં તયા જિતા ॥

વિધિર્ હિ બલવાંસ્ તાત કાં કાં ચેષ્ટાં ન ચેષ્ટતે
એવં દાસીત્વમ્ અગમં કદ્ર્વાઃ કશ્યપનન્દન
યદા દાસી તુ જાતાહં દાસો ઽભૂસ્ ત્વં દ્વિજન્મજ ॥

તૂષ્ણીં તદા બભૂવાસૌ ગરુડો ઽતીવ દુઃખિતઃ
ન કિંચિદ્ ઊચે જનનીં ચિન્તયન્ ભવિતવ્યતામ્ ॥

કદ્રૂઃ કદાચિત્ સા પ્રાહ પુત્રાણાં હિતમ્ ઇચ્છતી
આત્મનો ભૂતિમ્ ઇચ્છન્તી વિનતાં ખગમાતરમ્ ॥

પુત્રઃ સૂર્યં નમસ્કર્તું તવ યાત્ય્ અનિવારિતઃ
અહો લોકત્રયે ઽપ્ય્ અસ્મિન્ ધન્યાસિ બત દાસ્ય્ અપિ ॥

સ્વદુઃખં ગૂહમાના સા કદ્રૂં પ્રાહ સુવિસ્મિતા ॥

તવ પુત્રાસ્ તુ કિમ્ ઇતિ રવિં દ્રષ્ટું ન યાન્તિ ચ ॥

પુત્રાન્ મદીયાન્ સુભગે નય નાગાલયં પ્રતિ
સમુદ્રસ્ય સમીપે તુ તદ્ આસ્તે શીતલં સરઃ ॥

સુપર્ણસ્ ત્વ્ અવહન્ નાગાન્ કદ્રૂં ચ વિનતા તથા
તતઃ પ્રોવાચ મુદિતા વૈનતેયસ્ય માતરમ્ ॥

સુરાણાં નેતુ નિલયં ગરુડો મત્સુતાન્ ઇતિ
પુનઃ પ્રાહ સર્પમાતા ગરુડં વિનયાન્વિતમ્ ॥

પુત્રા મે દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છન્તિ હંસં ત્રિજગતાં ગુરુમ્
નમસ્કૃત્વા તતઃ સૂર્યમ્ એષ્યન્તિ નિલયં મમ
હણ્ડે ત્વં નય પુત્રાન્ મે સૂર્યમણ્ડલમ્ અન્વહમ્ ॥

સા વેપમાના વિનતા દીના કદ્રૂમ્ અભાષત ॥

નાહં ક્ષમા સર્પમાતઃ પુત્રો મે નેષ્યતે સુતાન્
દૃષ્ટ્વા દિનકરં દેવં પુનર્ એવ પ્રયાન્તુ તે ॥

વિનતા સ્વસુતં પ્રાહ વિહગાનામ્ અધીશ્વરમ્
નમસ્કર્તુમ્ અથેચ્છન્તિ નાગાઃ સ્વામિત્વમ્ આગતાઃ ॥

ભાસ્વન્તમ્ ઇત્ય્ ઉવાચેયં માં સર્પજનની હઠાત્
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ ગરુડો મામ્ આરોહન્તુ પન્નગાઃ ॥

તદારૂઢં સર્પસૈન્યં ગરુડં વિહગાધિપમ્
શનૈઃ શનૈર્ ઉપગમદ્ યત્ર દેવો દિવાકરઃ
તે દહ્યમાનાસ્ તીક્ષ્ણેન ભાનુતાપેન વિવ્યથુઃ ॥

નિવર્તસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ પતંગાય નમો નમઃ
અલં સૂર્યસ્ય સદનં દગ્ધાઃ સૂર્યસ્ય તેજસા
યામસ્ ત્વયા વા ગરુડ વિહાય ત્વામ્ અથાપિ વા ॥

એવં નાગૈર્ ઉચ્યમાન આદિત્યં દર્શયામિ વઃ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગગનં શીઘ્રં જગામાદિત્યસંમુખઃ ॥

દગ્ધભોગા નિપેતુસ્ તે દ્વીપં તં વીરણં પ્રતિ
બહવઃ શતસાહસ્રાઃ પીડિતા દગ્ધવિગ્રહાઃ ॥

પુત્રાણામ્ આર્તસંનાદં પતિતાનાં મહીતલે
આશ્વાસિતું સમાયાતા તાન્ સા કદ્રૂઃ સુવિહ્વલા ॥

ઉવાચ વિનતાં કદ્રૂસ્ તવ પુત્રો ઽતિદુષ્કૃતમ્
કૃતવાન્ અતિદુર્મેધા યેષાં શાન્તિર્ ન વિદ્યતે ॥

નાન્યથા કર્તુમ્ આયાતિ સ્વામિવાક્યં ફણીશ્વરઃ
સ કાશ્યપો બૃહત્તેજા યદ્ય્ અત્ર સ્યાદ્ અનામયમ્ ॥

ભવેચ્ ચૈવં કથં શાન્તિઃ પુત્રાણાં મમ ભામિનિ
કદ્ર્વાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા વિનતા હ્ય્ અતિભીતવત્ ॥

પુત્રમ્ આહ મહાત્માનં ગરુડં વિહગાધિપમ્ ॥

નેદં યુક્તતરં પુત્ર ભૂષણં વિનયેન હિ
વર્તિતું યુક્તમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં વૈપરીત્યં ન યુજ્યતે ॥

નામિત્રેષ્વ્ અપિ કર્તવ્યં સદ્ભિર્ જિહ્મં કદાચન
શ્રોત્રિયે ચાન્ત્યજે વાપિ સમં ચન્દ્રઃ પ્રકાશતે ॥

કુર્વન્ત્ય્ અનિષ્ટં કપટૈસ્ ત એવ મમ પુત્રક
પ્રસહ્ય કર્તું યે સાક્ષાદ્ અશક્તાઃ પુરુષાધમાઃ ॥

વિનતા ચ તતઃ પ્રાહ કદ્રૂં તાં સર્પમાતરમ્ ॥

કિં કૃત્વા શાન્તિર્ અભ્યેતિ પુત્રાણાં તે કરોમિ તત્
જરયા તુ ગૃહીતાસ્ તે વદ શાન્તિં કરોમિ તત્ ॥

કદ્રૂર્ અપ્ય્ આહ વિનતાં રસાતલગતં પયઃ
તેનાભિષેચિતાનાં મે પુત્રાણાં શાન્તિર્ એષ્યતિ ॥

કદ્ર્વાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા રસાતલગતં પયઃ
ક્ષણેનૈવ સમાનીય નાગાંસ્ તાન્ અભ્યષેચયત્
તતઃ પ્રોવાચ ગરુડો મઘવાનં શતક્રતુમ્ ॥

મેઘાશ્ ચાપ્ય્ અત્ર વર્ષન્તુ ત્રૈલોક્યસ્યોપકારિણઃ ॥

તથા વવર્ષ પર્જન્યો નાગાનામ્ અભવચ્ છિવમ્
રસાતલભવં ગાઙ્ગં નાગસંજીવનં પયઃ ॥

જરાશોકવિનાશાર્થમ્ આનીતં ગરુડેન યત્
યત્રાભિષેચિતા નાગાસ્ તન્ નાગાલયમ્ ઉચ્યતે ॥

ગરુડેન યતો વારિ આનીતં તદ્ રસાતલાત્
તદ્ ગાઙ્ગં વારિ સર્વેષાં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥

જરાયા વારણં યસ્માન્ નાગાનામ્ અભવચ્ છિવમ્
રસાતલભવં ગાઙ્ગં નાગસંજીવનં યતઃ ॥

જરાશોકવિનાશાર્થં ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે
સાક્ષાદ્ અમૃતસંવાહા વઞ્જરા સાભવન્ નદી ॥

જરાદારિદ્ર્યસંતાપ હારિણી ક્લેશવારિણી
રસાતલભવા ગઙ્ગા મર્ત્યલોકભવા તુ યા ॥

તયોશ્ ચ સંગમો યઃ સ્યાત્ કિં પુનસ્ તત્ર વર્ણ્યતે
યસ્યાનુસ્મરણાદ્ એવ નાશં યાન્ત્ય્ અઘસંચયાઃ ॥

તત્ર ચ સ્નાનદાનાનાં ફલં કો વક્તુમ્ ઈશ્વરઃ
સપાદં તત્ર તીર્થાનાં લક્ષમ્ આહુર્ મનીષિણઃ ॥

સર્વસંપત્તિદાતૄણાં સર્વપાપૌઘહારિણામ્
વઞ્જરાસંગમસમં તીર્થં ક્વાપિ ન વિદ્યતે
યદનુસ્મરણેનાપિ વિપદ્યન્તે વિપત્તયઃ ॥