Brahma Purana · Chapter 141

kapilāsaṃgamaṃ nāma tīrthaṃ trailokyaviśrutam
tatra nārada vakṣyāmi kathāṃ puṇyām anuttamām //

kapilo nāma tattvajño munir āsīn mahāyaśāḥ
krūraś cāpi prasannaś ca tapovrataparāyaṇaḥ //

tapasyantaṃ muniśreṣṭhaṃ gautamītīram āśritam
tam āgatya mahātmānaṃ vāmadevādayo 'bruvan //

hatvā venaṃ brahmaśāpair naṣṭadharme tv arājake
kapilaṃ siddham ācāryam ūcur munigaṇās tadā //

gate vede gate dharme kiṃ kartavyaṃ munīśvara //

tato 'bravīn munir dhyātvā kapilas tv āgatān munīn //

venasyorur vimathyo 'bhūt tataḥ kaścid bhaviṣyati //

tathaiva cakrur munayo venasyoruṃ vimathya vai
tatrotpanno mahāpāpaḥ kṛṣṇo raudraparākramaḥ //

taṃ dṛṣṭvā munayo bhītā niṣīdasveti cābruvan
niṣādaḥ so 'bhavat tasmān niṣādāś cābhavaṃs tataḥ //

venabāhuṃ mamanthus te dakṣiṇaṃ dharmasaṃhitam
tataḥ pṛthusvaraś caiva sarvalakṣaṇalakṣitaḥ //

rājābhavat pṛthuḥ śrīmān brahmasāmarthyasaṃyutaḥ
tam āgatya surāḥ sarve abhinandya varāñ śubhān //

tasmai dadus tathāstrāṇi mantrāṇi guṇavanti ca
tato 'bruvan munigaṇās taṃ pṛthuṃ kapilena ca //

āhāraṃ dehi jīvebhyo bhuvā grastauṣadhīr api //

tataḥ sa dhanur ādāya bhuvam āha nṛpottamaḥ //

oṣadhīr dehi yā grastāḥ prajānāṃ hitakāmyayā //

tam uvāca mahī bhītā pṛthuṃ taṃ pṛthulocanam //

mayi jīrṇā mahauṣadhyaḥ kathaṃ dātum ahaṃ kṣamā //

tataḥ sakopo nṛpatis tām āha pṛthivīṃ punaḥ //

no ced dadāsy adya tvāṃ vai hatvā dāsye mahauṣadhīḥ //

kathaṃ haṃsi striyaṃ rājañ jñānī bhūtvā nṛpottama
vinā mayā kathaṃ cemāḥ prajāḥ saṃdhārayiṣyasi //

yatropakāro 'nekānām ekanāśe bhaviṣyati
na doṣas tatra pṛthivi tapasā dhāraye prajāḥ //

na doṣam atra paśyāmi nācakṣe 'narthakaṃ vacaḥ
yasmin nipātite saukhyaṃ bahūnām upajāyate
munayas tadvadhaṃ prāhur aśvamedhaśatādhikam //

tato devāś ca ṛṣayaḥ sāntvayitvā nṛpottamam
mahīṃ ca mātaraṃ devīm ūcuḥ suragaṇās tadā //

bhūme gorūpiṇī bhūtvā payorūpā mahauṣadhīḥ
dehi tvaṃ pṛthave rājñe tataḥ prīto bhaven nṛpaḥ
prajāsaṃrakṣaṇaṃ ca syāt tataḥ kṣemaṃ bhaviṣyati //

tato gorūpam āsthāya bhūmy āsīt kapilāntike
dudoha ca mahauṣadhyo rājā venakarodbhavaḥ //

yatra devāḥ sagandharvā ṛṣayaḥ kapilo muniḥ
mahīṃ gorūpam āpannāṃ narmadāyāṃ mahāmune //

sarasvatyāṃ bhāgīrathyāṃ godāvaryāṃ viśeṣataḥ
mahānadīṣu sarvāsu duduhe 'sau payo mahat //

sā duhyamānā pṛthunā puṇyatoyābhavan nadī
gautamyā saṃgatā cābhūt tad adbhutam ivābhavat //

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kapilāsaṃgamaṃ viduḥ
tatrāṣṭāśītiḥ pūjyāni sahasrāṇi mahāmate //

tīrthāny āhur munigaṇāḥ smaraṇād api nārada
pāvanāni jagaty asmiṃs tāni sarvāṇy anukramāt //