બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 141

કપિલાસંગમં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્
તત્ર નારદ વક્ષ્યામિ કથાં પુણ્યામ્ અનુત્તમામ્ ॥

કપિલો નામ તત્ત્વજ્ઞો મુનિર્ આસીન્ મહાયશાઃ
ક્રૂરશ્ ચાપિ પ્રસન્નશ્ ચ તપોવ્રતપરાયણઃ ॥

તપસ્યન્તં મુનિશ્રેષ્ઠં ગૌતમીતીરમ્ આશ્રિતમ્
તમ્ આગત્ય મહાત્માનં વામદેવાદયો ઽબ્રુવન્ ॥

હત્વા વેનં બ્રહ્મશાપૈર્ નષ્ટધર્મે ત્વ્ અરાજકે
કપિલં સિદ્ધમ્ આચાર્યમ્ ઊચુર્ મુનિગણાસ્ તદા ॥

ગતે વેદે ગતે ધર્મે કિં કર્તવ્યં મુનીશ્વર ॥

તતો ઽબ્રવીન્ મુનિર્ ધ્યાત્વા કપિલસ્ ત્વ્ આગતાન્ મુનીન્ ॥

વેનસ્યોરુર્ વિમથ્યો ઽભૂત્ તતઃ કશ્ચિદ્ ભવિષ્યતિ ॥

તથૈવ ચક્રુર્ મુનયો વેનસ્યોરું વિમથ્ય વૈ
તત્રોત્પન્નો મહાપાપઃ કૃષ્ણો રૌદ્રપરાક્રમઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા મુનયો ભીતા નિષીદસ્વેતિ ચાબ્રુવન્
નિષાદઃ સો ઽભવત્ તસ્માન્ નિષાદાશ્ ચાભવંસ્ તતઃ ॥

વેનબાહું મમન્થુસ્ તે દક્ષિણં ધર્મસંહિતમ્
તતઃ પૃથુસ્વરશ્ ચૈવ સર્વલક્ષણલક્ષિતઃ ॥

રાજાભવત્ પૃથુઃ શ્રીમાન્ બ્રહ્મસામર્થ્યસંયુતઃ
તમ્ આગત્ય સુરાઃ સર્વે અભિનન્દ્ય વરાઞ્ શુભાન્ ॥

તસ્મૈ દદુસ્ તથાસ્ત્રાણિ મન્ત્રાણિ ગુણવન્તિ ચ
તતો ઽબ્રુવન્ મુનિગણાસ્ તં પૃથું કપિલેન ચ ॥

આહારં દેહિ જીવેભ્યો ભુવા ગ્રસ્તૌષધીર્ અપિ ॥

તતઃ સ ધનુર્ આદાય ભુવમ્ આહ નૃપોત્તમઃ ॥

ઓષધીર્ દેહિ યા ગ્રસ્તાઃ પ્રજાનાં હિતકામ્યયા ॥

તમ્ ઉવાચ મહી ભીતા પૃથું તં પૃથુલોચનમ્ ॥

મયિ જીર્ણા મહૌષધ્યઃ કથં દાતુમ્ અહં ક્ષમા ॥

તતઃ સકોપો નૃપતિસ્ તામ્ આહ પૃથિવીં પુનઃ ॥

નો ચેદ્ દદાસ્ય્ અદ્ય ત્વાં વૈ હત્વા દાસ્યે મહૌષધીઃ ॥

કથં હંસિ સ્ત્રિયં રાજઞ્ જ્ઞાની ભૂત્વા નૃપોત્તમ
વિના મયા કથં ચેમાઃ પ્રજાઃ સંધારયિષ્યસિ ॥

યત્રોપકારો ઽનેકાનામ્ એકનાશે ભવિષ્યતિ
ન દોષસ્ તત્ર પૃથિવિ તપસા ધારયે પ્રજાઃ ॥

ન દોષમ્ અત્ર પશ્યામિ નાચક્ષે ઽનર્થકં વચઃ
યસ્મિન્ નિપાતિતે સૌખ્યં બહૂનામ્ ઉપજાયતે
મુનયસ્ તદ્વધં પ્રાહુર્ અશ્વમેધશતાધિકમ્ ॥

તતો દેવાશ્ ચ ઋષયઃ સાન્ત્વયિત્વા નૃપોત્તમમ્
મહીં ચ માતરં દેવીમ્ ઊચુઃ સુરગણાસ્ તદા ॥

ભૂમે ગોરૂપિણી ભૂત્વા પયોરૂપા મહૌષધીઃ
દેહિ ત્વં પૃથવે રાજ્ઞે તતઃ પ્રીતો ભવેન્ નૃપઃ
પ્રજાસંરક્ષણં ચ સ્યાત્ તતઃ ક્ષેમં ભવિષ્યતિ ॥

તતો ગોરૂપમ્ આસ્થાય ભૂમ્ય્ આસીત્ કપિલાન્તિકે
દુદોહ ચ મહૌષધ્યો રાજા વેનકરોદ્ભવઃ ॥

યત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વા ઋષયઃ કપિલો મુનિઃ
મહીં ગોરૂપમ્ આપન્નાં નર્મદાયાં મહામુને ॥

સરસ્વત્યાં ભાગીરથ્યાં ગોદાવર્યાં વિશેષતઃ
મહાનદીષુ સર્વાસુ દુદુહે ઽસૌ પયો મહત્ ॥

સા દુહ્યમાના પૃથુના પુણ્યતોયાભવન્ નદી
ગૌતમ્યા સંગતા ચાભૂત્ તદ્ અદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં કપિલાસંગમં વિદુઃ
તત્રાષ્ટાશીતિઃ પૂજ્યાનિ સહસ્રાણિ મહામતે ॥

તીર્થાન્ય્ આહુર્ મુનિગણાઃ સ્મરણાદ્ અપિ નારદ
પાવનાનિ જગત્ય્ અસ્મિંસ્ તાનિ સર્વાણ્ય્ અનુક્રમાત્ ॥