Brahma Purana · Chapter 139

khaḍgatīrtham iti khyātaṃ gautamyā uttare taṭe
tatra snānena dānena muktibhāgī bhaven naraḥ //

tatra vṛttaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ
pailūṣa iti vikhyātaḥ kavaṣasya suto dvijaḥ //

kuṭumbabhārāt parito hy arthārthī paridhāvati
na kimapy āsasādāsau tato vairāgyam āsthitaḥ //

atyantavimukhe daive vyarthībhūte tu pauruṣe
na vairāgyād anyad asti paṇḍitasyāvalambanam //

iti saṃcintayām āsa tadāsau niḥśvasan muhuḥ
kramāgataṃ dhanaṃ nāsti poṣyāś ca bahavo mama //

mānī cātmā na kaṣṭārho hā dhig durdaivaceṣṭitam
sa kadācid vṛttiyuto vṛttibhiḥ parivartayan //

na lebhe tad dhanaṃ vṛtter virāgam agamat tadā
sevā niṣiddhā yā kācid gahanā duṣkaraṃ tapaḥ //

balād ākarṣatīyaṃ māṃ tṛṣṇā sarvatra duṣkṛte
tvayāpakṛtam ajñānāt tasmāt tṛṣṇe namo 'stu te //

evaṃ vicintya medhāvī tṛṣṇāchedāya kiṃ bhavet
ity ālocya sa pailūṣaḥ pitaraṃ vākyam abravīt //

jñānāsinā krodhalobhau saṃsṛtiṃ cātidustarām
chedmīmāṃ kena he tāta tam upāyaṃ vada prabho //

īśvarāj jñānam anvicched ity eṣā vaidikī śrutiḥ
tasmād ārādhayeśānaṃ tato jñānam avāpsyasi //

tathety uktvā sa pailūṣo jñānāyeśvaram ārcayat
tatas tuṣṭo maheśāno jñānaṃ prādād dvijātaye
prāptajñāno mahābuddhir gāthāḥ provāca muktidāḥ //

krodhas tu prathamaṃ śatrur niṣphalo dehanāśanaḥ
jñānakhaḍgena taṃ chittvā paramaṃ sukham āpnuyāt //

tṛṣṇā bahuvidhā māyā bandhanī pāpakāriṇī
chittvaitāṃ jñānakhaḍgena sukhaṃ tiṣṭhati mānavaḥ //

saṅgas tu paramo 'dharmo devādīnām iti śrutiḥ
asaṅgasyātmano hy asya saṅgo 'yaṃ paramo ripuḥ //

chittvainaṃ jñānakhaḍgena śivaikatvam avāpnuyāt
saṃśayaḥ paramo nāśo dharmārthānāṃ vināśakṛt //

chittvainaṃ saṃśayaṃ jantuḥ paramepsitam āpnuyāt
piśācīva viśaty āśā nirdahaty akhilaṃ sukham
pūrṇāhantāsinā chittvā jīvan muktim avāpnuyāt //

tato jñānam avāpyāsau gaṅgātīraṃ samāśritaḥ
jñānakhaḍgena nirmohas tato muktim avāpa saḥ //

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ khaḍgatīrtham iti smṛtam
jñānatīrthaṃ ca kavaṣaṃ pailūṣaṃ sarvakāmadam //

ityādiṣaṭsahasrāṇi tīrthāny āhur maharṣayaḥ
aśeṣapāpatāpaugha harāṇīṣṭapradāni ca //