બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 139

ખડ્ગતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં ગૌતમ્યા ઉત્તરે તટે
તત્ર સ્નાનેન દાનેન મુક્તિભાગી ભવેન્ નરઃ ॥

તત્ર વૃત્તં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ નારદ યત્નતઃ
પૈલૂષ ઇતિ વિખ્યાતઃ કવષસ્ય સુતો દ્વિજઃ ॥

કુટુમ્બભારાત્ પરિતો હ્ય્ અર્થાર્થી પરિધાવતિ
ન કિમપ્ય્ આસસાદાસૌ તતો વૈરાગ્યમ્ આસ્થિતઃ ॥

અત્યન્તવિમુખે દૈવે વ્યર્થીભૂતે તુ પૌરુષે
ન વૈરાગ્યાદ્ અન્યદ્ અસ્તિ પણ્ડિતસ્યાવલમ્બનમ્ ॥

ઇતિ સંચિન્તયામ્ આસ તદાસૌ નિઃશ્વસન્ મુહુઃ
ક્રમાગતં ધનં નાસ્તિ પોષ્યાશ્ ચ બહવો મમ ॥

માની ચાત્મા ન કષ્ટાર્હો હા ધિગ્ દુર્દૈવચેષ્ટિતમ્
સ કદાચિદ્ વૃત્તિયુતો વૃત્તિભિઃ પરિવર્તયન્ ॥

ન લેભે તદ્ ધનં વૃત્તેર્ વિરાગમ્ અગમત્ તદા
સેવા નિષિદ્ધા યા કાચિદ્ ગહના દુષ્કરં તપઃ ॥

બલાદ્ આકર્ષતીયં માં તૃષ્ણા સર્વત્ર દુષ્કૃતે
ત્વયાપકૃતમ્ અજ્ઞાનાત્ તસ્માત્ તૃષ્ણે નમો ઽસ્તુ તે ॥

એવં વિચિન્ત્ય મેધાવી તૃષ્ણાછેદાય કિં ભવેત્
ઇત્ય્ આલોચ્ય સ પૈલૂષઃ પિતરં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

જ્ઞાનાસિના ક્રોધલોભૌ સંસૃતિં ચાતિદુસ્તરામ્
છેદ્મીમાં કેન હે તાત તમ્ ઉપાયં વદ પ્રભો ॥

ઈશ્વરાજ્ જ્ઞાનમ્ અન્વિચ્છેદ્ ઇત્ય્ એષા વૈદિકી શ્રુતિઃ
તસ્માદ્ આરાધયેશાનં તતો જ્ઞાનમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ પૈલૂષો જ્ઞાનાયેશ્વરમ્ આર્ચયત્
તતસ્ તુષ્ટો મહેશાનો જ્ઞાનં પ્રાદાદ્ દ્વિજાતયે
પ્રાપ્તજ્ઞાનો મહાબુદ્ધિર્ ગાથાઃ પ્રોવાચ મુક્તિદાઃ ॥

ક્રોધસ્ તુ પ્રથમં શત્રુર્ નિષ્ફલો દેહનાશનઃ
જ્ઞાનખડ્ગેન તં છિત્ત્વા પરમં સુખમ્ આપ્નુયાત્ ॥

તૃષ્ણા બહુવિધા માયા બન્ધની પાપકારિણી
છિત્ત્વૈતાં જ્ઞાનખડ્ગેન સુખં તિષ્ઠતિ માનવઃ ॥

સઙ્ગસ્ તુ પરમો ઽધર્મો દેવાદીનામ્ ઇતિ શ્રુતિઃ
અસઙ્ગસ્યાત્મનો હ્ય્ અસ્ય સઙ્ગો ઽયં પરમો રિપુઃ ॥

છિત્ત્વૈનં જ્ઞાનખડ્ગેન શિવૈકત્વમ્ અવાપ્નુયાત્
સંશયઃ પરમો નાશો ધર્માર્થાનાં વિનાશકૃત્ ॥

છિત્ત્વૈનં સંશયં જન્તુઃ પરમેપ્સિતમ્ આપ્નુયાત્
પિશાચીવ વિશત્ય્ આશા નિર્દહત્ય્ અખિલં સુખમ્
પૂર્ણાહન્તાસિના છિત્ત્વા જીવન્ મુક્તિમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

તતો જ્ઞાનમ્ અવાપ્યાસૌ ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિતઃ
જ્ઞાનખડ્ગેન નિર્મોહસ્ તતો મુક્તિમ્ અવાપ સઃ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં ખડ્ગતીર્થમ્ ઇતિ સ્મૃતમ્
જ્ઞાનતીર્થં ચ કવષં પૈલૂષં સર્વકામદમ્ ॥

ઇત્યાદિષટ્સહસ્રાણિ તીર્થાન્ય્ આહુર્ મહર્ષયઃ
અશેષપાપતાપૌઘ હરાણીષ્ટપ્રદાનિ ચ ॥