Brahma Purana · Chapter 131

yamatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam
aśeṣapāpaśamanaṃ tatra vṛttam idaṃ śṛṇu //

tatrākhyānam idaṃ tv āsīd itihāsaṃ purātanam
sarameti prasiddhāsti nāmnā devaśunī mune //

tasyāḥ putrau mahāśreṣṭhau śvānau nityaṃ janān anu
gāminau pavanāhārau caturakṣau yamapriyau //

gā rakṣati sma devānāṃ yajñārthaṃ kalpitān paśūn
rakṣantīm anujagmus te rākṣasā daityadānavāḥ //

rakṣantīṃ tāṃ mahāprājñāḥ śvānayor mātaraṃ śunīm
pralobhayitvā vividhair vākyair dānaiś ca yatnataḥ //

hṛtā gā rākṣasaiḥ pāpaiḥ paśvarthe kalpitāḥ śubhāḥ
tata āgatya sā devān idam āha kramāc chunī //

māṃ baddhvā rākṣasaiḥ pāśais tāḍayitvā prahārakaiḥ
nītā gā yajñasiddhyarthaṃ kalpitāḥ paśavaḥ surāḥ //

tasyā vācaṃ niśamyāśu surān prāha bṛhaspatiḥ //

iyaṃ vikṛtarūpāste asyāḥ pāpaṃ ca lakṣaye
asyā matena tā gāvo nītā nānyena hetunā
pāpeyaṃ sukṛtīveti lakṣyate dehaceṣṭitaiḥ //

tad guror vacanāc chakraḥ padā tāṃ prāharac chunīm
padāghātāt tadā tasyā mukhāt kṣīraṃ prasusruve //

punaḥ prāha śacībhartā kṣīraṃ pītaṃ tvayā śuni
rākṣasaiś ca tadā dattaṃ tasmān nītās tu gā mama //

nāparādho 'sti me nātha na cānyasyāpi kasyacit
nāparādho na copekṣā mamāsti tridaśeśvara
tasmād ruṣṭo 'si kiṃ nātha ripavo balinas tu te //

tato dhyātvā devagurur jñātvā tasyā viceṣṭitam
satyaṃ śakra tv iyaṃ duṣṭā ripūṇāṃ pakṣakāriṇī //

tataḥ śaśāpa tāṃ śakraḥ pāpiṣṭhe tvaṃ śunī bhava
martyaloke pāpabhūtā ajñānāt pāpakāriṇī //

tadendrasya tu śāpena mānuṣe sā vyajāyata
yathā śaptā maghavatā pāpāt sā hy atibhīṣaṇā //

gāvo yā rākṣasair nītās tāsām ānayanāya ca
yatnaṃ kurvan surapatir viṣṇave tan nyavedayat //

viṣṇur daityāṃś ca danujān gohartṝṃś caiva rākṣasān
hantuṃ prayatnam akaroj jagṛhe ca mahad dhanuḥ //

śārṅgaṃ yal lokavikhyātaṃ daityanāśanam eva ca
jitāriḥ pūjito devaiḥ svayaṃ sthitvā janārdanaḥ //

yatra vai daṇḍakāraṇye śārṅgapāṇir jagatprabhuḥ
tatrasthān daityadanujān rākṣasāṃś ca balīyasaḥ //

punar jaghne sa vai viṣṇur gā yair nītāś ca rākṣasaiḥ
tatra vai daṇḍakāraṇye śārṅgapāṇir iti śrutaḥ //

yudhyamānas tato viṣṇur ditijai rākṣasaiḥ saha
te jagmur dakṣiṇām āśāṃ viṣṇos trāsān mahāmune //

anvagacchat tato viṣṇus tān eva parameśvaraḥ
garutmatā tān avāpya śārṅgamuktair manojavaiḥ //

bāṇais tān vyāhanad viṣṇur gaṅgāyā uttare taṭe
devārayaḥ kṣayaṃ nītā viṣṇunā prabhaviṣṇunā //

śārṅgamuktair mahāvegaiḥ susvanaiś ca sumantritaiḥ
kṣayaṃ prāptā viṣṇubāṇais tatas te devaśatravaḥ //

gāvo labdhā yatra devair bāṇatīrthaṃ tad ucyate
vaiṣṇavaṃ lokaviditaṃ gotīrthaṃ ceti viśrutam //

paśvarthe kalpitā gāvo gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe
pradrutās te surāḥ sarve gaṅgāyāṃ saṃnyaveśayan //

tanmadhye kārayām āsur dvīpaṃ caivāśrayaṃ gavām
tair gobhis tatra gaṅgāyāṃ surayajño vyajāyata //

yajñatīrthaṃ tu tat proktaṃ godvīpaṃ gāṅgamadhyataḥ
devānāṃ yajanaṃ tac ca sarvakāmapradaṃ śubham //

svayaṃ mūrtimatī bhūtvā gaṅgāśaktir mahādyute
asārāpārasaṃsāra sāgarottaraṇe tariḥ //

viśveśvarī yogamāyā sadbhaktābhayadāyinī
gorakṣaṃ tu tatas tīrthaṃ gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe //

tau śvānau saramāputrau caturakṣau yamapriyau
mātuḥ śāpaṃ cāparādhaṃ sarvaṃ cāpi savistaram //

nivedya tu yathānyāyaṃ kāryaṃ cāpi sukhapradam
viśāpakaraṇaṃ cāpi papracchatur ubhau yamam //

sa tābhyāṃ sahitaḥ sauriḥ pitre sūryāya cābravīt
śrutvā sūryaḥ sutaṃ prāha gaṅgāyāṃ surasattama //

lokatrayaikapāvanyāṃ gautamyāṃ daṇḍake vane
śraddhayā parayā vatsa susnātaḥ susamāhitaḥ //

brahmāṇaṃ caiva viṣṇuṃ ca mām īśaṃ ca yathākramam
stuhi tvaṃ sarvabhāvena bhṛtyau prītim avāpsyataḥ //

tat pitur vacanaṃ śrutvā yamaḥ prītamanās tadā
tayoś ca prītaye prāyād devatarpaṇayor yamaḥ //

gautamyām aghahāriṇyāṃ susamāhitamānasaḥ
tathaiva toṣayām āsa gaṅgāyāṃ surasattamān //

śvabhyāṃ ca sahitaḥ śrīmān dakṣiṇāśāpatiḥ prabhuḥ
brahmāṇaṃ toṣayām āsa bhānuṃ vai dakṣiṇe taṭe //

īśānam uttare viṣṇuṃ svayaṃ dharmaḥ pratāpavān
dattavanto varaṃ śreṣṭhaṃ saramāyā viśāpakam
varān ayācata bahūṃl lokānām upakārakān //

eṣu snānaṃ tu ye kuryur brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca te kāmān āpnuyuḥ śubhān //

bāṇatīrthe tu ye snātvā śārṅgapāṇiṃ smaranti vai
tebhyo dāridryaduḥkhāni na bhaveyur yuge yuge //

gotīrthe brahmatīrthe vā yas tu snātvā yatavrataḥ
brahmāṇaṃ taṃ namasyātha dvīpasyāpi pradakṣiṇam //

yaḥ kuryāt tena pṛthivī saptadvīpā vasuṃdharā
pradakṣiṇīkṛtā tatra kiṃcid dattvā vasu dvijam //

tad devayajanaṃ prāpya kiṃcid dhutvā hutāśane
aśvamedhādiyajñānāṃ phalaṃ prāpnoti puṣkalam //

yaḥ sakṛt tatra paṭhati gāyatrīṃ vedamātaram
adhītās tena vedā vai niṣkāmo muktibhājanam //

snātvā tu dakṣiṇe kūle śaktiṃ devīṃ tu bhaktitaḥ
pūjayitvā yathānyāyaṃ sarvān kāmān avāpnuyāt //

brahmaviṣṇumaheśānāṃ śaktir mātā trayīmayī
sarvān kāmān avāpnoti putravān dhanavān bhavet //

ādityaṃ bhaktito yas tu dakṣiṇe niyato naraḥ
snātvā paśyeta teneṣṭā yajñā vividhadakṣiṇāḥ //

kūle yaś cottare caiva gaṅgāyā daityasūdanam
snātvā paśyeta taṃ natvā tasya viṣṇoḥ paraṃ padam //

yameśvaraṃ tato yas tu yamatīrthe tu pūjitam
snātaḥ paśyati yuktātmā sa karoty acireṇa hi //

pitṝṇām akṣayaṃ puṇyaṃ phaladaṃ kīrtivardhanam
tatra snānena dānena japena stavanena ca
api duṣkṛtakarmāṇaḥ pitaro mokṣam āpnuyuḥ //

ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāni trīṇi nārada
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam //

eteṣāṃ smaraṇaṃ puṇyaṃ nānājanmāghanāśanam
śravaṇāt pitṛbhiḥ sārdhaṃ paṭhanāt svakulaiḥ saha //

teṣām apy atipāpāni nāśaṃ yānti mamājñayā
tatra snānādi yaḥ kṛtvā kiṃcid dattvā yatātmavān //

pitṝṇāṃ piṇḍadānādi kṛtvā natvā surān imān
dhanaṃ dhānyaṃ yaśo vīryam āyur ārogyasaṃpadaḥ //

putrān pautrān priyāṃ bhāryāṃ labdhvā cānyan manīṣitam
aviyuktaḥ prītamanā bandhubhiś cātimānitaḥ //

narakasthān api pitṝṃs tārayitvā kulāni ca
pāvayitvā priyair yukto hy ante viṣṇuṃ śivaṃ smaret
tato muktipadaṃ gacched devānāṃ vacanaṃ yathā //