Brahma Purana · Chapter 127

devatīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe
tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam //

ārṣṭiṣeṇa iti khyāto rājā sarvaguṇānvitaḥ
tasya bhāryā jayā nāma sākṣāl lakṣmīr ivāparā //

tasya putro bharo nāma matimān pitṛvatsalaḥ
dhanurvede ca vede ca niṣṇāto dakṣa eva ca //

tasya bhāryā rūpavatī suprabhety abhiviśrutā
ārṣṭiṣeṇas tato rājā putre rājyaṃ niveśya saḥ //

purodhasā ca mukhyena dīkṣāṃ cakre nareśvaraḥ
sarasvatyās tatas tīre hayamedhāya yatnavān //

ṛtvigbhir ṛṣimukhyaiś ca vedaśāstraparāyaṇaiḥ
dīkṣitaṃ taṃ nṛpaśreṣṭhaṃ brāhmaṇāgnisamīpataḥ //

mithur dānavarāṭ śūraḥ pāpabuddhiḥ pratāpavān
makhaṃ vidhvasya nṛpatiṃ sabhāryaṃ sapurohitam //

ādāya vegāt sa prāgād rasātalatalaṃ mune
nīte tasmin nṛpavare yajñe naṣṭe tato 'marāḥ //

ṛtvijaś ca yayuḥ sarve svaṃ svaṃ sthānaṃ makhāt tataḥ
purohitasuto rājño devāpir iti viśrutaḥ //

bālas tāṃ mātaraṃ dṛṣṭvā ātmanaḥ pitaraṃ na ca
dṛṣṭvā savismayo bhūtvā duḥkhito 'tīva cābhavat //

sa mātaraṃ tu papraccha pitā me kva gato 'mbike
pitṛhīno na jīveyaṃ mātaḥ satyaṃ vadasva me //

dhig dhik pitṛvihīnānāṃ jīvitaṃ pāpakarmaṇām
na vakṣi yadi me mātar jalam agnim athāviśe //

putraṃ provāca sā mātā rājño bhāryā purodhasaḥ
dānavena talaṃ nīto rājñā saha pitā tava //

kva nītaḥ kena vā nītaḥ kathaṃ nītaḥ kva karmaṇi
keṣu paśyatsu kiṃ sthānaṃ dānavasya vadasva me //

dīkṣitaṃ yajñasadasi sabhāryaṃ sapurodhasam
rājānaṃ taṃ mithur daityo nītavān sa rasātalam
paśyatsu devasaṃgheṣu vahnibrāhmaṇasaṃnidhau //

tan mātṛvacanaṃ śrutvā devāpiḥ kṛtyam asmarat
devān paśye 'thavāgniṃ vā ṛtvijo vāsurāṃs tathā //

eteṣv eva pitānveṣyo nānyatreti matir mama
iti niścitya devāpir bharaṃ prāha nṛpātmajam //

tapasā brahmacaryeṇa vratena niyamena ca
ānetavyā mayā sarve nītā ye ca rasātalam //

jāte parābhave ghore yo na kuryāt pratikriyām
narādhamena kiṃ tena jīvatā vā mṛtena vā //

tvaṃ praśādhi mahīṃ kṛtsnām ārṣṭiṣeṇaḥ pitā yathā
mātā mama tvayā pālyā rājan yāvan mamāgatiḥ
bhavec ca kṛtakāryasya anujānīhi māṃ bhara //

bhareṇoktaḥ sa devāpiḥ sarvaṃ niścitya yatnataḥ //

siddhiṃ kuru sukhaṃ yāhi mā cintām alpikāṃ bhaja //

tato devāpir amara rājāṅghridhyānatatparaḥ
ṛtvijo 'nveṣya yatnena natvā tān ṛtvijaḥ pṛthak
kṛtāñjalipuṭo bālo devāpir vākyam abravīt //

bhavadbhiś ca makho rakṣyo yajamānaś ca dīkṣitaḥ
purodhāś ca tathā rakṣyaḥ patnī yā dīkṣitasya tu //

bhavatsu tatra paśyatsu yajñaṃ vidhvasya daityarāṭ
rājādayas tena nītās tan na yuktatamaṃ bhavet //

athāpy etad ahaṃ manye bhavantas tān arogiṇaḥ
dātum arhanti tān sarvān anyathā śāpam arhatha //

makhe 'gniḥ prathamaṃ pūjyo hy agnir evātra daivatam
tasmād vayaṃ na jānīmo hy agnīnāṃ paricārakāḥ //

sa eva dātā bhoktā ca hartā kartā ca havyavāṭ //

ṛtvijaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtvā devāpir jātavedasam
pūjayitvā yathānyāyam agnaye tan nyavedayat //

yathartvijas tathā cāhaṃ devānāṃ paricārakaḥ
havyaṃ vahāmi devānāṃ bhoktāro rakṣakāś ca te //

devān āhūya yatnena havirbhāgān pṛthak pṛthak
dāsye 'ham eṣa doṣo me tasmād yāhi surān prati //

devāpiḥ sa surān prāpya natvā tebhyaḥ pṛthak pṛthak
ṛtvigvākyaṃ cāgnivākyaṃ śāpaṃ cāpi nyavedayat //

āhūtā vaidikair mantrair ṛtvigbhiś ca yathākramam
bhokṣyāmahe havirbhāgān na svatantrā dvijottama //

tasmād vedānugā nityaṃ vayaṃ vedena coditāḥ
paratantrās tato vipra vedebhyas tan nivedaya //

sa devāpiḥ śucir bhūtvā vedān āhūya yatnataḥ
dhyānena tapasā yukto vedāś cāpi puro 'bhavan //

vedān uvāca devāpir namasya tu punaḥ punaḥ
ṛtvigvākyaṃ cāgnivākyaṃ devavākyaṃ nyavedayat //

paratantrā vayaṃ tāta īśvarasya vaśānugāḥ
aśeṣajagadādhāro nirādhāro nirañjanaḥ //

sarvaśaktyaikasadanaṃ nidhānaṃ sarvasaṃpadām
sa tu kartā mahādevaḥ saṃhartā sa maheśvaraḥ //

vayaṃ śabdamayā brahman vadāmo vidma eva ca
asmākam etat kṛtyaṃ syād vadāmo yat tu pṛcchasi //

kena nītās tasya nāma tatpuraṃ tadbalaṃ tathā
bhakṣitāḥ kiṃ tu no naṣṭā etaj jānīmahe vayam //

yathā ca tava sāmarthyaṃ yam ārādhya ca yatra ca
syād ity etac ca jānīmo yathā prāpsyasi tān puraḥ //

etac chrutvāvadad vedān vicārya suciraṃ hṛdi //

vedā vadantv etad eva sarvam eva yathārthataḥ
sarvān prāpsye talaṃ nītān alaṃ tebhyo namo 'stu vaḥ //

gautamīṃ gaccha devāpe tatra stuhi maheśvaram
suprasannas tavābhīṣṭaṃ dāsyaty eva kṛpākaraḥ //

bhaved devaḥ śivaḥ prītaḥ stutaḥ satyaṃ mahāmate
ārṣṭiṣeṇaś ca nṛpatis tasya jāyā jayā satī //

pitā tavāpy upamanyus tale tiṣṭhanty arogiṇaḥ
varadānān maheśasya mithuṃ hatvā ca rākṣasam
yaśaḥ prāpsyasi dharmaṃ ca etac chakyaṃ na cetarat //

tad vedavacanād bālo devāpir gautamīṃ gataḥ
snātvā kṛtakṣaṇo vipras tuṣṭāva ca maheśvaram //

bālo 'haṃ devadeveśa gurūṇāṃ tvaṃ gurur mama
na me śaktis tvatstavane tubhyaṃ śaṃbho namo 'stu te //

na tvāṃ jānanti nigamā na devā munayo na ca
na brahmā nāpi vaikuṇṭho yo 'si so 'si namo 'stu te //

ye 'nāthā ye ca kṛpaṇā ye daridrāś ca rogiṇaḥ
pāpātmāno ye ca loke tāṃs tvaṃ pāsi maheśvara //

tapasā niyamair mantraiḥ pūjitās tridivaukasaḥ
tvayā dattaṃ phalaṃ tebhyo dāsyanti jagatāṃ pate //

yācitāraś ca dātāras tebhyo yad yan manīṣitam
bhavatīti na citraṃ syāt tvaṃ viparyayakārakaḥ //

ye 'jñānino ye ca pāpā ye magnā narakārṇave
śiveti vacanān nātha tān pāsi tvaṃ jagadguro //

evaṃ tu stuvatas tasya puraḥ prāha trilocanaḥ //

varaṃ brūhy atha devāpe alaṃ dainyena bālaka //

rājānaṃ rājapatnīṃ ca pitaraṃ ca guruṃ mama
prāptum icche jagannātha nidhanaṃ ca ripor mama //

devāpivacanaṃ śrutvā tathety āhākhileśvaraḥ
devāpeḥ sarvam abhavad ājñayā śaṃkarasya tat //

punar apy āha taṃ śaṃbhur devāpikaruṇākaraḥ
nandinaṃ preṣayām āsa śaṃbhuḥ śūlena nārada //

rasātalaṃ mithuṃ nandī hatvā cāsurapuṃgavān
tatpitrādīn samānīya tasmai tān sa nyavedayat //

hayamedhaś ca tatrāsīd ārṣṭiṣeṇasya dhīmataḥ
agniś ca ṛtvijo devā vedāś ca ṛṣayo 'bruvan //

yatra sākṣād abhūc chaṃbhur devāpe bhaktavatsalaḥ
devadevo jagannātho devatīrtham abhūc ca tat //

sarvapāpakṣayakaraṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām
puṇyadaṃ tīrtham etat syāt tava kīrtiś ca śāśvatī //

aśvamedhe nivṛtte tu surās tebhyo varān daduḥ
snātvā kṛtārthā gaṅgāyāṃ tatas te divam ākraman //

tataḥ prabhṛti tatrāsaṃs tīrthāni daśa pañca ca
sahasrāṇi śatāny aṣṭāv ubhayor api tīrayoḥ
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca hy atīva phaladaṃ viduḥ //