Brahma Purana · Chapter 128

tapovanam iti khyātaṃ nandinīsaṃgamaṃ tathā
siddheśvaraṃ tatra tīrthaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe //

śārdūlaṃ ceti vikhyātaṃ teṣāṃ vṛttam idaṃ śṛṇu
yasyākarṇanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate //

agnir hotā purā tv āsīd devānāṃ havyavāhanaḥ
bhāryāṃ prāpto dakṣasutāṃ svāhānāmnīṃ surūpiṇīm //

sānapatyā purā cāsīt putrārthaṃ tapa āviśat
tapaś carantīṃ vipulaṃ toṣayantīṃ hutāśanam
sa bhartā hutabhuk prāha bhāryāṃ svāhām aninditām //

apatyāni bhaviṣyanti mā tapaḥ kuru śobhane //

etac chrutvā bhartṛvākyaṃ nivṛttā tapaso 'bhavat
strīṇām abhīṣṭadaṃ nānyad bhartṛvākyaṃ vinā kvacit //

tataḥ katipaye kāle tārakād bhaya āgate
anutpanne kārttikeye cirakālarahogate //

maheśvare bhavānyā ca trastā devāḥ samāgatāḥ
devānāṃ kāryasiddhyartham agniṃ procur divaukasaḥ //

deva gaccha mahābhāga śaṃbhuṃ trailokyapūjitam
tārakād bhayam utpannaṃ śaṃbhave tvaṃ nivedaya //

na gantavyaṃ tatra deśe daṃpatyoḥ sthitayo rahaḥ
sāmānyamātrato nyāyaḥ kiṃ punaḥ śūlapāṇini //

ekāntasthitayoḥ svairaṃ jalpator yaḥ sarāgayoḥ
daṃpatyoḥ śṛṇuyād vākyaṃ nirayāt tasya noddhṛtiḥ //

sa svāmy akhilalokānāṃ mahākālas triśūlavān
nirīkṣaṇīyaḥ kena syād bhavānyā rahasi sthitaḥ //

mahābhaye cānugate nyāyaḥ ko 'nv atra varṇyate
tārakād bhaya utpanne gaccha tvaṃ tārako bhavān //

mahābhayābdhau sādhūnāṃ yat parārthāya jīvitam
rūpeṇānyena vā gaccha vācaṃ vada yathā tathā //

viśrāvya devavacanaṃ śaṃbhum āgaccha satvaraḥ
tato dāsyāmahe pūjām ubhayor lokayoḥ kave //

śuko bhūtvā jagāmāśu devavākyād dhutāśanaḥ
yatrāsīj jagatāṃ nātho ramamāṇas tadomayā //

sa bhītavad atha prāyāc chuko bhūtvā tadānalaḥ
nāśakad dvāradeśe tu praveṣṭuṃ havyavāhanaḥ //

tato gavākṣadeśe tu tasthau dhunvann adhomukhaḥ
taṃ dṛṣṭvā prahasañ śaṃbhur umāṃ prāha rahogataḥ //

paśya devi śukaṃ prāptaṃ devavākyād dhutāśanam //

lajjitā cāvadad devam alaṃ deveti pārvatī
puraścarantaṃ deveśo hy agniṃ taṃ dvijarūpiṇam //

āhūya bahuśaś cāpi jñāto 'sy agne 'tra mā vada
vidārayasva svamukhaṃ gṛhāṇedaṃ nayasva tat //

ity uktvā tasya cāsye 'gne retaḥ sa prākṣipad bahu
retogarbhas tadā cāgnir gantuṃ naiva ca śaktavān //

suranadyās tatas tīraṃ śrānto 'gnir upatasthivān
kṛttikāsu ca tad retaḥ prakṣepāt kārttiko 'bhavat //

avaśiṣṭaṃ ca yat kiṃcid agner dehe ca śāṃbhavam
tad eva reto vahnis tu svabhāryāyāṃ dvidhākṣipat //

svāhāyāṃ priyabhūtāyāṃ putrārthinyāṃ viśeṣataḥ
purā sāśvāsitā tena saṃtatis te bhaviṣyati //

tad vahninātha saṃsmṛtya tat kṣiptaṃ śāṃbhavaṃ mahaḥ
tad agne retasas tasyāṃ jajñe mithunam uttamam //

suvarṇaś ca suvarṇā ca rūpeṇāpratimaṃ bhuvi
agneḥ prītikaraṃ nityaṃ lokānāṃ prītivardhanam //

agniḥ prītyā suvarṇāṃ tāṃ prādād dharmāya dhīmate
suvarṇasyātha putrasya saṃkalpām akarot priyām
evaṃ putrasya putryāś ca vivāham akarot kaviḥ //

anyonyaretovyatiṣaṅgadoṣād agner apatyam ubhayaṃ tathaiva
putraḥ suvarṇo bahurūparūpī rūpāṇi kṛtvā surasattamānām

indrasya vāyor dhanadasya bhāryāṃ jaleśvarasyāpi munīśvarāṇām
bhāryās tu gacchaty aniśaṃ suvarṇo yasyāḥ priyaṃ yac ca vapuḥ sa kṛtvā

yāti kvacic cāpi kaves tanūjas tadbhartṛrūpaṃ ca pativratāsu
kṛtvāniśaṃ tābhir udārabhāvaḥ kurvan kṛtārthaṃ madanaṃ sa reme

kṛtvā gatā kvāpi caivaṃ suvarṇā dharmasya bhāryāpi suvarṇanāmnī
svāhāsutā svairiṇī sā babhūva yasyāpi yasyāpi manogatā yā

bhāryāsvarūpā saiva bhūtvā suvarṇā reme patīn mānuṣān āsurāṃś ca
devān ṛṣīn pitṛrūpāṃs tathānyān rūpaudāryasthairyagāmbhīryayuktān

yābhipretā yasya devasya bhāryā tadrūpā sā ramate tena sārdham
nānābhedaiḥ karaṇaiś cāpy anekair ākarṣantī tanmanaḥ kāmasiddhim

evaṃ suvarṇasya nirīkṣya ceṣṭām agneḥ sūnoḥ putrikāyās tathāgneḥ
sarve ca śepuḥ kupitās tadāgneḥ putraṃ ca putrīṃ ca surāsurās te

kṛtaṃ yad etad vyabhicārarūpaṃ yac chadmanā vartanaṃ pāparūpam
tasmāt sutas te vyabhicāravāṃś ca sarvatra gāmī jāyatāṃ havyavāha

tathā suvarṇāpi na caikaniṣṭhā bhūyād agne naikatṛptā bahūṃś ca
nānājātīn ninditān dehabhājo bhajitrī syād eṣa doṣaś ca putryāḥ

ity etac chāpavacanaṃ śrutvāgnir atibhītavat
mām abhyetya tadovāca niṣkṛtiṃ vada putrayoḥ //

tadāham abravaṃ vahne gautamīṃ gaccha śaṃkaram
stutvā tatra mahābāho nivedaya jagatpateḥ //

māheśvareṇa vīryeṇa tava dehasthitena ca
evaṃvidhaṃ tv apatyaṃ te jātaṃ vahne tato bhavān //

nivedayasva devāya devānāṃ śāpam īdṛśam
svāpatyarakṣaṇāyāsau śaṃbhuḥ śreyaḥ kariṣyati //

stuhi devaṃ ca devīṃ ca bhaktyā prīto bhavec chivaḥ
tatas tv apatyaviṣaye priyān kāmān avāpsyasi //

tato madvacanād agnir gaṅgāṃ gatvā maheśvaram
tuṣṭāva niyato vākyaiḥ stutibhir vedasaṃmitaiḥ //

viśvasya jagato dhātā viśvamūrtir nirañjanaḥ
ādikartā svayaṃbhūś ca taṃ namāmi jagatpatim //

yo 'gnir bhūtvā saṃharati sraṣṭā vai jalarūpataḥ
sūryarūpeṇa yaḥ pāti taṃ namāmi ca tryambakam //

tataḥ prasanno bhagavān anantaḥ śaṃbhur avyayaḥ
vareṇa cchandayām āsa pāvakaṃ surapūjitam //

sa vinītaḥ śivaṃ prāha tava vīryaṃ mayi sthitam
tena jātaḥ suto ramyaḥ suvarṇo lokaviśrutaḥ //

tathā suvarṇā putrī ca tasmād eva jagatprabho
anyonyavīryasaṅgāc ca taddoṣād ubhayaṃ tv idam //

vyabhicārāt sadoṣaṃ ca apatyam abhavac chiva
śāpaṃ daduḥ surāḥ sarve tayoḥ śāntiṃ kuru prabho //

tadagnivacanāc chaṃbhuḥ provācedaṃ śubhodayam //

madvīryād abhavat tvattaḥ suvarṇo bhūrivikramaḥ
samagrā ṛddhayaḥ sarvāḥ suvarṇe 'smin samāhitāḥ //

bhaviṣyanti na saṃdeho vahne śṛṇu vaco mama
trayāṇām api lokānāṃ pāvanaḥ sa bhaviṣyati //

sa eva cāmṛtaṃ loke sa eva suravallabhaḥ
sa eva bhuktimuktī ca sa eva makhadakṣiṇā //

sa eva rūpaṃ sarvasya gurūṇām apy asau guruḥ
vīryaṃ śreṣṭhatamaṃ vidyād vīryaṃ matto yad uttamam //

viśeṣatas tvayi kṣiptaṃ tasya kā syād vicāraṇā
hīnaṃ tena vinā sarvaṃ saṃpūrṇās tena saṃpadaḥ //

jīvanto 'pi mṛtāḥ sarve suvarṇena vinā narāḥ
nirguṇo 'pi dhanī mānyaḥ saguṇo 'py adhano nahi //

tasmān nātaḥ paraṃ kiṃcit suvarṇād dhi bhaviṣyati
tathā caiṣā suvarṇāpi syād utkṛṣṭāpi cañcalā //

anayā vīkṣitaṃ sarvaṃ nyūnaṃ pūrṇaṃ bhaviṣyati
tapasā japahomaiś ca yeyaṃ prāpyā jagattraye //

tasyāḥ prabhāvaṃ prāśastyam agne kiṃcic ca kīrtyate
sarvatra yā tu saṃtiṣṭhed āyātu vicariṣyati //

suvarṇā kamalā sākṣāt pavitrā ca bhaviṣyati
adya prabhṛty ātmajayos tathā svairaṃ viceṣṭatoḥ //

tathāpi caitayoḥ puṇyaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //

evam uktvā tataḥ śaṃbhuḥ sākṣāt tatrābhavac chivaḥ
liṅgarūpeṇa sarveṣāṃ lokānāṃ hitakāmyayā //

varān prāpya sutābhyāṃ sa agnis tuṣṭo 'bhavat tataḥ
svabhartrā ca suvarṇā sā dharmeṇāgnisutā mudā //

vartayām āsa putro 'pi vahneḥ saṃkalpayā mudā
etasminn antare svarṇām agner duhitaraṃ mune //

paribhūya ca dharmaṃ taṃ śārdūlo dānaveśvaraḥ
aharad bhāgyasaubhāgya vilāsavasatiṃ chalāt //

nītā rasātalaṃ tena suvarṇā lokaviśrutā
jāmātāgneḥ sa dharmaś ca agniś caiva sa havyavāṭ //

viṣṇave lokanāthāya stutvā caiva punaḥ punaḥ
kāryavijñāpanaṃ cobhau cakratuḥ prabhaviṣṇave //

tataś cakreṇa ciccheda śārdūlasya śiro hariḥ
sānītā viṣṇunā devī suvarṇā lokasundarī //

maheśvarasutā caiva agneś caiva tathā priyā
maheśvarāya tāṃ viṣṇur darśayām āsa nārada //

prīto 'bhavan maheśo 'pi sasvaje tāṃ punaḥ punaḥ
cakraṃ prakṣālitaṃ yatra śārdūlacchedi dīptimat //

cakratīrthaṃ tu vikhyātaṃ śārdūlaṃ ceti tad viduḥ
yatra nītā suvarṇā sā viṣṇunā śaṃkarāntikam //

tat tīrthaṃ śāṃkaraṃ jñeyaṃ vaiṣṇavaṃ siddham eva tu
yatrānandam anuprāpto hy agnir dharmaś ca śāśvataḥ //

ānandāśrūṇi nyapatan yatrāgner munisattama
ānandeti nadī jātā tathā vai nandinīti ca //

tasyāś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ tatra vai śivaḥ
tatraiva saṃgame sākṣāt suvarṇādyāpi saṃsthitā //

dākṣāyaṇī saiva śivā āgneyī ceti viśrutā
ambikā jagadādhārā śivā kātyāyanīśvarī //

bhaktābhīṣṭapradā nityam alaṃkṛtyobhayaṃ taṭam
tapas tepe yatra cāgnis tat tīrthaṃ tu tapovanam //

evamādīni tīrthāni tīrayor ubhayor mune
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakāmapradaṃ śubham //

uttare caiva pāre ca sahasrāṇi caturdaśa
dakṣiṇe ca tathā pāre sahasrāṇy atha ṣoḍaśa //

tatra tatra ca tīrthāni sābhijñānāni santi vai
nāmāni ca pṛthak santi saṃkṣepāt tan mayocyate //

etāni yaś ca śṛṇuyād yaś ca vā paṭhati smaret
sarveṣu tatra kāmyeṣu paripūrṇo bhaven naraḥ //

etad vṛttaṃ tu yo jñātvā tatra snānādikaṃ caret
lakṣmīvāñ jāyate nityaṃ dharmavāṃś ca viśeṣataḥ //

abjakāt paścime tīrthaṃ tac chārdūlam udāhṛtam
vārāṇasyāditīrthebhyaḥ sarvebhyo hy adhikaṃ bhavet //

tatra snātvā pitṝn devān vandate tarpayaty api
sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate //

tapovanāc ca śārdūlān madhye tīrthāny aśeṣataḥ
tasyaikaikasya māhātmyaṃ na kenāpy atra varṇyate //