Brahma Purana · Chapter 125

yamatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam
dṛṣṭādṛṣṭeṣṭadaṃ sarva devarṣigaṇasevitam //

tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi sarvapāpapraṇāśanam
anuhrāda iti khyātaḥ kapoto balavān abhūt //

tasya bhāryā hetināmnī pakṣiṇī kāmarūpiṇī
mṛtyoḥ pautro hy anuhrādo dauhitrī hetir eva ca //

kālenātha tayoḥ putrāḥ pautrāś caiva babhūvire
tasya śatruś ca balavān ulūko nāma pakṣirāṭ //

tasya putrāś ca pautrāś ca āgneyās te balotkaṭāḥ
tayoś ca vairam abhavad bahukālaṃ dvijanmanoḥ //

gaṅgāyā uttare tīre kapotasyāśramo 'bhavat
tasyāś ca dakṣiṇe kūla ulūko nāma pakṣirāṭ //

vāsaṃ cakre tatra putraiḥ pautraiś ca dvijasattama
tayoś ca yuddham abhavad bahukālaṃ viruddhayoḥ //

putraiḥ pautraiś ca vṛtayor balinor balibhiḥ saha
ulūko vā kapoto vā naivāpnoti jayājayau //

kapoto yamam ārādhya mṛtyuṃ paitāmahaṃ tathā
yāmyam astram avāpyātha sarvebhyo 'py adhiko 'bhavat //

tatholūko 'gnim ārādhya balavān abhavad bhṛśam
varair unmattayor yuddham abhavac cātibhīṣaṇam //

tatrāgneyam ulūko 'pi kapotāyāstram ākṣipat
kapoto 'py atha pāśān vai yāmyān ākṣipya śatrave //

ulūkāyātha daṇḍaṃ ca mṛtyupāśān avāsṛjat
punas tad abhavad yuddhaṃ purāḍibakayor yathā //

hetiḥ kapotakī dṛṣṭvā jvalanaṃ prāptam antike
pativratā mahāyuddhe bhartuḥ sā duḥkhavihvalā //

agninā veṣṭyamānāṃś ca putrān dṛṣṭvā viśeṣataḥ
sā gatvā jvalanaṃ hetis tuṣṭāva vividhoktibhiḥ //

rūpaṃ na dānaṃ na parokṣam asti yasyātmabhūtaṃ ca padārthajātam
aśnanti havyāni ca yena devāḥ svāhāpatiṃ yajñabhujaṃ namasye

mukhabhūtaṃ ca devānāṃ devānāṃ havyavāhanam
hotāraṃ cāpi devānāṃ devānāṃ dūtam eva ca //

taṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi ādidevaṃ vibhāvasum
antaḥ sthitaḥ prāṇarūpo bahiś cānnaprado hi yaḥ
yo yajñasādhanaṃ yāmi śaraṇaṃ taṃ dhanaṃjayam //

amogham etad astraṃ me nyastaṃ yuddhe kapotaki
yatra viśramayed astraṃ tan me brūhi pativrate //

mayi viśramyatām astraṃ na putre na ca bhartari
satyavāg bhava havyeśa jātavedo namo 'stu te //

tuṣṭo 'smi tava vākyena bhartṛbhaktyā pativrate
tavāpi bhartṛputrāṇāṃ heti kṣemaṃ dadāmy aham //

āgneyam etad astraṃ me na bhartāraṃ sutān api
na tvāṃ dahet tato yāhi sukhena tvaṃ kapotaki //

etasminn antare tatra ulūkī dadṛśe patim
veṣṭyamānaṃ yāmyapāśair yamadaṇḍena tāḍitam
ulūkī duḥkhitā bhūtvā yamaṃ prāyād bhayāturā //

tvadbhītā anudravante janās tvadbhītā brahmacaryaṃ caranti
tvadbhītāḥ sādhu caranti dhīrās tvadbhītāḥ karmaniṣṭhā bhavanti

tvadbhītā anāśakam ācaranti grāmād araṇyam abhi yac caranti
tvadbhītāḥ saumyatām āśrayante tvadbhītāḥ somapānaṃ bhajante

evaṃ bruvatyāṃ tasyāṃ tām āha dakṣiṇadikpatiḥ //

varaṃ varaya bhadraṃ te dāsye 'haṃ manasaḥ priyam //

yamasyeti vacaḥ śrutvā sā tam āha pativratā //

bhartā me veṣṭitaḥ pāśair daṇḍenābhihatas tava
tasmād rakṣa suraśreṣṭha putrān bhartāram eva ca //

tadvākyāt kṛpayā yukto yamaḥ prāha punaḥ punaḥ //

pāśānāṃ cāpi daṇḍasya sthānaṃ vada śubhānane //

sā provāca yamaṃ devaṃ mayi pāśās tvayeritāḥ
āviśantu jagannātha daṇḍo mayy eva saṃviśet
tataḥ provāca bhagavān yamas tāṃ kṛpayā punaḥ //

tava bhartā ca putrāś ca sarve jīvantu vijvarāḥ //

nyavārayad yamaḥ pāśān āgneyāstraṃ tu havyavāṭ
kapotolūkayoś cāpi prītiṃ vai cakratuḥ surau
āhatuś ca dvijanmānau vriyatāṃ vara īpsitaḥ //

bhavator darśanaṃ labdhaṃ vairavyājena duṣkaram
vayaṃ ca pakṣiṇaḥ pāpāḥ kiṃ vareṇa surottamau //

atha deyo varo 'smākaṃ bhavadbhyāṃ prītipūrvakam
nātmārtham anuyācāvo dīyamānaṃ varaṃ śubham //

ātmārthaṃ yas tu yāceta sa śocyo hi sureśvarau
jīvitaṃ saphalaṃ tasya yaḥ parārthodyataḥ sadā //

agnir āpo raviḥ pṛthvī dhānyāni vividhāni ca
parārthaṃ vartanaṃ teṣāṃ satāṃ cāpi viśeṣataḥ //

brahmādayo 'pi hi yato yujyante mṛtyunā saha
evaṃ jñātvā tu deveśau vṛthā svārthapariśramaḥ //

janmanā saha yat puṃsāṃ vihitaṃ parameṣṭhinā
kadācin nānyathā tad vai vṛthā kliśyanti jantavaḥ //

tasmād yācāvahe kiṃcid dhitāya jagatāṃ śubham
guṇadāyi tu sarveṣāṃ tad yuvām anumanyatām //

tāv āhatur ubhau devau pakṣiṇau lokaviśrutau
dharmasya yaśaso 'vāptye lokānāṃ hitakāmyayā //

āvābhyām āśramau tīrthe gaṅgāyā ubhaye taṭe
bhavetāṃ jagatāṃ nāthāv eṣa eva paro varaḥ //

snānaṃ dānaṃ japo homaḥ pitṝṇāṃ cāpi pūjanam
sukṛtī duṣkṛtī vāpi yaḥ karoti yathā tathā
sarvaṃ tad akṣayaṃ puṇyaṃ syād ity eṣa paro varaḥ //

evam astu tathā cānyat suprītau tu bravāvahai //

uttare gautamītīre yamastotraṃ paṭhanti ye
teṣāṃ saptasu vaṃśeṣu nākāle mṛtyum āpnuyāt //

puruṣo bhājanaṃ ca syāt sarvadā sarvasaṃpadām
yas tv idaṃ paṭhate nityaṃ mṛtyustotraṃ jitātmavān //

aṣṭāśītisahasraiś ca vyādhibhir na sa bādhyate
asmiṃs tīrthe dvijaśreṣṭhau trimāsād gurviṇī satī //

arvāgvandhyā ca ṣaṇmāsāt saptāhaṃ snānam ācaret
vīrasūḥ sā bhaven nārī śatāyuḥ sa suto bhavet //

lakṣmīvān matimāñ śūraḥ putrapautravivardhanaḥ
tatra piṇḍādidānena pitaro muktim āpnuyuḥ
manovākkāyajāt pāpāt snānān mukto bhaven naraḥ //

yamavākyād anu tathā havyavāḍ āha pakṣiṇau //

matstotraṃ dakṣiṇe tīre ye paṭhanti yatavratāḥ
teṣām ārogyam aiśvaryaṃ lakṣmīṃ rūpaṃ dadāmy aham //

idaṃ stotraṃ tu yaḥ kaścid yatra kvāpi paṭhen naraḥ
naivāgnito bhayaṃ tasya likhite 'pi gṛhe sthite //

snānaṃ dānaṃ ca yaḥ kuryād agnitīrthe śucir naraḥ
agniṣṭomaphalaṃ tasya bhaved eva na saṃśayaḥ //

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ yāmyam āgneyam eva ca
kapotaṃ ca tatholūkaṃ hetyulūkaṃ vidur budhāḥ //

tatra trīṇi sahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca
punar navatitīrthāni pratyekaṃ muktibhājanam //

teṣu snānena dānena pretībhūtāś ca ye narāḥ
pūtās te putravittāḍhyā ākrameyur divaṃ śubhāḥ //