Brahma Purana · Chapter 124

putratīrtham iti khyātaṃ puṇyatīrthaṃ tad ucyate
sarvān kāmān avāpnoti yanmahimnaḥ śruter api //

tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada
diteḥ putrāś ca danujāḥ parikṣīṇā yadābhavan
adites tu sutā jyeṣṭhāḥ sarvabhāvena nārada //

kṣīṇāḥ sutā āvayor eva bhadre kiṃ kurmahe karma loke garīyaḥ
paśyāditer vaṃśam abhinnam uttamaṃ saurājyayuktaṃ yaśasā jayaśriyā

jitārim abhyunnatakīrtidharmaṃ maccittasaṃharṣavināśadakṣam
samānabhartṛtvasamānadharme samānagotre 'pi samānarūpe

na jīvayeyaṃ śriyam unnatiṃ ca jīrṇāsmi dṛṣṭvā tv aditiprasūtān
kām apy avasthām anuyāmi duḥsthā 'diter vilokyātha parāṃ samṛddhim

evaṃ bruvāṇām atidīnavaktrāṃ viniśvasantīṃ parameṣṭhiputraḥ
kṛtābhipūjo vigataśramas tāṃ sa sāntvayann āha manobhirāmām

khedo na kāryaḥ samabhīpsitaṃ yat tat prāpyate puṇyata eva bhadre
tatsādhanaṃ vetti mahānubhāvaḥ prajāpatis te sa tu vakṣyatīti

sādhvy etat sarvabhāvena praśrayāvanatā satī //

evaṃ bruvāṇāṃ ca ditiṃ danuḥ provāca nārada //

bhartāraṃ kaśyapaṃ bhadre toṣayasva nijair guṇaiḥ
tuṣṭo yadi bhaved bhartā tataḥ kāmān avāpsyasi //

tathety uktvā sarvabhāvais toṣayām āsa kaśyapam
ditiṃ provāca bhagavān kaśyapo 'tha prajāpatiḥ //

kiṃ dadāmi vadābhīṣṭaṃ dite varaya suvrate //

ditir apy āha bhartāraṃ putraṃ bahuguṇānvitam
jetāraṃ sarvalokānāṃ sarvalokanamaskṛtam //

yena jātena loke 'smin bhaveyaṃ vīraputriṇī
taṃ vareyaṃ surapitar ity āha vinayānvitā //

upadekṣye vrataṃ śreṣṭhaṃ dvādaśābdaphalapradam
tata āgatya te garbham ādhāsye yan manogatam
niṣpāpatāyāṃ jātāyāṃ sidhyanti hi manorathāḥ //

bhartṛvākyād ditiḥ prītā taṃ namasyāyatekṣaṇā
upadiṣṭaṃ vrataṃ cakre bhartrādiṣṭaṃ yathāvidhi //

tīrthasevāpātradāna vratacaryādivarjitāḥ
katham āsādayiṣyanti prāṇino 'tra manorathān //

tataś cīrṇe vrate tasyāṃ dityāṃ garbham adhārayat
punaḥ kāntām athovāca kaśyapas tāṃ ditiṃ rahaḥ //

na prāpnuvanti yatkāmān munayo 'pi tapassthitāḥ
yathāvihitakarmāṅga avajñayā tac chucismite //

ninditaṃ ca na kartavyaṃ saṃdhyayor ubhayor api
na svaptavyaṃ na gantavyaṃ muktakeśī ca no bhava //

bhoktavyaṃ subhage naiva kṣutaṃ vā jṛmbhaṇaṃ tathā
saṃdhyākāle na kartavyaṃ bhūtasaṃghasamākule //

sāntardhānaṃ sadā kāryaṃ hasitaṃ tu viśeṣataḥ
gṛhāntadeśe saṃdhyāsu na sthātavyaṃ kadācana //

muśalolūkhalādīni śūrpapīṭhapidhānakam
naivātikramaṇīyāni divā rātrau sadā priye //

udakśīrṣaṃ tu śayanaṃ na saṃdhyāsu viśeṣataḥ
vaktavyaṃ nānṛtaṃ kiṃcin nānyagehāṭanaṃ tathā //

kāntād anyo na vīkṣyas tu prayatnena naraḥ kvacit
ityādiniyamair yuktā yadi tvam anuvartase
tatas te bhavitā putras trailokyaiśvaryabhājanam //

tatheti pratijajñe sā bhartāraṃ lokapūjitam
gataś ca kaśyapo brahmann itaś cetaḥ surān prati //

diter garbho 'pi vavṛdhe balavān puṇyasaṃbhavaḥ
etat sarvaṃ mayo daityo māyayā vetti tattvataḥ //

indrasya sakhyam abhavan mayena prītipūrvakam
mayo gatvā rahaḥ prāha indraṃ sa vinayānvitaḥ //

diter danor abhiprāyaṃ vrataṃ garbhasya vardhanam
tasya vīryaṃ ca vividhaṃ prītyendrāya nyavedayat //

viśvāsaikagṛhaṃ mitram apāyatrāsavarjitam
arjitaṃ sukṛtaṃ nānā vidhaṃ cet tad avāpyate //

namuceś ca priyo bhrātā mayo daityo mahābalaḥ
bhrātṛhantrā kathaṃ maitryaṃ mayasyāsīt sureśvara //

daityānām adhipaś cāsīd balavān namuciḥ purā
indreṇa vairam abhavad bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam //

yuddhaṃ hitvā kadācid bho gacchantaṃ tu śatakratum
dṛṣṭvā daityapatiḥ śūro namuciḥ pṛṣṭhato 'nvagāt //

tam āyāntam abhiprekṣya śacībhartā bhayāturaḥ
airāvataṃ gajaṃ tyaktvā indraḥ phenam athāviśat //

sa vajrapāṇis tarasā phenenaivāhanad ripum
namucir nāśam agamat tasya bhrātā mayo 'nujaḥ //

bhrātṛhantṛvināśāya tapas tepe mayo mahat
māyāṃ ca vividhām āpa devānām atibhīṣaṇām //

varāṃś cāvāpya tapasā viṣṇor lokaparāyaṇāt
dānaśauṇḍaḥ priyālāpī tadābhavad asau mayaḥ //

agnīṃś ca brāhmaṇān pūjya jetum indraṃ kṛtakṣaṇaḥ
dātāraṃ ca tadārthibhyaḥ stūyamānaṃ ca bandibhiḥ //

viditvā maghavā vāyor mayaṃ māyāvinaṃ ripum
upakrāntaṃ suyuddhāya vipro bhūtvā tam abhyagāt
śacībhartā mayaṃ daityaṃ provācedaṃ punaḥ punaḥ //

dehi daityapate mahyam arthine 'pekṣitaṃ varam
tvāṃ śrutvā dātṛtilakam āgato 'haṃ dvijottamaḥ //

mayo 'pi brāhmaṇaṃ matvā 'vadad dattaṃ mayā tava
vicārayanti kṛtino bahv alpaṃ vā puro 'rthini //

ity ukte tu hariḥ prāha sakhyam icche hy ahaṃ tvayā
indraṃ mayaḥ punaḥ prāha kim anena dvijottama //

na tvayā mama vairaṃ bhoḥ svastīty āha harir mayam
tattvaṃ vadeti sa harir daityenoktaḥ svakaṃ vapuḥ //

darśayām āsa daityāya sahasrākṣaṃ yad ucyate
tataḥ savismayo daityo mayo harim uvāca ha //

kim idaṃ vajrapāṇis tvaṃ tavāyogyā kṛtiḥ sakhe //

pariṣvajya vihasyātha vṛttam ity abravīd dhariḥ
kenāpi sādhayanty atra paṇḍitāś ca samīhitam //

tataḥ prabhṛti śakrasya mayena mahatī hy abhūt
suprītir muniśārdūla mayo harihitaḥ sadā //

indrasya bhavanaṃ gatvā tasmai sarvaṃ nyavedayat
kiṃ me kṛtyam iti prāha mayaṃ māyāvinaṃ hariḥ //

haraye ca mayo māyāṃ prādāt prītyā tathā hariḥ
prāptaḥ saṃprītimān āha kiṃ kṛtyaṃ maya tad vada //

agastyasyāśramaṃ gaccha tatrāste garbhiṇī ditiḥ
tasyāḥ śuśrūṣaṇaṃ kurvann āssva tatra kiyanti ca //

ahāni maghavaṃs tasyā garbham āviśya vajradhṛk
vardhamānaṃ ca taṃ chindhi yāvad vaśyo 'thavā mṛtim
prāpnoti tāvad vajreṇa tato na bhavitā ripuḥ //

tathety uktvā mayaṃ pūjya maghavān eka eva hi vinītavat tadā prāyād ditiṃ mātaram añjasā
śuśrūṣamāṇas tāṃ devīṃ śakro daiteyamātaram sā na jānāti tac cittaṃ śakrasya dviṣato ditiḥ

garbhe sthitaṃ tu yad bhūtaṃ devendrasya viceṣṭitam
amoghaṃ tan munes tejaḥ kaśyapasya durāsadam //

tataḥ pragṛhya kuliśaṃ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ
antaḥpraveśakāmo 'sau bahukālaṃ samāvasan //

saṃdhyodakśīrṣanidrāṃ tām avekṣya kuliśāyudhaḥ
idam antaram ity uktvā dityāḥ kukṣiṃ samāviśat //

antarvarti ca yad bhūtam indraṃ dṛṣṭvā dhṛtāyudham
hantukāmaṃ tadovāca punaḥ punar abhītavat //

kiṃ māṃ na rakṣase vajrin bhrātaraṃ tvaṃ jighāṃsasi
nāraṇe māraṇād anyat pātakaṃ vidyate mahat //

ṛte yuddhān mahābāho śakra yudhyasva nirgate
mayi tasmān naitad evaṃ tava yuktaṃ bhaviṣyati //

śatakratuḥ sahasrākṣaḥ śacībhartā puraṃdaraḥ
vajrapāṇiḥ surendras tvaṃ te na yuktaṃ bhavet prabho //

athavā yuddhakāmas tvaṃ mama niṣkramaṇaṃ yathā
tathā kuru mahābāho mārgād asmād apāsara //

kumārge na pravartante mahānto 'pi vipadgatāḥ
avidyaś cāpy aśastraś ca naiva cāyudhasaṃgrahaḥ //

tvaṃ vidyāvān vajrapāṇe māṃ nighnan kiṃ na lajjase
kurvanti garhitaṃ karma na kulīnāḥ kadācana //

hatvā vā kiṃ tu jāyeta yaśo vā puṇyam eva vā
vadhyante bhrātaraḥ kāmād garbhasthāḥ kiṃ nu pauruṣam //

yadi vā yuddhabhaktis te mayi bhrātar asaṃśayam
tato muṣṭiṃ puraskṛtya vajriṇe 'sau vyavasthitaḥ //

bālaghātī brahmaghātī tathā viśvāsaghātakaḥ
evaṃbhūtaṃ phalaṃ śakra kasmān māṃ hantum udyataḥ //

yasyājñayā sarvam idaṃ vartate sacarācaram
sa hantā bālakaṃ māṃ vai kiṃ yaśaḥ kiṃ tu pauruṣam //

evaṃ bruvantaṃ taṃ garbhaṃ ciccheda kuliśena saḥ
krodhāndhānāṃ lobhināṃ ca na ghṛṇā kvāpi vidyate //

na mamāra tato duḥkhād āhus te bhrātaro vayam
punaś ciccheda tān khaṇḍān mā vadhīr iti cābruvan //

viśvastān mātṛgarbhasthān nijabhrātṝñ śatakrato
dveṣavidhvastabuddhīnāṃ na citte karuṇākaṇaḥ //

evaṃ tu khaṇḍitaṃ khaṇḍaṃ hastapādādijīvavat
nirvikāraṃ tato dṛṣṭvā saptasapta suvismitaḥ //

ekavad bahurūpāṇi garbhasthāni śubhāni ca
rudanti bahurūpāṇi mā rutety abravīd dhariḥ //

tatas te maruto jātā balavanto mahaujasaḥ
garbhasthā eva te 'nyonyam ūcuḥ śakraṃ gatabhramāḥ //

agastyaṃ muniśārdūlaṃ mātā yasyāśrame sthitā
asmatpitā tava bhrātā sakhyaṃ te bahu manyate //

asmān upari sasnehaṃ manas te vidmahe mune
na yat karoti śvapacaḥ pravṛttas tatra vajradhṛk //

ity etad vacanaṃ śrutvā agastyo 'gāt sasaṃbhramaḥ
ditiṃ saṃbodhayām āsa vyathitāṃ garbhavedanāt //

tatrāgastyaḥ śacīkāntam aśapat kupito bhṛśam //

saṃgrāme ripavaḥ pṛṣṭhaṃ paśyeyus te sadā hare
jīvatām eva maraṇam etad eva hi māninām
pṛṣṭhaṃ palāyamānānāṃ yat paśyanty ahitā raṇe //

sāpi taṃ garbhasaṃsthaṃ ca śaśāpendraṃ ruṣā ditiḥ //

na pauruṣaṃ kṛtaṃ tasmāc chāpo 'yaṃ bhavitā tava
strībhiḥ paribhavaṃ prāpya rājyāt prabhraśyase hare //

etasminn antare tatra kaśyapo vai prajāpatiḥ
prāyāc ca vyathito 'gastyāc chrutvā śakraviceṣṭitam
garbhāntaragataḥ śakraḥ pitaraṃ prāha bhītavat //

agastyāc ca diteś caiva bibhemi kramituṃ bahiḥ //

etasminn antare prāpya kaśyapo 'pi prajāpatiḥ
putrakarma ca tad dṛṣṭvā garbhāntaḥsthitim eva ca
ditiśāpam agastyasya śrutvāsau duḥkhito 'bhavat //

nirgaccha śakra putraitat pāpaṃ kiṃ kṛtavān asi
na nirmalakulotpannā manaḥ kurvanti pātake //

sa nirgato vajrapāṇiḥ savrīḍo 'dhomukho 'bravīt
tanmūrtir eva vadati sadasacceṣṭitaṃ nṛṇām //

yad uktam atra śreyaḥ syāt tatkartāham asaṃśayam //

tato mamāntikaṃ prāyāl lokapālaiḥ sa kaśyapaḥ
sarvaṃ vṛttam athovāca punaḥ papraccha māṃ suraiḥ //

ditigarbhasya vai śāntiṃ sahasrākṣaviśāpatām
garbhasthānāṃ ca sarveṣām indreṇa saha mitratām //

teṣām ārogyatāṃ cāpi śacībhartur adoṣatām
agastyadattaśāpasya viśāpatvam api kramāt //

tato 'ham abravaṃ vākyaṃ kaśyapaṃ vinayānvitam
prajāpate kaśyapa tvaṃ vasubhir lokapālakaiḥ //

indreṇa sahitaḥ śīghraṃ gautamīṃ yāhi mānada
tatra snātvā maheśānaṃ stuhi sarvaiḥ samanvitaḥ //

tataḥ śivaprasādena sarvaṃ śreyo bhaved iti
tathety uktvā jagāmāsau kaśyapo gautamīṃ tadā //

snātvā tuṣṭāva deveśam ebhir eva padakramaiḥ
sarvaduḥkhāpanodāya dvayam eva prakīrtitam
gautamī vā puṇyanadī śivo vā karuṇākaraḥ //

pāhi śaṃkara deveśa pāhi lokanamaskṛta
pāhi pāvana vāgīśa pāhi pannagabhūṣaṇa //

pāhi dharma vṛṣārūḍha pāhi vedatrayekṣaṇa
pāhi godhara lakṣmīśa pāhi śarva gajāmbara //

pāhi tripurahan nātha pāhi somārdhabhūṣaṇa
pāhi yajñeśa someśa pāhy abhīṣṭapradāyaka //

pāhi kāruṇyanilaya pāhi maṅgaladāyaka
pāhi prabhava sarvasya pāhi pālaka vāsava //

pāhi bhāskara vitteśa pāhi brahmanamaskṛta
pāhi viśveśa siddheśa pāhi pūrṇa namo 'stu te //

ghorasaṃsārakāntāra saṃcārodvignacetasām
śarīriṇāṃ kṛpāsindho tvam eva śaraṇaṃ śiva //

evaṃ saṃstuvatas tasya purato 'bhūd vṛṣadhvajaḥ
vareṇa cchandayām āsa kaśyapaṃ taṃ prajāpatim //

kaśyapo 'pi śivaṃ prāha vinītavad idaṃ vacaḥ
sa prāha vistareṇātha indrasya tu viceṣṭitam //

śāpaṃ nāśaṃ ca putrāṇāṃ parasparam amitratām
pāpaprāptiṃ tu śakrasya śāpaprāptiṃ tathaiva ca
tato vṛṣākapiḥ prāha ditiṃ cāgastyam eva ca //

maruto ye bhavatputrāḥ pañcāśac caikavarjitāḥ
sarve bhaveyuḥ subhagā bhaveyur yajñabhāginaḥ //

indreṇa sahitā nityaṃ vartayeyur mudānvitāḥ //

indrasya tu havirbhāgo yatra yatra makhe bhavet
ādau tu marutas tatra bhaveyur nātra saṃśayaḥ //

marudbhiḥ sahitaṃ śakraṃ na jayeyuḥ kadācana
jetā bhavet sarvadaiva sukhaṃ tiṣṭha prajāpate //

adyaprabhṛti ye kuryur anayād bhrātṛghātanam
vaṃśacchedo vipattiś ca nityaṃ teṣāṃ bhaviṣyati //

agastyam ṛṣiśārdūlaṃ śaṃbhur apy āha yatnataḥ //

na kuryās tvaṃ ca kopaṃ ca śacībhartari vai mune
śamaṃ vraja mahāprājña marutas tv amarā bhavan //

ditiṃ cāpi śivaḥ prāha prasanno vṛṣabhadhvajaḥ //

eko bhūyān mama sutas trailokyaiśvaryamaṇḍitaḥ
ity evaṃ cintayantī tvaṃ tapase niyatābhavaḥ //

tad etat saphalaṃ te 'dya putrā bahuguṇāḥ śubhāḥ
abhavan balinaḥ śūrās tasmāj jahi manorujam
anyān api varān subhrūr yācasva gatasaṃbhramā //

tad etad vacanaṃ śrutvā devadevasya sā ditiḥ
kṛtāñjalipuṭā natvā śaṃbhuṃ vākyam athābravīt //

loke yad etat paramaṃ yat pitroḥ putradarśanam
viśeṣeṇa tu tan mātuḥ priyaṃ syāt surapūjita //

tatrāpi rūpasaṃpatti śauryavikramavān bhavet
eko 'pi tanayaḥ kiṃtu bahavaś cet kim ucyate //

matputrās te prabhāvāc ca jetāro balino dhruvam
indrasya bhrātaraḥ satyaṃ putrāś caiva prajāpateḥ //

agastyasya prasādāc ca gaṅgāyāś ca prasādataḥ
yatra deva prasādas te tac chubhaṃ ko 'tra saṃśayaḥ //

kṛtārthāhaṃ tathāpi tvāṃ bhaktyā vijñāpayāmy aham
śṛṇuṣva deva vacanaṃ kuruṣva ca jagaddhitam //

vadety uktā jagaddhātrā ditir namrābravīd idam //

saṃtatiprāpaṇaṃ loke durlabhaṃ suravandita
viśeṣeṇa priyaṃ mātuḥ putraś cet kiṃ nu varṇyate //

sa cāpi guṇavāñ śrīmān āyuṣmān yadi jāyate
kiṃ tu svargeṇa deveśa pārameṣṭhyapadena vā //

sarveṣām api bhūtānām ihāmutra phalaiṣiṇām
guṇavatputrasaṃprāptir abhīṣṭā sarvadaiva ca
tasmād āplavanād atra kriyatāṃ samanugrahaḥ //

mahāpāpaphalaṃ cedaṃ yad etad anapatyatā
striyā vā puruṣasyāpi vandhyatvaṃ yadi jāyate //

tad atra snānamātreṇa taddoṣo nāśam āpnuyāt
snātvā tatra phalaṃ dadyāt stotram etac ca yaḥ paṭhet //

sa tu putram avāpnoti trimāsasnānadānataḥ
aputriṇī tv atra snānaṃ kṛtvā putram avāpnuyāt //

ṛtusnātā tu yā kācit tatra snātā sutāṃl labhet
trimāsābhyantaraṃ yā tu gurviṇī bhaktitas tv iha //

phalaiḥ snātvā tu māṃ paśyet stotreṇa stauti māṃ tathā
tasyāḥ śakrasamaḥ putro jāyate nātra saṃśayaḥ //

pitṛdoṣaiś ca ye putraṃ na labhante dite śṛṇu
dhanāpahāradoṣaiś ca tatraiṣā niṣkṛtiḥ parā //

tatraiṣāṃ piṇḍadānena pitṝṇāṃ prīṇanena ca
kiṃcit suvarṇadānena tataḥ putro bhaved dhruvam //

ye nyāsādyapahartāro ratnāpahnavakārakāḥ
śrāddhakarmavihīnāś ca teṣāṃ vaṃśo na vardhate //

doṣiṇāṃ tu paretānāṃ gatir eṣā bhaved iti
saṃtatir jāyatāṃ ślāghyā jīvatāṃ tīrthasevanāt //

saṃgame ditigaṅgāyāḥ snātvā siddheśvaraṃ prabhum
anādyapāram ajaraṃ citsadānandavigraham //

devarṣisiddhagandharva yogīśvaraniṣevitam
liṅgātmakaṃ mahādevaṃ jyotirmayam anāmayam //

pūjayitvopacāraiś ca nityaṃ bhaktyā yatavrataḥ
stotreṇānena yaḥ stauti caturdaśyaṣṭamīṣu ca //

yathāśaktyā svarṇadānaṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam
yaḥ karoty atra gaṅgāyāṃ sa putraśatam āpnuyāt //

saṃprāpya sakalān kāmān ante śivapuraṃ vrajet
stotreṇānena yaḥ kaścid yatra kvāpi stavīti mām
ṣaṇmāsāt putram āpnoti api vandhyāpy aśaṅkitam //

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ putratīrtham udāhṛtam
tatra tu snānadānādyaiḥ sarvakāmān avāpnuyāt //

marudbhiḥ saha maitryeṇa mitratīrthaṃ tad ucyate
niṣpāpatvena cendrasya śakratīrthaṃ tad ucyate //

aindrīṃ śriyaṃ yatra lebhe tat tīrthaṃ kamalābhidham
etāni sarvatīrthāni sarvābhīṣṭapradāni hi //

sarvaṃ bhaviṣyatīty uktvā śivaś cāntaradhīyata
kṛtakṛtyāś ca te jagmuḥ sarva eva yathāgatam
tīrthānāṃ puṇyadaṃ tatra lakṣam ekaṃ prakīrtitam //