Brahma Purana · Chapter 123

rāmatīrtham iti khyātaṃ bhrūṇahatyāvināśanam
tasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate //

ikṣvākuvaṃśaprabhavaḥ kṣatriyo lokaviśrutaḥ
balavān matimāñ śūro yathā śakraḥ puraṃdaraḥ //

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kurvann āste yathā baliḥ
tasya tisro mahiṣyaḥ syū rājño daśarathasya hi //

kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca mahāmate
etāḥ kulīnāḥ subhagā rūpalakṣaṇasaṃyutāḥ //

tasmin rājani rājye tu sthite 'yodhyāpatau mune
vasiṣṭhe brahmavicchreṣṭhe purodhasi viśeṣataḥ //

na ca vyādhir na durbhikṣaṃ na cāvṛṣṭir na cādhayaḥ
brahmakṣatraviśāṃ nityaṃ śūdrāṇāṃ ca viśeṣataḥ //

āśramāṇāṃ tu sarveṣām ānando 'bhūt pṛthak pṛthak
tasmiñ śāsati rājendra ikṣvākūṇāṃ kulodvahe //

devānāṃ dānavānāṃ tu rājyārthe vigraho 'bhavat
kvāpi tatra jayaṃ prāpur devāḥ kvāpi tathetare //

evaṃ pravartamāne tu trailokyam atipīḍitam
abhūn nārada tatrāham avadaṃ daityadānavān //

devāṃś cāpi viśeṣeṇa na kṛtaṃ tair madīritam
punaś ca saṃgaras teṣāṃ babhūva sumahān mithaḥ //

viṣṇuṃ gatvā surāḥ procus tatheśānaṃ jaganmayam
tāv ūcatur ubhau devān asurān daityadānavān //

tapasā balino yāntu punaḥ kurvantu saṃgaram
tathety āhur yayuḥ sarve tapase niyatavratāḥ //

yayus tu rākṣasān devāḥ punas te matsarānvitāḥ
devānāṃ dānavānāṃ ca saṃgaro 'bhūt sudāruṇaḥ //

na tatra devā jetāro naiva daityāś ca dānavāḥ
saṃyuge vartamāne tu vāg uvācāśarīriṇī //

yeṣāṃ daśaratho rājā te jetāro na cetare //

iti śrutvā jayāyobhau jagmatur devadānavau
tatra vāyus tvaran prāpto rājānam avadat tadā //

āgantavyaṃ tvayā rājan devadānavasaṃgare
yatra rājā daśaratho jayas tatreti viśrutam //

tasmāt tvaṃ devapakṣe syā bhaveyur jayinaḥ surāḥ //

tad vāyuvacanaṃ śrutvā rājā daśaratho nṛpaḥ
āgamyate mayā satyaṃ gaccha vāyo yathāsukham //

gate vāyau tadā daityā ājagmur bhūpatiṃ prati
te 'py ūcur bhagavann asmat sāhāyyaṃ kartum arhasi //

rājan daśaratha śrīman vijayas tvayi saṃsthitaḥ
tasmāt tvaṃ vai daityapateḥ sāhāyyaṃ kartum arhasi //

tataḥ provāca nṛpatir vāyunā prārthitaḥ purā
pratijñātaṃ mayā tac ca yāntu daityāś ca dānavāḥ //

sa tu rājā tathā cakre gatvā caiva triviṣṭapam
yuddhaṃ cakre tathā daityair dānavaiḥ saha rākṣasaiḥ //

paśyatsu devasaṃgheṣu namucer bhrātaras tadā
vividhur niśitair bāṇair athākṣaṃ nṛpates tathā //

bhinnākṣaṃ taṃ rathaṃ rājā na jānāti sa saṃbhramāt
rājāntike sthitā subhrūḥ kaikeyyājñāyi nārada //

na jñāpitaṃ tayā rājñe svayam ālokya suvratā
bhagnam akṣaṃ samālakṣya cakre hastaṃ tadā svakam //

akṣavan muniśārdūla tad etan mahad adbhutam
rathena rathināṃ śreṣṭhas tayā dattakareṇa ca //

jitavān daityadanujān devaiḥ prāpya varān bahūn
tato devair anujñātas tv ayodhyāṃ punar abhyagāt //

sa tu madhye mahārājo mārge vīkṣya tadā priyām
kaikeyyāḥ karma tad dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gataḥ //

tatas tasyai varān prādāt trīṃs tu nārada sā api
anumānya nṛpaproktaṃ kaikeyī vākyam abravīt //

tvayi tiṣṭhantu rājendra tvayā dattā varā amī //

vibhūṣaṇāni rājendro dattvā sa priyayā saha
rathena vijayī rājā yayau svanagaraṃ sukhī //

yoṣitāṃ kim adeyaṃ hi priyāṇām ucitāgame
sa kadācid daśaratho mṛgayāśīlibhir vṛtaḥ //

aṭann araṇye śarvaryāṃ vāribandham athākarot
saptavyasanahīnena bhavitavyaṃ tu bhūbhujā //

iti jānann api ca tac cakāra tu vidher vaśāt
gartaṃ praviśya pānārtham āgatān niśitaiḥ śaraiḥ //

mṛgān hanti mahābāhuḥ śṛṇu kālaviparyayam
gartaṃ praviṣṭe nṛpatau tasminn eva nagottame //

vṛddho vaiśravaṇo nāma na śṛṇoti na paśyati
tasya bhāryā tathābhūtā tāv abrūtāṃ tadā sutam //

āvāṃ tṛṣārtau rātriś ca kṛṣṇā cāpi pravartate
vṛddhānāṃ jīvitaṃ kṛtsnaṃ bālas tvam asi putraka //

andhānāṃ badhirāṇāṃ ca vṛddhānāṃ dhik ca jīvitam
jarājarjaradehānāṃ dhig dhik putraka jīvitam //

tāvat puṃbhir jīvitavyaṃ yāval lakṣmīr dṛḍhaṃ vapuḥ
yāvad ājñāpratihatā tīrthādāv anyathā mṛtiḥ //

ity etad vacanaṃ śrutvā vṛddhayor guruvatsalaḥ
putraḥ provāca tad duḥkhaṃ girā madhurayā haran //

mayi jīvati kiṃ nāma yuvayor duḥkham īdṛśam
na haraty ātmajaḥ pitror yaś caritrair manorujam //

tena kiṃ tanujeneha kulodvegavidhāyinā //

ity uktvā pitarau natvā tāv āśvāsya mahāmanāḥ
taruskandhe samāropya vṛddhau ca pitarau tadā //

haste gṛhītvā kalaśaṃ jagāma ṛṣiputrakaḥ
sa ṛṣir na tu rājānaṃ jānāti nṛpatir dvijam //

ubhau sarabhasau tatra dvijo vāri samāviśat
satvaraṃ kalaśe nyubje vāri gṛhṇantam āśugaiḥ //

dvijaṃ rājā dvipaṃ matvā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
vanadvipo 'pi bhūpānām avadhyas tad vidann api //

vivyādha taṃ nṛpaḥ kuryān na kiṃ kiṃ vidhivañcitaḥ
sa viddho marmadeśe tu duḥkhito vākyam abravīt //

kenedaṃ duḥkhadaṃ karma kṛtaṃ sadbrāhmaṇasya me
maitro brāhmaṇa ity ukto nāparādho 'sti kaścana //

tad etad vacanaṃ śrutvā muner ārtasya bhūpatiḥ
niśceṣṭaś ca nirutsāho śanais taṃ deśam abhyagāt //

taṃ tu dṛṣṭvā dvijavaraṃ jvalantam iva tejasā
asāv apy abhavat tatra saśalya iva mūrcchitaḥ //

ātmānam ātmanā kṛtvā sthiraṃ rājābravīd idam //

ko bhavān dvijaśārdūla kimartham iha cāgataḥ
vada pāpakṛte mahyaṃ vada me niṣkṛtiṃ parām //

brahmahā varṇibhiḥ kiṃtu śvapacair api jātucit
na spraṣṭavyo mahābuddhe draṣṭavyo na kadācana //

tad rājavacanaṃ śrutvā muniputro 'bravīd vacaḥ //

utkramiṣyanti me prāṇā ato vakṣyāmi kiṃcana
svacchandavṛttitājñāne viddhi pākaṃ ca karmaṇām //

ātmārthaṃ tu na śocāmi vṛddhau tu pitarau mama
tayoḥ śuśrūṣakaḥ kaḥ syād andhayor ekaputrayoḥ //

vinā mayā mahāraṇye kathaṃ tau jīvayiṣyataḥ
mamābhāgyam aho kīdṛk pitṛśuśrūṣaṇe kṣatiḥ //

jātā me 'dya vinā prāṇair hā vidhe kiṃ kṛtaṃ tvayā
tathāpi gaccha tatra tvaṃ gṛhītakalaśas tvaran //

tābhyāṃ dehy udapānaṃ tvaṃ yathā tau na mariṣyataḥ //

ity evaṃ bruvatas tasya gatāḥ prāṇā mahāvane
visṛjya saśaraṃ cāpam ādāya kalaśaṃ nṛpaḥ //

tatrāgāt sa tu vegena yatra vṛddhau mahāvane
vṛddhau cāpi tadā rātrau tāv anyonyaṃ samūcatuḥ //

udvignaḥ kupito vā syād athavā bhakṣitaḥ katham
na prāptaś cāvayor yaṣṭiḥ kiṃ kurmaḥ kā gatir bhavet //

na kopi tādṛśaḥ putro vidyate sacarācare
yaḥ pitror anyathā vākyaṃ na karoty api ninditaḥ //

vajrād api kaṭhoraṃ vā jīvitaṃ tam apaśyatoḥ
śīghraṃ na yānti yat prāṇās tadekāyattajīvayoḥ //

evaṃ bahuvidhā vāco vṛddhayor vadator vane
tadā daśaratho rājā śanais taṃ deśam abhyagāt //

pādasaṃcāraśabdena menāte sutam āgatam //

kuto vatsa cirāt prāptas tvaṃ dṛṣṭis tvaṃ parāyaṇam
na brūṣe kiṃtu ruṣṭo 'si vṛddhayor andhayoḥ sutaḥ //

saśalya iva duḥkhārtaḥ śocan duṣkṛtam ātmanaḥ
sa bhīta iva rājendras tāv uvācātha nārada //

udapānaṃ ca kurutāṃ tac chrutvā nṛpabhāṣitam
nāyaṃ vaktā suto 'smākaṃ ko bhavāṃs tat purā vada //

paścāt pibāvaḥ pānīyaṃ tato rājābravīc ca tau //

tatra tiṣṭhati vāṃ putro yatra vārisamāśrayaḥ //

tac chrutvocatur ārtau tau satyaṃ brūhi na cānyathā
ācacakṣe tato rājā sarvam eva yathātatham //

tatas tu patitau vṛddhau tatrāvāṃ naya mā spṛśa
brahmaghnasparśanaṃ pāpaṃ na kadācid vinaśyati //

ninye vai śravaṇaṃ vṛddhaṃ sabhāryaṃ nṛpasattamaḥ
yatrāsau patitaḥ putras taṃ spṛṣṭvā tau vilepatuḥ //

yathā putraviyogena mṛtyur nau vihitas tathā
tvaṃ cāpi pāpa putrasya viyogān mṛtyum āpsyasi //

evaṃ tu jalpator brahman gatāḥ prāṇās tato nṛpaḥ
agninā yojayām āsa vṛddhau ca ṛṣiputrakam //

tato jagāma nagaraṃ duḥkhito nṛpatir mune
vasiṣṭhāya ca tat sarvaṃ nyavedayad aśeṣataḥ //

nṛpāṇāṃ sūryavaṃśyānāṃ vasiṣṭho hi parā gatiḥ
vasiṣṭho 'pi dvijaśreṣṭhaiḥ saṃmantryāha ca niṣkṛtim //

gālavaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kaśyapam
etān anyān samāhūya hayamedhāya yatnataḥ //

yajasva hayamedhaiś ca bahubhir bahudakṣiṇaiḥ //

akarod dhayamedhāṃś ca rājā daśaratho dvijaiḥ
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī //

pūtaṃ śarīram abhavad rājño daśarathasya hi
vyavahāryaś ca bhavitā bhaviṣyanti tathā sutāḥ
jyeṣṭhaputraprasādena rājāpāpo bhaviṣyati //

tato bahutithe kāle ṛṣyaśṛṅgān munīśvarāt
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ sutā āsan suropamāḥ //

kauśalyāyāṃ tathā rāmaḥ sumitrāyāṃ ca lakṣmaṇaḥ
śatrughnaś cāpi kaikeyyāṃ bharato matimattaraḥ //

te sarve matimantaś ca priyā rājño vaśe sthitāḥ
taṃ rājānam ṛṣiḥ prāpya viśvāmitraḥ prajāpatiḥ //

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ cāpi ayācata mahāmate
yajñasaṃrakṣaṇārthāya jñātatanmahimā muniḥ //

ciraprāptasuto vṛddho rājā naivety abhāṣata //

mahatā daivayogena kathaṃcid vārdhake mune
jātāv ānandasaṃdoha dāyakau mama bālakau //

saśarīram idaṃ rājyaṃ dāsye naiva sutāv imau //

vasiṣṭhena tadā prokto rājā daśarathas tv iti //

raghavaḥ prārthanābhaṅgaṃ na rājan kvāpi śikṣitāḥ //

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva kathaṃcid avadan nṛpaḥ //

viśvāmitrasya brahmarṣeḥ kurutāṃ yajñarakṣaṇam //

vadann iti sutau soṣṇaṃ niśvasan glapitādharaḥ
putrau samarpayām āsa viśvāmitrasya śāstrakṛt //

tathety uktvā daśarathaṃ namasya ca punaḥ punaḥ
jagmatū rakṣaṇārthāya viśvāmitreṇa tau mudā //

tataḥ prahṛṣṭaḥ sa munir mudā prādāt tadobhayoḥ
māheśvarīṃ mahāvidyāṃ dhanurvidyāpuraḥsarām //

śāstrīm āstrīṃ laukikīṃ ca rathavidyāṃ gajodbhavām
aśvavidyāṃ gadāvidyāṃ mantrāhvānavisarjane //

sarvavidyām athāvāpya ubhau tau rāmalakṣmaṇau
vanaukasāṃ hitārthāya jaghnatus tāṭakāṃ vane //

ahalyāṃ śāpanirmuktāṃ pādasparśāc ca cakratuḥ
yajñavidhvaṃsanāyātāñ jaghnatus tatra rākṣasān //

kṛtavidyau dhanuṣpāṇī cakratur yajñarakṣaṇam
tato mahāmakhe vṛtte viśvāmitro munīśvaraḥ //

putrābhyāṃ sahito rājño janakaṃ draṣṭum abhyagāt
citrām adarśayat tatra rājamadhye nṛpātmajaḥ //

rāmaḥ saumitrisahito dhanurvidyāṃ guror matām
tatprīto janakaḥ prādāt sītāṃ lakṣmīm ayonijām //

tathaiva lakṣmaṇasyāpi bharatasyānujasya ca
śatrughnabharatādīnāṃ vasiṣṭhādimate sthitaḥ //

rājā daśarathaḥ śrīmān vivāham akaron mune
tato bahutithe kāle rājyaṃ tasya prayacchati //

nṛpatau sarvalokānām anumatyā guror api
mantharātmakadurdaiva preritā matsarākulā //

kaikeyī vighnam ātasthe vanapravrājanaṃ tathā
bharatasya ca tad rājyaṃ rājā naiva ca dattavān //

pitaraṃ satyavākyaṃ taṃ kurvan rāmo mahāvanam
viveśa sītayā sārdhaṃ tathā saumitriṇā saha //

satāṃ ca mānasaṃ śuddhaṃ sa viveśa svakair guṇaiḥ
tasmin vinirgate rāme vanavāsāya dīkṣite //

samaṃ lakṣmaṇasītābhyāṃ rājyatṛṣṇāvivarjite
taṃ rāmaṃ cāpi saumitriṃ sītāṃ ca guṇaśālinīm //

duḥkhena mahatāviṣṭo brahmaśāpaṃ ca saṃsmaran
tadā daśaratho rājā prāṇāṃs tatyāja duḥkhitaḥ //

kṛtakarmavipākena rājā nīto yamānugaiḥ
tasmai rājñe mahāprājña yāvat sthāvarajaṅgame //

yamasadmany anekāni tāmisrādīni nārada
narakāṇy atha ghorāṇi bhīṣaṇāni bahūni ca //

tatra kṣiptas tadā rājā narakeṣu pṛthak pṛthak
pacyate chidyate rājā piṣyate cūrṇyate tathā //

śoṣyate daśyate bhūyo dahyate ca nimajjyate
evamādiṣu ghoreṣu narakeṣu sa pacyate //

rāmo 'pi gacchann adhvānaṃ citrakūṭam athāgamat
tatraiva trīṇi varṣāṇi vyatītāni mahāmate //

punaḥ sa dakṣiṇām āśām ākrāmad daṇḍakaṃ vanam
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu deśānāṃ tad dhi puṇyadam //

prāviśat tan mahāraṇyaṃ bhīṣaṇaṃ daityasevitam
tadbhayād ṛṣibhis tyaktaṃ hatvā daityāṃs tu rākṣasān //

vicaran daṇḍakāraṇye ṛṣisevyam athākarot
tatredaṃ vṛttam ākhyāsye śṛṇu nārada yatnataḥ //

tāvac chanais tv agād rāmo yāvad yojanapañcakam
gautamīṃ samanuprāpto rājāpi narake sthitaḥ //

yamaḥ svakiṃkarān āha rāmo daśarathātmajaḥ
gautamīm abhito yāti pitaraṃ tasya dhīmataḥ //

ākarṣantv atha rājānaṃ narakān nātra saṃśayaḥ
uttīrya gautamīṃ yāti yāvad yojanapañcakam //

rāmas tāvat tasya pitā narake naiva pacyatām
yad etan madvacaḥ puṇyaṃ na kuryur yadi dūtakāḥ //

tataś ca narake ghore yūyaṃ sarve nimajjatha
yā kāpy uktā parā śaktiḥ śivasya samavāyinī //

tām eva gautamīṃ santo vadanty ambhaḥsvarūpiṇīm
haribrahmamaheśānāṃ mānyā vandyā ca saiva yat //

nistīryate na kenāpi tad atikramajaṃ tv agham
pāpino 'py ātmajaḥ kaścid yaś ca gaṅgām anusmaret //

so 'nekadurganirayān nirgato muktatāṃ vrajet
kiṃ punas tādṛśaḥ putro gautamīnikaṭe sthitaḥ //

yasyāsau narake paktuṃ na kairapi hi śakyate
dakṣiṇāśāpater vākyaṃ niśamya yamakiṃkarāḥ //

narake pacyamānaṃ tam ayodhyādhipatiṃ nṛpam
uttārya ghoranarakād vacanaṃ cedam abruvan //

dhanyo 'si nṛpaśārdūla yasya putraḥ sa tādṛśaḥ
iha cāmutra viśrāntiḥ suputraḥ kena labhyate //

sa viśrāntaḥ śanai rājā kiṃkarān vākyam abravīt //

narakeṣv atha ghoreṣu pacyamānaḥ punaḥ punaḥ
kathaṃ tv ākarṣitaḥ śīghraṃ tan me vaktum ihārhatha //

tatra kaścic chāntamanā rājānam idam abravīt //

vedaśāstrapurāṇādāv etad gopyaṃ prayatnataḥ
prakāśyate tad api te sāmarthyaṃ putratīrthayoḥ //

rāmas tava sutaḥ śrīmān gautamītīram āgataḥ
tasmāt tvaṃ narakād ghorād ākṛṣṭo 'si narottama //

yadi tvāṃ tatra gautamyāṃ smared rāmaḥ salakṣmaṇaḥ
snānaṃ kṛtvātha piṇḍādi te dadyāt sa nṛpottama
tatas tvaṃ sarvapāpebhyo mukto yāsi triviṣṭapam //

tatra gatvā bhavadvākyam ākhyāsye svasutau prati
bhavanta eva śaraṇam anujñāṃ dātum arhatha //

tad rājavacanaṃ śrutvā kṛpayā yamakiṃkarāḥ
ājñāṃ ca pradadus tasmai rājā prāgāt sutau prati //

bhīṣaṇaṃ yātanādeham āpanno niḥśvasan muhuḥ
nirīkṣya svaṃ lajjamānaḥ kṛtaṃ karma ca saṃsmaran //

svecchayā viharan gaṅgām āsasāda ca rāghavaḥ
gautamyās taṭam āśritya rāmo lakṣmaṇa eva ca //

sītayā saha vaidehyā sasnau caiva yathāvidhi
naiva tatrābhavad bhojyaṃ bhakṣyaṃ vā gautamītaṭe //

taddine tatra vasatāṃ gautamītīravāsinām
tad dṛṣṭvā duḥkhito bhrātā lakṣmaṇo rāmam abravīt //

putrau daśarathasyāvāṃ tavāpi balam īdṛśam
nāsti bhojyam athāsmākaṃ gaṅgātīranivāsinām //

bhrātar yad vihitaṃ karma naiva tac cānyathā bhavet
pṛthivyām annapūrṇāyāṃ vayam annābhilāṣiṇaḥ //

saumitre nūnam asmābhir na brāhmaṇamukhe hutam
avajñayā mahīdevāṃs tarpayanty arcayanti na //

te ye lakṣmaṇa jāyante sarvadaiva bubhukṣitāḥ
snātvā devān athābhyarcya hotavyaś ca hutāśanaḥ
tataḥ svasamaye devo vidhāsyaty aśanaṃ tu nau //

bhrātroḥ saṃjalpator evaṃ paśyatoḥ karmaṇo gatim
śanair daśaratho rājā taṃ deśam upajagmivān //

taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ śīghraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
dhanur ākṛṣya kopena rakṣas tvaṃ dānavo 'thavā //

āsannaṃ ca punar dṛṣṭvā yāhi yāhy atra puṇyabhāk
rāmo dāśarathī rājā dharmabhāk paśya vartate //

gurubhaktaḥ satyasaṃdho devabrāhmaṇasevakaḥ
trailokyarakṣādakṣo 'sau vartate yatra rāghavaḥ //

na tatra tvādṛśām asti praveśaḥ pāpakarmaṇām
yadi praviśase pāpa tato vadham avāpsyasi //

tat putravacanaṃ śrutvā śanair āhūya vācayā
uvācādhomukho bhūtvā snuṣāṃ putrau kṛtāñjaliḥ
muhur antar vinidhyāyan gatiṃ duṣkṛtakarmaṇaḥ //

ahaṃ daśaratho rājā putrau me śṛṇutaṃ vacaḥ
tisṛbhir brahmahatyābhir vṛto 'haṃ duḥkham āgataḥ
chinnaṃ paśyata me dehaṃ narakeṣu ca pātitam //

tataḥ kṛtāñjalī rāmaḥ sītayā lakṣmaṇena ca
bhūmau praṇemus te sarve vacanaṃ caitad abruvan //

kasyedaṃ karmaṇas tāta phalaṃ nṛpatisattama //

sa ca prāha yathāvṛttaṃ brahmahatyātrayaṃ tathā //

niṣkṛtir brahmahantṝṇāṃ putrau kvāpi na vidyate //

tato duḥkhena mahatā vṛtāḥ sarve bhuvaṃ gatāḥ
rājānaṃ vanavāsaṃ ca mātaraṃ pitaraṃ tathā //

duḥkhāgamaṃ karmagatiṃ narake pātanaṃ tathā
evamādy atha saṃsmṛtya mumoha nṛpateḥ sutaḥ
visaṃjñaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā sītā vākyam athābravīt //

na śocanti mahātmānas tvādṛśā vyasanāgame
cintayanti pratīkāraṃ daivyam apy atha mānuṣam //

śocadbhir yugasāhasraṃ vipattir naiva tīryate
vyāmoham āpnuvantīha na kadācid vicakṣaṇāḥ //

kim anenātra duḥkhena niṣphalena janeśvara
dehi hatyāṃ prathamato yā jātā hy atibhīṣaṇā //

pitṛbhaktaḥ puṇyaśīlo vedavedāṅgapāragaḥ
anāgā yo hato vipras tatpāpasyātra niṣkṛtim //

ācarāmi yathāśāstraṃ mā śokaṃ kurutaṃ yuvām
dvitīyāṃ lakṣmaṇo hatyāṃ gṛhṇātu tv aparāṃ bhavān //

etad dharmayutaṃ vākyaṃ sītayā bhāṣitaṃ dṛḍham
tatheti cāhatur ubhau tato daśaratho 'bravīt //

tvaṃ hi brahmavidaḥ kanyā janakasya tv ayonijā
bhāryā rāmasya kiṃ citraṃ yad yuktam anubhāṣase //

na kopi bhavatāṃ kiṃtu śramaḥ svalpo 'pi vidyate
gautamyāṃ snānadānena piṇḍanirvapaṇena ca //

tisṛbhir brahmahatyābhir mukto yāmi triviṣṭapam
tvayā janakasaṃbhūte svakulocitam īritam //

prāpayanti paraṃ pāraṃ bhavābdheḥ kulayoṣitaḥ
godāvaryāḥ prasādena kiṃ nāmāsty atra durlabham //

tatheti kriyamāṇe tu piṇḍadānāya śatruhā
naivāpaśyad bhakṣyabhojyaṃ tato lakṣmaṇam abravīt //

lakṣmaṇaḥ prāha vinayād iṅgudyāś ca phalāni ca
santi teṣāṃ ca piṇyākam ānītaṃ tatkṣaṇād iva //

piṇyākenātha gaṅgāyāṃ piṇḍaṃ dātuṃ tathā pituḥ
manaḥ kurvaṃs tato rāmo mando 'bhūd duḥkhitas tadā //

daivī vāg abhavat tatra duḥkhaṃ tyaja nṛpātmaja
rājyabhraṣṭo vanaṃ prāptaḥ kiṃ vai niṣkiṃcano bhavān //

aśaṭho dharmanirato na śocitum ihārhasi
vittaśāṭhyena yo dharmaṃ karoti sa tu pātakī //

śrūyate sarvaśāstreṣu yad rāma śṛṇu yatnataḥ
yadannaḥ puruṣo rājaṃs tadannās tasya devatāḥ //

piṇḍe nipatite bhūmau nāpaśyat pitaraṃ tadā
śavaṃ ca patitaṃ yatra śavatīrtham anuttamam //

mahāpātakasaṃghāta vighātakṛd anusmṛtiḥ
tatrāgacchaṃl lokapālā rudrādityās tathāśvinau //

svaṃ svaṃ vimānam ārūḍhās teṣāṃ madhye 'tidīptimān
vimānavaram ārūḍhaḥ stūyamānaś ca kiṃnaraiḥ //

ādityasadṛśākāras teṣāṃ madhye babhau pitā
tam adṛṣṭvā svapitaraṃ devān dṛṣṭvā vimāninaḥ //

kṛtāñjalipuṭo rāmaḥ pitā me kvety abhāṣata
iti divyābhavad vāṇī rāmaṃ saṃbodhya sītayā //

tisṛbhir brahmahatyābhir mukto daśaratho nṛpaḥ
vṛtaṃ paśya surais tāta devā apy ūcire ca tam //

dhanyo 'si kṛtakṛtyo 'si rāma svargaṃ gataḥ pitā
nānānirayasaṃghātāt pūrvajān uddharet tu yaḥ //

sa dhanyo 'laṃkṛtaṃ tena kṛtinā bhuvanatrayam
enaṃ paśya mahābāho muktapāpaṃ raviprabham //

sarvasaṃpattiyukto 'pi pāpī dagdhadrumopamaḥ
niṣkiṃcano 'pi sukṛtī dṛśyate candramaulivat //

dṛṣṭvābravīt sutaṃ rājā āśīrbhir abhinandya ca //

kṛtakṛtyo 'si bhadraṃ te tārito 'haṃ tvayānagha
dhanyaḥ sa putro loke 'smin pitṝṇāṃ yas tu tārakaḥ //

tataḥ suragaṇāḥ procur devānāṃ kāryasiddhaye
rāmaṃ ca puruṣaśreṣṭhaṃ gaccha tāta yathāsukham
tatas tadvacanaṃ śrutvā rāmas tān abravīt surān //

gurau pitari me devāḥ kiṃ kṛtyam avaśiṣyate //

nadī na gaṅgayā tulyā na tvayā sadṛśaḥ sutaḥ
na śivena samo devo na tāreṇa samo manuḥ //

tvayā rāma gurūṇāṃ ca kāryaṃ sarvam anuṣṭhitam
tāritāḥ pitaro rāma tvayā putreṇa mānada
gacchantu sarve svasthānaṃ tvaṃ ca gaccha yathāsukham //

tad devavacanād dhṛṣṭaḥ sītayā lakṣmaṇāgrajaḥ
tad dṛṣṭvā gaṅgāmāhātmyaṃ vismito vākyam abravīt //

aho gaṅgāprabhāvo 'yaṃ trailokye nopamīyate
vayaṃ dhanyā yato gaṅgā dṛṣṭāsmābhis tripāvanī //

harṣeṇa mahatā yukto devaṃ sthāpya maheśvaram
taṃ ṣoḍaśabhir īśānam upacāraiḥ prayatnataḥ //

saṃpūjyāvaraṇair yuktaṃ ṣaṭtriṃśatkalam īśvaram
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā rāmas tuṣṭāva śaṃkaram //

namāmi śaṃbhuṃ puruṣaṃ purāṇaṃ namāmi sarvajñam apārabhāvam
namāmi rudraṃ prabhum akṣayaṃ taṃ namāmi śarvaṃ śirasā namāmi

namāmi devaṃ param avyayaṃ tam umāpatiṃ lokaguruṃ namāmi
namāmi dāridryavidāraṇaṃ taṃ namāmi rogāpaharaṃ namāmi

namāmi kalyāṇam acintyarūpaṃ namāmi viśvodbhavabījarūpam
namāmi viśvasthitikāraṇaṃ taṃ namāmi saṃhārakaraṃ namāmi

namāmi gaurīpriyam avyayaṃ taṃ namāmi nityaṃ kṣaram akṣaraṃ tam
namāmi cidrūpam ameyabhāvaṃ trilocanaṃ taṃ śirasā namāmi

namāmi kāruṇyakaraṃ bhavasya bhayaṃkaraṃ vāpi sadā namāmi
namāmi dātāram abhīpsitānāṃ namāmi someśam umeśam ādau

namāmi vedatrayalocanaṃ taṃ namāmi mūrtitrayavarjitaṃ tam
namāmi puṇyaṃ sadasadvyatītaṃ namāmi taṃ pāpaharaṃ namāmi

namāmi viśvasya hite rataṃ taṃ namāmi rūpāṇi bahūni dhatte
yo viśvagoptā sadasatpraṇetā namāmi taṃ viśvapatiṃ namāmi

yajñeśvaraṃ saṃprati havyakavyaṃ tathā gatiṃ lokasadāśivo yaḥ
ārādhito yaś ca dadāti sarvaṃ namāmi dānapriyam iṣṭadevam

namāmi someśvaram asvatantram umāpatiṃ taṃ vijayaṃ namāmi
namāmi vighneśvaranandināthaṃ putrapriyaṃ taṃ śirasā namāmi

namāmi devaṃ bhavaduḥkhaśoka vināśanaṃ candradharaṃ namāmi
namāmi gaṅgādharam īśam īḍyam umādhavaṃ devavaraṃ namāmi

namāmy ajādīśapuraṃdarādi surāsurair arcitapādapadmam
namāmi devīmukhavādanānām īkṣārtham akṣitritayaṃ ya aicchat

pañcāmṛtair gandhasudhūpadīpair vicitrapuṣpair vividhaiś ca mantraiḥ
annaprakāraiḥ sakalopacāraiḥ saṃpūjitaṃ somam ahaṃ namāmi

tataḥ sa bhagavān āha rāmaṃ śaṃbhuḥ salakṣmaṇam
varān vṛṇīṣva bhadraṃ te rāmaḥ prāha vṛṣadhvajam //

stotreṇānena ye bhaktyā toṣyanti tvāṃ surottama
teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ yāntu maheśvara //

yeṣāṃ ca pitaraḥ śaṃbho patitā narakārṇave
teṣāṃ piṇḍādidānena pūtā yāntu triviṣṭapam //

janmaprabhṛti pāpāni manovākkāyikaṃ tv agham
atra tu snānamātreṇa tat sadyo nāśam āpnuyāt //

atra ye bhaktitaḥ śaṃbho dadaty arthibhya aṇv api
sarvaṃ tad akṣayaṃ śaṃbho dātṝṇāṃ phalakṛd bhavet //

evam astv iti taṃ rāmaṃ śaṃkaro hṛṣito 'bravīt
gate tasmin suraśreṣṭhe rāmo 'py anucaraiḥ saha //

gautamī yatra cotpannā śanais taṃ deśam abhyagāt
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ rāmatīrtham udāhṛtam //

dayālor apatat tatra lakṣmaṇasya karāc charaḥ
tad bāṇatīrtham abhavat sarvāpadvinivāraṇam //

yatra saumitriṇā snānaṃ śaṃkarasyārcanaṃ kṛtam
tat tīrthaṃ lakṣmaṇaṃ jātaṃ tathā sītāsamudbhavam //

nānāvidhāśeṣapāpa saṃghanirmūlanakṣamam
yad aṅghrisaṃgād abhavad gaṅgā trailokyapāvanī //

sa yatra snānam akarot tad vaiśiṣṭyaṃ kim ucyate
tad rāmatīrthasadṛśaṃ tīrthaṃ kvāpi na vidyate //