Brahma Purana · Chapter 122

pūrṇatīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe
tatra snātvā naro 'jñānāt tathāpi śubham āpnuyāt //

pūrṇatīrthasya māhātmyaṃ varṇyate kena jantunā
svayaṃ saṃsthīyate yatra cakriṇā ca pinākinā //

purā dhanvantarir nāma kalpādāv āyuṣaḥ sutaḥ
iṣṭvā bahuvidhair yajñair aśvamedhapuraḥsaraiḥ //

dattvā dānāny anekāni bhuktvā bhogāṃś ca puṣkalān
vijñāya bhogavaiṣamyaṃ paraṃ vairāgyam āśritaḥ //

giriśṛṅge 'mbudheḥ pāre tathā gaṅgānadītaṭe
śivaviṣṇvor gṛhe vāpi viśeṣāt puṇyasaṃgame //

taptaṃ hutaṃ ca japtaṃ ca sarvam akṣayatāṃ vrajet
dhanvantarir iti jñātvā tatra tepe tapo mahat //

jñānavairāgyasaṃpanno bhīmeśacaraṇāśrayaḥ
tapaś cakāra vipulaṃ gaṅgāsāgarasaṃgame //

purā ca nikṛto rājñā raṇaṃ hitvā mahāsuraḥ
sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ samudraṃ prāviśad bhayāt //

dhanvantarau vanaṃ prāpte rājyaṃ prāpte tu tatsute
virāgaṃ ca gate rājñi tataḥ prāyād athārṇavāt //

tapasyantaṃ tamo nāma balavān asuro mune
gaṅgātīraṃ samāśritya rājā dhanvantarir yataḥ //

japahomarato nityaṃ brahmajñānaparāyaṇaḥ
taṃ ripuṃ nāśayāmīti tamaḥ prāyād athārṇavāt //

nāśito bahuśo 'nena rājñā balavatā tv aham
taṃ ripuṃ nāśayāmīti tamaḥ prāyād athārṇavāt //

māyayā pramadārūpaṃ kṛtvā rājānam abhyagāt
nṛtyagītavatī subhrūr hasantī cārudarśanā //

tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ bahukālaṃ nayānvitām
śāntām anuvratāṃ bhaktāṃ kṛpayā cābravīn nṛpaḥ //

kāsi tvaṃ kasya hetor vā vartase gahane vane
kaṃ dṛṣṭvā harṣasīva tvaṃ vada kalyāṇi pṛcchate //

pramadā cāpi tadvākyaṃ śrutvā rājānam abravīt //

tvayi tiṣṭhati ko loke hetur harṣasya me bhavet
aham indrasya yā lakṣmīs tvāṃ dṛṣṭvā kāmasaṃbhṛtam //

harṣāc carāmi purato rājaṃs tava punaḥ punaḥ
agaṇyapuṇyavirahād ahaṃ sarvasya durlabhā //

etad vaco niśamyāśu tapas tyaktvā suduṣkaram
tām eva manasā dhyāyaṃs tanniṣṭhas tatparāyaṇaḥ //

tadekaśaraṇo rājā babhūva sa yadā tamaḥ
antardhānaṃ gato brahman nāśayitvā tapo bṛhat //

etasminn antare 'haṃ vai varān dātuṃ samabhyagām
taṃ dṛṣṭvā vihvalībhūtaṃ tapobhraṣṭaṃ yathā mṛtam //

tam āśvāsyātha vividhair hetubhir nṛpasattamam
tava śatrus tamo nāma kṛtvā tāṃ tapasaś cyutim //

caritārtho gato rājan na tvaṃ śocitum arhasi
ānandayanti pramadās tāpayanti ca mānavam //

sarvā eva viśeṣeṇa kim u māyāmayī tu sā
tataḥ kṛtāñjalī rājā mām āha vigatabhramaḥ //

kiṃ karomi kathaṃ brahmaṃs tapasaḥ pāram āpnuyām //

tatas tasyottaraṃ prādāṃ devadevaṃ janārdanam
stuhi sarvaprayatnena tataḥ siddhim avāpsyasi //

sa hy aśeṣajagatsraṣṭā vedavedyaḥ purātanaḥ
sarvārthasiddhidaḥ puṃsāṃ nānyo 'sti bhuvanatraye //

sa jagāma nagaśreṣṭhaṃ himavantaṃ nṛpottamaḥ
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā viṣṇuṃ tuṣṭāva bhaktitaḥ //

jaya viṣṇo jayācintya jaya jiṣṇo jayācyuta
jaya gopāla lakṣmīśa jaya kṛṣṇa jaganmaya //

jaya bhūtapate nātha jaya pannagaśāyine
jaya sarvaga govinda jaya viśvakṛte namaḥ //

jaya viśvabhuje deva jaya viśvadhṛte namaḥ
jayeśa sadasat tvaṃ vai jaya mādhava dharmiṇe //

jaya kāmada kāma tvaṃ jaya rāma guṇārṇava
jaya puṣṭida puṣṭīśa jaya kalyāṇadāyine //

jaya bhūtapa bhūteśa jaya mānavidhāyine
jaya karmada karma tvaṃ jaya pītāmbaracchada //

jaya sarveśa sarvas tvaṃ jaya maṅgalarūpiṇe
jaya sattvādhināthāya jaya vedavide namaḥ //

jaya janmada janmistha paramātman namo 'stu te
jaya muktida muktis tvaṃ jaya bhuktida keśava //

jaya lokada lokeśa jaya pāpavināśana
jaya vatsala bhaktānāṃ jaya cakradhṛte namaḥ //

jaya mānada mānas tvaṃ jaya lokanamaskṛta
jaya dharmada dharmas tvaṃ jaya saṃsārapāraga //

jaya annada annaṃ tvaṃ jaya vācaspate namaḥ
jaya śaktida śaktis tvaṃ jaya jaitravaraprada //

jaya yajñada yajñas tvaṃ jaya padmadalekṣaṇa
jaya dānada dānaṃ tvaṃ jaya kaiṭabhasūdana //

jaya kīrtida kīrtis tvaṃ jaya mūrtida mūrtidhṛk
jaya saukhyada saukhyātmañ jaya pāvanapāvana //

jaya śāntida śāntis tvaṃ jaya śaṃkarasaṃbhava
jaya pānada pānas tvaṃ jaya jyotiḥsvarūpiṇe //

jaya vāmana vitteśa jaya dhūmapatākine
jaya sarvasya jagato dātṛmūrte namo 'stu te //

tvam eva lokatrayavartijīva nikāyasaṃkleśavināśadakṣa
śrīpuṇḍarīkākṣa kṛpānidhe tvaṃ nidhehi pāṇiṃ mama mūrdhni viṣṇo

evaṃ stuvantaṃ bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ
vareṇa cchandayām āsa sarvakāmasamṛddhidaḥ //

dhanvantariḥ prītamanā varadānena cakriṇaḥ
varadānāya deveśaṃ govindaṃ saṃsthitaṃ puraḥ //

tam āha nṛpatiḥ prahvaḥ surarājyaṃ mamepsitam
tac ca dattaṃ tvayā viṣṇo prāpto 'smi kṛtakṛtyatām //

stutaḥ saṃpūjito viṣṇus tatraivāntaradhīyata
tathaiva tridaśeśatvam avāpa nṛpatiḥ kramāt //

prāgarjitānekakarma paripākavaśāt tataḥ
triḥkṛtvo nāśam agamat sahasrākṣaḥ svakāt padāt //

nahuṣād vṛtrahatyāyāḥ sindhusenavadhāt tataḥ
ahalyāyāṃ ca gamanād yena kena ca hetunā //

smāraṃ smāraṃ tat tad indraś cintāsaṃtāpadurmanāḥ
tataḥ surapatiḥ prāha vācaspatim idaṃ vacaḥ //

hetunā kena vāgīśa bhraṣṭarājyo bhavāmy aham
madhye madhye padabhraṃśād varaṃ niḥśrīkatā nṛṇām //

gahanāṃ karmaṇāṃ jīva gatiṃ ko vetti tattvataḥ
rahasyaṃ sarvabhāvānāṃ jñātuṃ nānyaḥ pragalbhate //

bṛhaspatir hariṃ prāha brahmāṇaṃ pṛccha gaccha tam
sa tu jānāti yad bhūtaṃ bhaviṣyac cāpi vartanam //

sa tu vakṣyati yenedaṃ jātaṃ tac ca mahāmate
tāv āgatya mahāprājñau namaskṛtya mamāntikam
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā mām ūcatur idaṃ vacaḥ //

bhagavan kena doṣeṇa śacībhartā udāradhīḥ
rājyāt prabhraśyate nātha saṃśayaṃ chettum arhasi //

tadāham abravaṃ brahmaṃś ciraṃ dhyātvā bṛhaspatim
khaṇḍadharmākhyadoṣeṇa tena rājyapadāc cyutaḥ //

deśakālādidoṣeṇa śraddhāmantraviparyayāt
yathāvaddakṣiṇādānād asaddravyapradānataḥ //

devabhūdevatāvajñā pātakāc ca viśeṣataḥ
yat khaṇḍatvaṃ svadharmasya dehinām upajāyate //

tenātimānasas tāpaḥ padahāniś ca dustyajā
kṛto 'pi dharmo 'niṣṭāya jāyate kṣubdhacetasā //

kāryasya na bhavet siddhyai tasmād avyākulāya ca
asaṃpūrṇe svadharme hi kim aniṣṭaṃ na jāyate //

tābhyāṃ yat pūrvavṛttāntaṃ tad apy uktaṃ mayānagha
āyuṣas tu sutaḥ śrīmān dhanvantarir udāradhīḥ //

tamasā ca kṛtaṃ vighnaṃ viṣṇunā tac ca nāśitam
pūrvajanmasu vṛttāntam ityādi parikīrtitam //

tac chrutvā vismitau cobhau mām eva punar ūcatuḥ //

taddoṣapratibandhas tu kena syāt surasattama //

punar dhyātvā tāv avadaṃ śrūyatāṃ doṣakārakam
kāraṇaṃ sarvasiddhīnāṃ duḥkhasaṃsāratāraṇam //

śaraṇaṃ taptacittānāṃ nirvāṇaṃ jīvatām api
gatvā tu gautamīṃ devīṃ stūyetāṃ hariśaṃkarau //

nopāyo 'nyo 'sti saṃśuddhyai tau tāṃ hitvā jagattraye
tadaiva jagmatur ubhau gautamīṃ munisattama
snātau kṛtakṣaṇau cobhau devau tuṣṭuvatur mudā //

namo matsyāya kūrmāya varāhāya namo namaḥ
narasiṃhāya devāya vāmanāya namo namaḥ //

namo 'stu hayarūpāya trivikrama namo 'stu te
namo 'stu buddharūpāya rāmarūpāya kalkine //

anantāyācyutāyeśa jāmadagnyāya te namaḥ
varuṇendrasvarūpāya yamarūpāya te namaḥ //

parameśāya devāya namas trailokyarūpiṇe
bibhratsarasvatīṃ vaktre sarvajño 'si namo 'stu te //

lakṣmīvān asy ato lakṣmīṃ bibhrad vakṣasi cānagha
bahubāhūrupādas tvaṃ bahukarṇākṣiśīrṣakaḥ
tvām eva sukhinaṃ prāpya bahavaḥ sukhino 'bhavan //

tāvan niḥśrīkatā puṃsāṃ mālinyaṃ dainyam eva vā
yāvan na yānti śaraṇaṃ hare tvāṃ karuṇārṇavam //

sūkṣmaṃ paraṃ jotir anantarūpam oṃkāramātraṃ prakṛteḥ paraṃ yat
cidrūpam ānandamayaṃ samastam evaṃ vadantīśa mumukṣavas tvām

ārādhayanty atra bhavantam īśaṃ mahāmakhaiḥ pañcabhir apy akāmāḥ
saṃsārasindhoḥ param āptakāmā viśanti divyaṃ bhuvanaṃ vapus te

sarveṣu sattveṣu samatvabuddhyā saṃvīkṣya ṣaṭsūrmiṣu śāntabhāvāḥ
jñānena te karmaphalāni hitvā dhyānena te tvāṃ praviśanti śaṃbho

na jātidharmāṇi na vedaśāstraṃ na dhyānayogo na samādhidharmaḥ
rudraṃ śivaṃ śaṃkaraṃ śānticittaṃ bhaktyā devaṃ somam ahaṃ namasye

mūrkho 'pi śaṃbho tava pādabhaktyā samāpnuyān muktimayīṃ tanuṃ te
jñāneṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dhyāneṣu homeṣu mahāphaleṣu

saṃpannam etat phalam uttamaṃ yat someśvare bhaktir aharniśaṃ yat
sarvasya jīvasya sadā priyasya phalasya dṛṣṭasya tathā śrutasya

svargasya mokṣasya jagannivāsa sopānapaṅktis tava bhaktir eṣā
tvatpādasaṃprāptiphalāptaye tu sopānapaṅktiṃ na vadanti dhīrāḥ

tasmād dayālo mama bhaktir astu naivāsty upāyas tava rūpasevā
ātmīyam ālokya mahattvam īśa pāpeṣu cāsmāsu kuru prasādam

sthūlaṃ ca sūkṣmaṃ tvam anādi nityaṃ pitā ca mātā yad asac ca sac ca
evaṃ stuto yaḥ śrutibhiḥ purāṇair namāmi someśvaram īśitāram

tataḥ prītau hariharāv ūcatus tridaśeśvarau //

vriyatāṃ yan manobhīṣṭaṃ yad varaṃ cātidurlabham //

indraḥ prāha sureśānaṃ madrājyaṃ tu punaḥ punaḥ
jāyate bhraśyate caiva tat pāpam upaśāmyatām //

yathā sthiro 'haṃ rājye syāṃ sarvaṃ syān niścalaṃ mama
suprītau yadi deveśau sarvaṃ syān niścalaṃ sadā //

tatheti harivākyaṃ tāv abhinandyedam ūcatuḥ
paraṃ prasādam āpannau tāv ālokya smitānanau //

nirapāyanirādhāra nirvikārasvarūpiṇau
śaraṇyau sarvalokānāṃ bhuktimuktipradāv ubhau //

tridaivatyaṃ mahātīrthaṃ gautamī vāñchitapradā
tasyām anena mantreṇa kurutāṃ snānam ādarāt //

abhiṣekaṃ mahendrasya maṅgalāya bṛhaspatiḥ
karotu saṃsmarann āvāṃ saṃpadāṃ sthairyasiddhaye //

iha janmani pūrvasmin yat kiṃcit sukṛtaṃ kṛtam
tat sarvaṃ pūrṇatām etu godāvari namo 'stu te //

evaṃ smṛtvā tu yaḥ kaścid gautamyāṃ snānam ācaret
āvābhyāṃ tu prasādena dharmaḥ saṃpūrṇatām iyāt
pūrvajanmakṛtād doṣāt sa muktaḥ puṇyavān bhavet //

tatheti cakratuḥ prītau surendradhiṣaṇau tataḥ
mahābhiṣekam indrasya cakāra dyusadāṃ guruḥ //

tenābhūd yā nadī puṇyā maṅgalety uditā tu sā
tayā ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāḥ śubhadas tv asau //

indreṇa saṃstuto viṣṇuḥ pratyakṣo 'bhūj jaganmayaḥ
trilokasaṃmitāṃ śakro bhūmiṃ lebhe jagatpateḥ //

tannāmnā cāpi vikhyāto govinda iti tatra ca
trilokasaṃmitā labdhā tena gaur vajradhāriṇā //

dattā ca hariṇā tatra govindas tad abhūd dhariḥ
trailokyarājyaṃ yat prāptaṃ hariṇā ca harer mune //

niścalaṃ yena saṃjātaṃ devadevān maheśvarāt
bṛhaspatir devagurur yatrāstauṣīn maheśvaram //

rājyasya sthirabhāvāya devendrasya mahātmanaḥ
siddheśvaras tatra devo liṅgaṃ tu tridaśārcitam //

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ govindam iti viśrutam
maṅgalāsaṃgamaṃ caiva pūrṇatīrthaṃ tataḥ param //

indratīrtham iti khyātaṃ bārhaspatyaṃ ca viśrutam
yatra siddheśvaro devo viṣṇur govinda eva ca //

teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca yat kiṃcit sukṛtārjanam
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇām ativallabham //

śṛṇoti yaś cāpi paṭhed yaś ca smarati nityaśaḥ
tasya tīrthasya māhātmyaṃ bhraṣṭarājyapradāyakam //

saptatriṃśat sahasrāṇi tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ
ubhayor muniśārdūla sarvasiddhipradāyinām //

na pūrṇatīrthasadṛśaṃ tīrtham asti mahāphalam
niṣphalaṃ tasya janmādi yo na seveta tan naraḥ //