Brahma Purana · Chapter 10

budhasya tu muniśreṣṭhā vidvān putraḥ purūravāḥ
tejasvī dānaśīlaś ca yajvā vipuladakṣiṇaḥ //

brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhir yudhi durdamaḥ
āhartā cāgnihotrasya yajñānāṃ ca mahīpatiḥ //

satyavādī puṇyamatiḥ samyaksaṃvṛtamaithunaḥ
atīva triṣu lokeṣu yaśasāpratimaḥ sadā //

taṃ brahmavādinaṃ śāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam
urvaśī varayām āsa hitvā mānaṃ yaśasvinī //

tayā sahāvasad rājā daśa varṣāṇi pañca ca
ṣaṭ pañca sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca bho dvijāḥ //

vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe
alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame //

uttarān sa kurūn prāpya manoramaphaladrumān
gandhamādanapādeṣu meruśṛṅge tathottare //

eteṣu vanamukhyeṣu surair ācariteṣu ca
urvaśyā sahito rājā reme paramayā mudā //

deśe puṇyatame caiva maharṣibhir abhiṣṭute
rājyaṃ sa kārayām āsa prayāge pṛthivīpatiḥ //

evaṃprabhāvo rājāsīd ailas tu narasattamaḥ
uttare jāhnavītīre pratiṣṭhāne mahāyaśāḥ //

ailaputrā babhūvus te sapta devasutopamāḥ
gandharvaloke viditā āyur dhīmān amāvasuḥ //

viśvāyuś caiva dharmātmā śrutāyuś ca tathāparaḥ
dṛḍhāyuś ca vanāyuś ca bahvāyuś corvaśīsutāḥ //

amāvasos tu dāyādo bhīmo rājātha rājarāṭ
śrīmān bhīmasya dāyādo rājāsīt kāñcanaprabhaḥ //

vidvāṃs tu kāñcanasyāpi suhotro 'bhūn mahābalaḥ
suhotrasyābhavaj jahnuḥ keśinyā garbhasaṃbhavaḥ //

ājahre yo mahat sattraṃ sarpamedhaṃ mahāmakham
patilobhena yaṃ gaṅgā patitvena sasāra ha //

necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā tadā sadaḥ
sa tayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ //

sauhotrir aśapad gaṅgāṃ kruddho rājā dvijottamāḥ
eṣa te viphalaṃ yatnaṃ pibann ambhaḥ karomy aham //

asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi
jahnurājarṣiṇā pītāṃ gaṅgāṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ //

upaninyur mahābhāgāṃ duhitṛtvena jāhnavīm
yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat //

yuvanāśvasya śāpena gaṅgārdhena vinirgatā
kāverīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ jahnor bhāryām aninditām //

jahnus tu dayitaṃ putraṃ sunadyaṃ nāma dhārmikam
kāveryāṃ janayām āsa ajakas tasya cātmajaḥ //

ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ
babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśas tasyātmajo 'bhavat //

kuśaputrā babhūvur hi catvāro devavarcasaḥ
kuśikaḥ kuśanābhaś ca kuśāmbo mūrtimāṃs tathā //

ballavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraḥ sadā
kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ prabhuḥ //

labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān
pūrṇe varṣasahasre vai tataḥ śakro hy apaśyata //

atyugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ
samarthaḥ putrajanane svayam evāsya śāśvataḥ //

putrārthaṃ kalpayām āsa devendraḥ surasattamaḥ
sa gādhir abhavad rājā maghavān kauśikaḥ svayam //

paurā yasyābhavad bhāryā gādhis tasyām ajāyata
gādheḥ kanyā mahābhāgā nāmnā satyavatī śubhā //

tāṃ gādhiḥ kāvyaputrāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ
tasyāḥ prītaḥ sa vai bhartā bhārgavo bhṛgunandanaḥ //

putrārthaṃ sādhayām āsa caruṃ gādhes tathaiva ca
uvācāhūya tāṃ bhāryām ṛcīko bhārgavas tadā //

upayojyaś carur ayaṃ tvayā mātrā svayaṃ śubhe
tasyāṃ janiṣyate putro dīptimān kṣatriyarṣabhaḥ //

ajeyaḥ kṣatriyair loke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ
tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ tapodhanam //

śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carur eṣa vidhāsyati
evam uktvā tu tāṃ bhāryām ṛcīko bhṛgunandanaḥ //

tapasy abhirato nityam araṇyaṃ praviveśa ha
gādhiḥ sadāras tu tadā ṛcīkāśramam abhyagāt //

tīrthayātrāprasaṅgena sutāṃ draṣṭuṃ nareśvaraḥ
carudvayaṃ gṛhītvā sā ṛṣeḥ satyavatī tadā //

carum ādāya yatnena sā tu mātre nyavedayat
mātā tu tasyā daivena duhitre svaṃ caruṃ dadau //

tasyāś carum athājñānād ātmasaṃsthaṃ cakāra ha
atha satyavatī sarvaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā //

dhārayām āsa dīptena vapuṣā ghoradarśanā
tām ṛcīkas tato dṛṣṭvā yogenābhyupasṛtya ca //

tato 'bravīd dvijaśreṣṭhaḥ svāṃ bhāryāṃ varavarṇinīm
mātrāsi vañcitā bhadre caruvyatyāsahetunā //

janayiṣyati hi putras te krūrakarmātidāruṇaḥ
bhrātā janiṣyate cāpi brahmabhūtas tapodhanaḥ //

viśvaṃ hi brahma tapasā mayā tasmin samarpitam
evam uktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā //

prasādayām āsa patiṃ putro me nedṛśo bhavet
brāhmaṇāpasadas tvatta ity ukto munir abravīt //

naiṣa saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathāstv iti
ugrakarmā bhavet putraḥ pitur mātuś ca kāraṇāt //

punaḥ satyavatī vākyam evam uktvābravīd idam
icchaṃl lokān api mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam //

śamātmakam ṛjuṃ tvaṃ me putraṃ dātum ihārhasi
kāmam evaṃvidhaḥ pautro mama syāt tava ca prabho //

yady anyathā na śakyaṃ vai kartum etad dvijottama
tataḥ prasādam akarot sa tasyās tapaso balāt //

putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini
tvayā yathoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati //

tataḥ satyavatī putraṃ janayām āsa bhārgavam
tapasy abhirataṃ dāntaṃ jamadagniṃ samātmakam //

bhṛgor jagatyāṃ vaṃśe 'smiñ jamadagnir ajāyata
sā hi satyavatī puṇyā satyadharmaparāyaṇā //

kauśikīti samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī
ikṣvākuvaṃśaprabhavo reṇur nāma narādhipaḥ //

tasya kanyā mahābhāgā kāmalī nāma reṇukā
reṇukāyāṃ tu kāmalyāṃ tapovidyāsamanvitaḥ //

ārcīko janayām āsa jāmadagnyaṃ sudāruṇam
sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam //

rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptam iva pāvakam
aurvasyaivam ṛcīkasya satyavatyāṃ mahāyaśāḥ //

jamadagnis tapovīryāj jajñe brahmavidāṃ varaḥ
madhyamaś ca śunaḥśephaḥ śunaḥpucchaḥ kaniṣṭhakaḥ //

viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ
janayām āsa putraṃ tu tapovidyāśamātmakam //

prāpya brahmarṣisamatāṃ yo 'yaṃ brahmarṣitāṃ gataḥ
viśvāmitras tu dharmātmā nāmnā viśvarathaḥ smṛtaḥ //

jajñe bhṛguprasādena kauśikād vaṃśavardhanaḥ
viśvāmitrasya ca sutā devarātādayaḥ smṛtāḥ //

prakhyātās triṣu lokeṣu teṣāṃ nāmāny ataḥparam
devarātaḥ katiś caiva yasmāt kātyāyanāḥ smṛtāḥ //

śālāvatyāṃ hiraṇyākṣo reṇur jajñe 'tha reṇukaḥ
sāṃkṛtir gālavaś caiva mudgalaś caiva viśrutaḥ //

madhucchando jayaś caiva devalaś ca tathāṣṭakaḥ
kacchapo hāritaś caiva viśvāmitrasya te sutāḥ //

teṣāṃ khyātāni gotrāṇi kauśikānāṃ mahātmanām
pāṇino babhravaś caiva dhyānajapyās tathaiva ca //

pārthivā devarātāś ca śālaṅkāyanabāṣkalāḥ
lohitā yamadūtāś ca tathā kārūṣakāḥ smṛtāḥ //

pauravasya muniśreṣṭhā brahmarṣeḥ kauśikasya ca
saṃbandho 'py asya vaṃśe 'smin brahmakṣatrasya viśrutaḥ //

viśvāmitrātmajānāṃ tu śunaḥśepho 'grajaḥ smṛtaḥ
bhārgavaḥ kauśikatvaṃ hi prāptaḥ sa munisattamaḥ //

viśvāmitrasya putras tu śunaḥśepho 'bhavat kila
haridaśvasya yajñe tu paśutve viniyojitaḥ //

devair dattaḥ śunaḥśepho viśvāmitrāya vai punaḥ
devair dattaḥ sa vai yasmād devarātas tato 'bhavat //

devarātādayaḥ sapta viśvāmitrasya vai sutāḥ
dṛṣadvatīsutaś cāpi vaiśvāmitras tathāṣṭakaḥ //

aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vaṃśam āyor mahātmanaḥ //