Bodhicaryāvatāra · Chapter 8

vardhayitvaivamutsāhaṃ samādhau sthāpayenmanaḥ
vikṣiptacittastu naraḥ kleśadaṃṣṭrāntare sthitaḥ //

kāyacittavivekena vikṣepasya na saṃbhavaḥ
tasmāllokaṃ parityajya vitarkān parivarjayet //

snehānna tyajyate loko lābhādiṣu ca tṛṣṇayā
tasmādetatparityāge vidvānevaṃ vibhāvayet //

śamathena vipaśyanāsuyuktaḥ kurute kleśavināśamityavetya
śamathaḥ prathamaṃ gaveṣaṇīyaḥ sa ca loke nirapekṣayābhiratyā //

kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati
yena janmasahasrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ //

apaśyannaratiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati
na ca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvavad bādhyate tṛṣā //

na paśyati yathābhūtaṃ saṃvegādavahīyate
dahyate tena śokena priyasaṃgamakāṅkṣayā //

taccintayā mudhā yāti hrasvamāyurmuhurmuhuḥ
aśāśvatena mitrena dharmo bhraśyati śāśvataḥ //

bālaiḥ sabhāgacarito niyataṃ yāti durgatim
neṣyate viṣabhāgaśca kiṃ prāptaṃ bālasaṃgamāt //

kṣaṇād bhavanti suhṛdo bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt
toṣasthāne prakupyanti durārādhāḥ pṛthagjanāḥ //

hitamuktāḥ prakupyanti vārayanti ca māṃ hitāt
atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim //

īrṣyotkṛṣṭāt samādvandvo hīnānmānaḥ stutermadaḥ
avarṇāt pratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet //

ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā
ityādyavaśyamaśubhaṃ kiṃcidbālasya bālataḥ //

evaṃ tasyāpi tatsaṅgāt tenānarthasamāgamaḥ
ekākī vihariṣyāmi sukhamakliṣṭamānasaḥ //

bālāddūraṃ palāyeta prāptamārādhayet priyaiḥ
na saṃstavānubandhena kiṃtūdāsīnasādhuvat //

dharmārthamātramādāya bhṛṅgavat kusumānmadhu
apūrva iva sarvatra vihariṣyāmyasaṃstutaḥ //

lābhī ca satkṛtaścāham icchanti bahavaśca mām
iti martyasya saṃprāptān maraṇājjāyate bhayam //

yatra tatra ratiṃ yāti manaḥ sukhābhimohitam
tattatsahasraguṇitaṃ duḥkhaṃ bhūtvopatiṣṭhati //

tasmāt prājño na tamicched icchāto jāyate bhayam
svayameva ca yātyetad dhairyaṃ kṛtvā pratīkṣatām //

bahavo lābhino 'bhūvan bahavaśca yaśasvinaḥ
saha lābhayaśobhiste na jñātāḥ kva gatā iti //

māmevānye jugupsanti kiṃ prahṛṣyāmyahaṃ stutaḥ
māmevānye praśaṃsanti kiṃ viṣīdāmi ninditaḥ //

nānādhimuktikāḥ sattvā jinairapi na toṣitāḥ
kiṃ punarmādṛśairajñais tasmāt kiṃ kokacintayā //

nindantyalābhinaṃ sattvam avadhyāyanti lābhinam
prakṛtyā duḥkhasaṃvāsaiḥ kathaṃ tairjāyate ratiḥ //

na bālaḥ kasyacinmitram iti coktaṃ tathāgataiḥ
na svārthena vinā prītir yasmādbālasya jāyate //

svārthadvāreṇa yā prītir ātmārthaṃ prītireva sā
dravyanāśe yathodvegaḥ sukhahānikṛto hi saḥ //

nāvadhyāyanti taravo na cārādhyāḥ prayatnataḥ
kadā taiḥ sukhasaṃvāsaiḥ saha vāso bhavenmama //

śūnyadevakule sthitvā vṛkṣamūle guhāsu vā
kadānapekṣo yāsyāmi pṛṣṭhato 'navalokayan //

amameṣu pradeśeṣu vistīrṇeṣu svabhāvataḥ
svacchandacāryanilayo vihariṣyāmyahaṃ kadā //

mṛtpātramātravibhavaś caurāsaṃbhogacīvaraḥ
nirbhayo vihariṣyāmi kadā kāyamagopayan //

kāyabhūmiṃ nijāṃ gatvā kaṅkālairaparaiḥ saha
svakāyaṃ tulayiṣyāmi kadā śatanadharmiṇam //

ayameva hi kāyo me evaṃ pūtirbhaviṣyati
śṛgālā api yadgandhān nopasarpeyurantikam //

asyaikasyāpi kāyasya sahajā asthikhaṇḍakāḥ
pṛthak pṛthaggamiṣyanti kimutānyaḥ priyo janaḥ //

eka utpadyate jantur mriyate caika eva hi
nānyasya tadvyathābhāgaḥ kiṃ priyairvighnakārakaiḥ //

adhvānaṃ pratipannasya yathāvāsaparigrahaḥ
tathā bhavādhvagasyāpi janmāvāsaparigrahaḥ //

caturbhiḥ puruṣairyāvat sa na nirdhāryate tataḥ
āśocyamāno lokena tāvadeva vanaṃ vrajet //

asaṃstavāvirodhābhyām eka eva śarīrakaḥ
pūrvameva mṛto loke mriyamāṇo na śocati //

na cāntikacarāḥ kecic chocantaḥ kurvate vyathām
buddhādyanusmṛtiṃ cāsya vikṣipanti na kecana //

tasmādekākitā ramyā nirāyāsā śivodayā
sarvavikṣepaśamanī sevitavyā mayā sadā //

sarvānyacintānirmuktaḥ svacittaikāgramānasaḥ
samādhānāya cittasya prayatiṣye damāya ca //

kāmā hyanarthajanakā iha loke paratra ca
iha bandhavadhacchedair narakādau paratra ca //

yadarthaṃ dūtadūtīnāṃ kṛtāñjaliranekadhā
na ca pāpamakīrttirvā yadarthaṃ gaṇitā purā //

prakṣiptaśca bhaye 'pyātmā draviṇaṃ ca vyayīkṛtam
yānyeva ca pariṣvajya vabhūvottamanirvṛtāḥ //

tānyevāsthīni nānyāni svādhīnānyamamāni ca
prakāmaṃ saṃpariṣvajya kiṃ na gacchasi nirvṛtim //

unnāmyamānaṃ yatnād yan nīyamānamadho hriyā
purā dṛṣṭamadṛṣṭaṃ vā mukhaṃ jālikayāvṛtam //

tanmukhaṃ tūtparikleśam asahadbhirivādhunā
gṛdhrairvyaktīkṛtaṃ paśya kimidānīṃ palāyase //

paracakṣurnipātebhyo 'pyāsīdyatparirakṣitam
tadadya bhakṣitaṃ yāvat kimīrṣyālo na rakṣasi //

māṃsocchrayamimaṃ dṛṣṭvā gṛdhrairanyaiśca bhakṣitam
āhāraḥ pūjyate 'nyeṣāṃ srakcandanavibhūṣaṇaiḥ //

niścalādapi te trāsaḥ kaṅkālādevamīkṣitāt
vetāḍeneva kenāpi cālyamānād bhayaṃ na kim //

ekasmādaśanādeṣāṃ lālāmedhyaṃ ca jāyate
tatrāmedhyamaniṣṭaṃ te lālāpānaṃ kathaṃ priyam //

tūlagarbhairmṛdusparśai ramante nopadhānakaiḥ
durgandhaṃ na sravantīti kāmino 'medhyamohitāḥ //

yatra cchanne 'pyayaṃ rāgas tadacchannaṃ kimapriyam
na cetprayojanaṃ tena kasmācchannaṃ vimṛdyate //

yadi te nāśucau rāgaḥ kasmādāliṅgase 'param
māṃsakardamasaṃliptaṃ snāyubaddhāsthipañjaram //

svameva bahvamedhyaṃ te tenaiva dhṛtimācara
amedhyabhastrāmaparāṃ gūthaghasmara vismara //

māṃsapriyo 'hamasyeti draṣṭuṃ spraṣṭuṃ ca vāñchasi
acetanaṃ svabhāvena māṃsaṃ tvaṃ kathamicchasi //

yadicchasi na taccittaṃ draṣṭuṃ spraṣṭuṃ ca śakyate
yacca śakyaṃ na tadvetti kiṃ tadāliṅgase mudhā //

nāmedhyamayamanyasya kāyaṃ vetsītyanadbhutam
svāmedhyamayameva tvaṃ taṃ nāvaiṣīti vismayaḥ //

vighanārkāṃśuvikacaṃ muktvā taruṇapaṅkajam
amedhyaśauṇḍacittasya kā ratirgūthapañjare //

mṛdādyamedhyaliptatvād yadi na spraṣṭumicchasi
yatastannirgataṃ kāyāt taṃ spraṣṭuṃ kathamicchasi //

yadi te nāśucau rāgaḥ kasmādāliṅgase param
amedhyakṣetrasaṃbhūtaṃ tadbījaṃ tena vardhitam //

amedhyabhavamalpatvān na vāñchasyaśuciṃ kṛmim
bahvamedhyamayaṃ kāyam amedhyajamapīcchasi //

na kevalamamedhyatvam ātmīyaṃ na jugupsasi
amedhyabhāṇḍānaparān gūthaghasmara vāñchasi //

karpūrādiṣu hṛdyeṣu śālyannavyañjaneṣu vā
mukhakṣiptavisṛṣṭeṣu bhūmirapyaśucirmatā //

yadi pratyakṣamapyetad amedhyaṃ nādhimucyase
śmaśāne patitān ghorān kāyān paśyāparānapi //

carmaṇyutpāṭite yasmād bhayamutpadyate mahat
kathaṃ jñātvāpi tatraiva punarutpadyate ratiḥ //

kāye nyasto 'pyasau gandhaś candanādeva nānyataḥ
anyadīyena gandhena kasmādanyatra rajyate //

yadi svabhāvadaurgandhyād rāgo nātra śivaṃ nanu
kimanartharucirlokas taṃ gandhenānulimpati //

kāyasyātra kimāyātaṃ sugandhi yadi candanam
anyadīyena gandhena kasmādanyatra rajyate //

yadi keśanakhairdīrghair dantaiḥ samalapāṇḍuraiḥ
malapaṅkadharo nagnaḥ kāyaḥ prakṛtibhīṣaṇaḥ //

sa kiṃ saṃskriyate yatnād ātmaghātāya śastravat
ātmavyāmohanodyuktair unmattairākulā mahī //

kaṅkālān katiciddṛṣṭvā śmaśāne kila te ghṛṇā
grāmaśmaśāne ramase calatkaṅkālasaṃkule //

evaṃ cāmedhyamapyetad vinā mūlyaṃ na labhyate
tadarthamarjanāyāso narakādiṣu ca vyathā //

śiśornārjanasāmarthyaṃ kenāsau yauvane sukhī
yātyarjanena tāruṇyaṃ vṛddhaḥ kāmaiḥ karoti kim //

keciddināntavyāpāraiḥ pariśrāntāḥ kukāminaḥ
gṛhamāgatya sāyāhne śerate sma mṛtā iva //

daṇḍayātrābhirapare pravāsakleśaduḥkhitāḥ
vatsarairapi nekṣante putradārāṃstadarthinaḥ //

yadarthamiva vikrīta ātmā kāmavimohitaiḥ
tanna prāptaṃ mudhaivāyur nītaṃ tu parakarmaṇā //

vikrītasvātmabhāvānāṃ sadā preṣaṇakāriṇām
prasūyante striyo 'nyeṣām aṭavīviṭapādiṣu //

raṇaṃ jīvitasaṃdehaṃ viśanti kila jīvitam
mānārthaṃ dāsatāṃ yānti mūḍhāḥ kāmaviḍambitāḥ //

chidyante kāminaḥ kecid anye śūlasamarpitāḥ
dṛśyante dahyamānāśca hanyamānāśca śaktibhiḥ //

arjanarakṣaṇanāśaviṣādair arthamanarthamanantamavaihi
vyagratayā dhanasaktamatīnāṃ nāvasaro bhavaduḥkhavimukteḥ //

evamādīnavo bhūyān alpāsvādastu kāminām
śakaṭaṃ vahato yadvat paśorghāsalavagrahaḥ //

tasyāsvādalavasyārthe yaḥ paśorapyadurlabhaḥ
hatā daivahateneyaṃ kṣaṇasaṃpatsudurlabhā //

avaśyaṃ ganturalpasya narakādiprapātinaḥ
kāyasyārthe kṛto yo 'yaṃ sarvakālaṃ pariśramaḥ //

tataḥ koṭiśatenāpi śramabhāgena buddhatā
caryāduḥkhānmahadduḥkhaṃ sā ca bodhirna kāminām //

na śastraṃ na viṣaṃ nāgnir na prapāto na vairiṇaḥ
kāmānāmupamāṃ yānti narakādivyathāsmṛteḥ //

evamudvijya kāmebhyo viveke janayedratim
kalahāyāsaśūnyāsu śāntāsu vanabhūmiṣu //

dhanyaiḥ śaśāṅkakaracandanaśītaleṣu ramyeṣu harmyavipuleṣu śilātaleṣu
niḥśabdasaumyavanamārutavījyamānaiḥ caṃkramyate parahitāya vicintyate ca //

vihṛtya yatra kvacidiṣṭakālaṃ śūnyālaye vṛkṣatale guhāsu
parigraharakṣaṇakhedamuktaḥ caratyapekṣāvirato yatheṣṭam //

svacchandacāryanilayaḥ pratibaddho na kasyacit
yatsaṃtoṣasukhaṃ bhuṅkte tadindrasyāpi durlabham //

evamādibhirākārair vivekaguṇabhāvanāt
upaśāntavitarkaḥ san bodhicittaṃ tu bhāvayet //

parātmasamatāmādau bhāvayedevamādarāt
samaduḥkhasukhāḥ sarve pālanīyā mayātmavat //

hastādibhedena bahuprakāraḥ kāyo yathaikaḥ paripālanīyaḥ
tathā jagadbhinnamabhinnaduḥkha sukhātmakaṃ sarvamidaṃ tathaiva //

yadyapyanyeṣu deheṣu madduḥkhaṃ na prabādhate
tathāpi tadduḥkhameva mamātmasnehaduḥsaham //

tathā yadyapyasaṃvedyam anyadduḥkhaṃ mayātmanā
tathāpi tasya tadduḥkham ātmasnehena duḥsaham //

mayānyaduḥkhaṃ hantavyaṃ duḥkhatvādātmaduḥkhavat
anugrāhyā mayānye 'pi sattvatvādātmasattvavat //

yadā mama pareṣāṃ ca tulyameva sukhaṃ priyam
tadātmanaḥ ko viśeṣo yenātraiva sukhodyamaḥ //

yadā mama pareṣāṃ ca bhayaṃ duḥkhaṃ ca na priyam
tadātmanaḥ ko viśeṣo yattaṃ rakṣāmi netaram //

tadduḥkhena na me bādhety ato yadi na rakṣyate
nāgāmikāyaduḥkhānme bādhā tatkena rakṣyate //

ahameva tadāpīti mithyeyaṃ pratikalpanā
anya eva mṛto yasmād anya eva prajāyate //

yadi yasyaiva yadduḥkhaṃ rakṣyaṃ tasyaiva tanmatam
pādaduḥkhaṃ na hastasya kasmāt tattena rakṣyate //

ayuktamapi cedetad ahaṃkārātpravartate
yadayuktaṃ nivartyaṃ tat svamanyacca yathābalam //

saṃtānaḥ samudāyaśca paṅktisenādivanmṛṣā
yasya duḥkhaṃ sa nāstyasmāt kasya tat svaṃ bhaviṣyati //

asvāmikāni duḥkhāni sarvāṇyevāviśeṣataḥ
duḥkhatvādeva vāryāṇi niyamastatra kiṃkṛtaḥ //

duḥkhaṃ kasmānnivāryaṃ cet sarveṣāmavivādataḥ
vāryaṃ cetsarvamapyevaṃ na cedātmani sarvavat //

kṛpayā bahu duḥkhaṃ cet kasmādutpadyate balāt
jagadduḥkhaṃ nirūpyedaṃ kṛpāduḥkhaṃ kathaṃ bahu //

bahūnāmekaduḥkhena yadi duḥkhaṃ vigacchati
utpādyameva tadduḥkhaṃ sadayena parātmanoḥ //

ataḥ supuṣpacandreṇa jānatāpi nṛpāpadam
ātmaduḥkhaṃ na nihataṃ bahūnāṃ duḥkhināṃ vyayāt //

evaṃ bhāvitasaṃtānāḥ paraduḥkhasamapriyāḥ
avīcimavagāhante haṃsāḥ padmavanaṃ yathā //

mucyamāneṣu sattveṣu ye te prāmodyasāgarāḥ
taireva nanu paryāptaṃ mokṣeṇārasikena kim //

ataḥ parārthaṃ kṛtvāpi na mado na ca vismayaḥ
na vipākaphalākāṅkṣā parārthaikāntatṛṣṇayā //

tasmādyathāntaśo 'varṇād ātmānaṃ gopayāmyaham
rakṣācittaṃ dayācittaṃ karomyevaṃ pareṣvapi //

abhyāsādanyadīyeṣu śukraśoṇitabinduṣu
bhavatyahamiti jñānam asatyapi hi vastuni //

tathākāyo 'nyadīyo 'pi kimātmeti na gṛhyate
paratvaṃ tu svakāyasya sthitameva na duṣkaram //

jñātvā sadoṣamātmānaṃ parānapi guṇodadhīn
ātmabhāvaparityāgaṃ parādānaṃ ca bhāvayet //

kāyasyāvayavatvena yathābhīṣṭāḥ karādayaḥ
jagato 'vayavatvena tathā kasmānna dehinaḥ //

yathātmabuddhirabhyāsāt svakāye 'smin nirātmake
pareṣvapi tathātmatvaṃ kimabhyāsānna jāyate //

evaṃ parārthaṃ kṛtvāpi na mado na ca vismayaḥ
ātmānaṃ bhojayitvaiva phalāśā na ca jāyate //

tasmādyathārtiśokāder ātmānaṃ goptumicchasi
rakṣācittaṃ dayācittaṃ jagatyabhyasyatāṃ tathā //

adhyatiṣṭhadatho nāthaḥ scanāmāpyavalokitaḥ
parṣacchāradyabhayamapy apanetuṃ janasya hi //

duṣkarānna nivarteta yasmādabhyāsaśaktitaḥ
yasyaiva śravaṇāttrāsas tenaiva na vinā ratiḥ //

ātmānaṃ ca parāṃścaiva yaḥ śīghraṃ trātumicchati
sa caretparamaṃ guhyaṃ parātmaparivartanam //

yasminnātmanyatisnehād alpādapi bhayādbhayam
na dviṣetkastamātmānaṃ śatruvadyo bhayāvahaḥ //

yo mandya kṣutpipāsādi pratīkāracikīrṣayā
pakṣimatsyamṛgān hanti paripanthaṃ ca tiṣṭhati //

yo lābhasatkriyāhetoḥ pitarāvapi mārayet
ratnatrayasvamādadyād yenāvīcīndhano bhavet //

kaḥ paṇḍitastamātmānam icchedrakṣet prapūjayet
na paśyecchatruvaccainaṃ kaścainaṃ pratimānayet //

yadi dāsyāmi kiṃ bhokṣya ityātmārthe piśācatā
yadi bhokṣye kiṃ dadāmīti parārthe devarājatā //

ātmārthaṃ pīḍayitvānyaṃ narakādiṣu pacyate
ātmānaṃ pīḍayitvā tu parārthaṃ sarvasaṃpadaḥ //

durgatirnīcatā maurkhyaṃ yayaivātmonnatīcchayā
tāmevānyatra saṃkrāmya sugatiḥ satkṛtirmatiḥ //

ātmārthaṃ paramājñapya dāsatvādyanubhūyate
parārthaṃ tvenamājñapya svāmitvādyanubhūyate //

ye kecid duḥkhitā loke sarve te svasukhecchayā
ye kecit sukhitā loke sarve te 'nyasukhecchayā //

bahunā vā kimuktena dṛśyatāmidamantaram
svārthārthinaśca bālasya muneścānyārthakāriṇaḥ //

na nāma sādhyaṃ buddhatvaṃ saṃsāre 'pi kutaḥ sukham
svasukhasyānyaduḥkhena parivartamakurvataḥ //

āstāṃ tāvatparo loko dṛṣṭo 'pyartho na sidhyati
bhṛtyasyākurvataḥ karma svāmino 'dadato bhṛtim //

tyaktvānyo 'nyasukhotpādaṃ dṛṣṭādṛṣṭasukhotsavam
anyo 'nyaduḥkhanādghoraṃ duḥkhaṃ gṛhṇanti mohitāḥ //

upadravā ye ca bhavanti koke yāvanti duḥkhāni bhayāni caiva
sarvāṇi tānyātmaparigraheṇa tatkiṃ mamānena parigraheṇa //

ātmānamaparityajya duḥkhaṃ tyaktuṃ na śakyate
yathāgnimaparityajya dāhaṃ tyaktuṃ na śakyate //

tasmātsvaduḥkhaśāntyarthaṃ paraduḥkhaśamāya ca
dadāmyanyebhya ātmānaṃ parān gṛhṇāmi cātmavat //

anyasaṃbaddhamasmīti niścayaṃ kuru me manaḥ
sarvasattvārthamutsṛjya nānyaccintyaṃ tvayādhunā //

na yuktaṃ svārthadṛṣṭyādi tadīyaiścakṣurādibhiḥ
na yuktaṃ syandituṃ svārtham anyadīyaiḥ karādibhiḥ //

tena sattvaparo bhūtvā kāye 'sminyadyadīkṣase
tattadevāpahṛtyāsmāt parebhyo hitamācara //

hīnādiṣvātmatāṃ kṛtvā paratvamapi cātmani
bhāvayerṣyāṃ ca mānaṃ ca nirvikalpyena cetasā //

eṣa satkriyate nāhaṃ lābhī nāhamayaṃ yathā
stūyate 'yamahaṃ nindyo duḥkhito 'hamayaṃ sukhī //

ahaṃ karomi karmāṇi tiṣṭhatyeṣa tu susthitaḥ
ayaṃ kila mahā/lloke nīco 'haṃ kila nirguṇaḥ //

kiṃ nirguṇena kartavyaṃ sarvasyātmā guṇānvitaḥ
santi te yeṣvahaṃ nīcaḥ santi te yeṣvahaṃ varaḥ //

śīladṛṣṭivipattyādi kleśaśaktyā na madvaśāt
cikitsyo 'haṃ yathāśakti pīḍāpyaṅgīkṛtā mayā //

athāhamacikitsyo 'sya kasmānmāmavamanyate
kiṃ mamaitadguṇaiḥ kṛtyam ātmā tu guṇavānayam //

durgativyāḍavaktrasthe -naivāsya karuṇā jane
aparān guṇamānena paṇḍitān vijigīṣate //

samamātmānamālokya yataḥ svādhikyavṛddhaye
kalahenāpi saṃsādhyaṃ lābhasatkāramātmanaḥ //

api sarvatra me loke bhaveyuḥ prakaṭāḥ guṇāḥ
api nāma guṇā ye 'sya na śroṣyantyapi kecana //

chādyerannapi me doṣāḥ syānme pūjāsya no bhavet
sulabdhā adya me lābhāḥ pūjito 'hamayaṃ na tu //

paśyāmo muditāstāvac cirādenaṃ khalīkṛtam
hāsyaṃ janasya sarvasya nindyamānamitastataḥ //

asyāpi hi varākasya spardhā kila mayā saha
kimasya śrutametāvat prajñārūpaṃ kulaṃ dhanam //

evamātmaguṇāñśrutvā kīrtyamānānitastataḥ
saṃjātapulako hṛṣṭaḥ paribhokṣye sukhotsavam //

yadyapyasya bhavellābho grāhyo 'smābhirasau balāt
datvāsmai yāpanāmātram asmatkarma karoti cet //

sukhācca cyāvanīyo 'yaṃ yojyo 'smadvyathayā sadā
anena śataśaḥ sarve saṃsāravyathitā vayam //

aprameyā gatāḥ kalpāḥ svārthaṃ jijñāsatastava
śrameṇa mahatānena duḥkhameva tvayārjitam //

madvijñaptyā tathātrāpi pravartasvāvicārataḥ
drakṣyasyetadguṇān paścād bhūtaṃ hi vacanaṃ muneḥ //

abhaviṣyadidaṃ karma kṛtaṃ pūrvaṃ yadi tvayā
bauddhaṃ saṃpatsukhaṃ muktvā nābhaviṣyadiyaṃ daśā //

tasmādyathānyadīyeṣu śukraśoṇitabinduṣu
cakartha tvamahaṃkāraṃ tathānyeṣvapi bhāvaya //

anyadīyaścaro bhūtvā kāye 'smin yadyadīkṣase
tattadevāpahṛtyarthaṃ parebhyo hitamācara //

ayaṃ susthaḥ paro duḥstho nīcairanyo 'yamuccakaiḥ
paraḥ karotyayaṃ neti kuruṣverṣyāṃ tvamātmani //

sukhācca cyāvayātmānaṃ paraduḥkhe niyojaya
kadāyaṃ kiṃ karotīti chalamasya nirūpaya //

anyenāpi kṛtaṃ doṣaṃ pātayāsyaiva mastake
alpamapyasya doṣaṃ ca prakāśaya mahāmuneḥ //

anyādhikayaśovādair yaśo 'sya malinīkuru
nikṛṣṭadāsavaccainaṃ sattvakāryeṣu vāhaya //

nāgantukaguṇāṃśena stutyo doṣamayo hyayam
yathā kaścinna jānīyād guṇamasya tathā kuru //

saṃkṣepād yadyadātmārthe pareṣvapakṛtaṃ tvayā
tattadātmani sattvārthe vyasanaṃ vinipātaya //

naivotsāho 'sya dātavyo yenāyaṃ mukharo bhavet
sthāpyo navabadhūvṛttau hrīto bhīto 'tha saṃvṛtaḥ //

evaṃ kuruṣva tiṣṭhaivaṃ na kartavyamidaṃ tvayā
evameṣaḥ vaśaḥ kāryo nigrāhyastadatikrame //

athaivamucyamāne 'pi cittaṃ nedaṃ kariṣyasi
tvāmeva nigrahīṣyāmi sarvadoṣāstadāśritāḥ //

kva yāsyasi mayā dṛṣṭaḥ sarvadarpānnihanmi te
anyo 'sau pūrvakaḥ kālas tvayā yatrāsmi nāśitaḥ //

adyāpyasti mama svārtha ityāśāṃ tyaja sāṃpratam
tvaṃ vikrīto mayānyeṣu bahukhedamacintayan //

tvāṃ sattveṣu na dāsyāmi yadi nāma pramādataḥ
tvaṃ māṃ narakapāleṣu pradāsyasi na saṃśayaḥ //

evaṃ cānekadhā datvā tvayāhaṃ vyathitaściram
nihanmi svārthaceṭaṃ tvāṃ tāni vairāṇyanusmaran //

na kartavyātmani prītir yadyātmaprītirasti te
yadyātmā rakṣitavyo 'yaṃ rakṣitavyo na yujyate //

yathā yathāsya kāyasya kriyate paripālanam
sukumārataro bhūtvā patatyeva tathā tathā //

asyaivaṃ patitasyāpi sarvāpīyaṃ vasundharā
nālaṃ pūrayituṃ vāñchāṃ tatko 'syecchāṃ kariṣyati //

aśakyamicchataḥ kleśa āśābhaṅgaśca jāyate
nirāśo yastu sarvatra tasya saṃpadajīrṇikā //

tasmānna prasaro deyaḥ kāyasyecchābhivṛddhaye
bhadrakaṃ nāma tadvastu yadiṣṭatvānna gṛhyate //

bhasmaniṣṭhāvasāno 'yaṃ niśceṣṭānyena cālyate
aśucipratimā ghorā kasmādatra mamāgrahaḥ //

kiṃ mamānena yantreṇa jīvinā vā mṛtena vā
loṣṭrādeḥ ko viśeṣo 'sya hāhaṃkāraṃ na naśyasi //

śarīrapakṣapātena vṛthā duḥkhamupārjyate
kimasya kāṣṭhatulyasya dveṣeṇānunayena vā //

mayā vā pālitasyaivaṃ gṛdhrādyairbhakṣitasya vā
na ca sneho na ca dveṣas tasmāt snehaṃ karomi kim //

roṣo yasya khalīkārāt toṣo yasya ca pūjayā
sa eva cenna jānāti śramaḥ kasya kṛtena me //

imaṃ ye kāyamicchanti te 'pi me suhṛdaḥ kila
sarve svakāyamicchanti te 'pi kasmānna me priyāḥ //

tasmānmayānapekṣeṇa kāyastyakto jagaddhite
ato 'yaṃ bahudoṣo 'pi dhāryate karmabhāṇḍavat //

tenālaṃ lokacaritaiḥ paṇḍitānanuyāmyaham
apramādakathāṃ smṛtvā styānamiddhaṃ nivārayan //

tasmādāvaraṇaṃ hantuṃ samādhānaṃ karomyaham
vimārgāccittamākṛṣya svālambananirantaram //