Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bodhicaryāvatāra (another edition) · Chapter 7

7.1

iti prajñākaramativiracitāyāṃ bodhicaryāvatārapañjikāyāṃ kṣāntipāramitā nāma ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ ||
7 Vīryapāramitā nāma saptamaḥ paricchedaḥ /
evaṃ kṣamo bhajedvīryaṃ vīrye bodhiryataḥ sthitā /
na hi vīryaṃ vinā puṇyaṃ yathā vāyuṃ vināgatiḥ

7.2

kiṃ vīryaṃ kuśalotsāhastadvipakṣaḥ ka ucyate /
ālasyaṃ kutsitāsaktirviṣādātmāvamanyanā

7.3

avyāpārasukhāsvādanidrāpāśrayatṛṣṇayā /
saṃsāraduḥkhānudvegādālasyamupajāyate

7.4

kleśavāgurikāghrātaḥ praviṣṭo janmavāgurām /
kimadyāpi na jānāsi mṛtyorvadanamāgataḥ

7.5

svayūthyānmāryamāṇāṃstvaṃ krameṇaiva na paśyasi /
tathāpi nidrāṃ yāsyeva caṇḍālamahiṣo yathā

7.6

yamenodvīkṣyamāṇasya baddhamārgasya sarvataḥ /
kathaṃ te rocate bhoktuṃ kathaṃ nidrā kathaṃ ratiḥ

7.7

yāvatsaṃbhṛtasaṃbhāraṃ maraṇaṃ śīghrameṣyati /
saṃtyajyāpi tadālasyamakāle kiṃ kariṣyasi

7.8

idaṃ na prāptamārabdhamidamardhakṛtaṃ sthitam /
akasmānmṛtyurāyāto hā hato 'smīti cintayan

7.9

śokavegasamucchūnasāśruraktekṣaṇānanān /
bandhūnnirāśān saṃpaśyan yamadūtamukhāni ca

7.10

svapāpasmṛtisaṃtaptaḥ śṛṇvannādāṃśca nārakān /
trāsoccāraviliptāṅgo vihvalaḥ kiṃ kariṣyasi

7.11

jīvamatsya ivāsmīti yuktaṃ bhayamihaiva te /
kiṃ punaḥ kṛtapāpasya tīvrānnarakaduḥkhataḥ

7.12

spṛṣṭa uṣṇodakenāpi sukumāra pratapyase /
kṛtvā ca nārakaṃ karma kimevaṃ svasthamāsyate

7.13

nirudyama phalākāṅkṣin sukumāra bahuvyatha /
mṛtyugrasto 'marākāra hā duḥkhita vihanyase

7.14

mānuṣyaṃ nāvamāsādya tara duḥkhamahānadīm /
mūḍha kālo na nidrāyā iyaṃ naurdurlabhā punaḥ

7.15

muktvā dharmaratiṃ śreṣṭhāmanantaratisaṃtatim /
ratirauddhatyahāsyādau duḥkhahetau kathaṃ tava

7.16

aviṣādabalavyūhatātparyātmavidheyatā /
parātmasamatā caiva parātmaparivartanam

7.17

naivāvasādaḥ kartavyaḥ kuto me bodhirityataḥ /
yasmāttathāgataḥ satyaṃ satyavādīdamuktavān

7.18

te 'pyāsan daṃśamaśakā makṣikāḥ kṛmayastathā /
yairutsāhavaśāt prāptā durāpā bodhiruttamā

7.19

kimutāhaṃ naro jātyā śakto jñātuṃ hitāhitam /
sarvajñanītyanutsargādbodhiṃ kiṃ nāpnuyāmaham

7.20

athāpi hastapādādi dātavyamiti me bhayam /
gurulāghavamūḍhatvaṃ tanme syādavicārataḥ

7.21

chettavyaścāsmi bhettavyo dāhyaḥ pāṭyo 'pyanekaśaḥ /
kalpakoṭīrasaṃkhyeyā na ca bodhirbhaviṣyati

7.22

idaṃ tu me parimitaṃ duḥkhaṃ saṃbodhisādhanam /
naṣṭaśalyavyathāpohe tadutpādanaduḥkhavat

7.23

sarve 'pi vaidyāḥ kurvanti kriyāduḥkhairarogatām /
tasmādbahūni duḥkhāni hantuṃ soḍhavyamalpakam

7.24

kriyāmimāmapyucitāṃ varavaidyo na dattavān /
madhureṇopacāreṇa cikitsati mahāturān

7.25

ādau śākādidāne 'pi niyojayati nāyakaḥ /
tatkaroti kramātpaścādyatsvamāṃsānyapi tyajet

7.26

yadā śākeṣviva prajñā svamāṃse 'pyupajāyate /
māṃsāsthi tyajatastasya tadā kiṃ nāma duṣkaram

7.27

na duḥkhī tyaktapāpatvātpaṇḍitatvānna durmanāḥ /
mithyākalpanayā citte pāpātkāye yato vyathā

7.28

puṇyena kāyaḥ sukhitaḥ pāṇḍityena manaḥ sukhi /
tiṣṭhan parārthaṃ saṃsāre kṛpāluḥ kena khidyate

7.29

kṣapayan pūrvapāpāni pratīcchan puṇyasāgarān /
bodhicittabalādeva śrāvakebhyo 'pi śīghragaḥ

7.30

evaṃ sukhātsukhaṃ gacchan ko viṣīdetsacetanaḥ /
bodhicittarathaṃ prāpya sarvakhedaśramāpaham

7.31

chandasthāmaratimuktibalaṃ sattvārthasiddhaye /
chandaṃ duḥkhabhayātkuryādanuśaṃsāṃśca bhāvayan

7.32

evaṃ vipakṣamunmūlya yatetotsāhavṛddhaye /
chandamānaratityāgatātparyavaśitābalaiḥ

7.33

aprameyā mayā doṣā hantavyāḥ svaparātmanoḥ /
ekaikasyāpi doṣasya yatra kalpārṇavaiḥ kṣayaḥ

7.34

tatra doṣakṣayārambhe leśo 'pi mama nekṣyate /
aprameyavyathābhājye noraḥ sphuṭati me katham

7.35

guṇā mayārjanīyāśca bahavaḥ svaparātmanoḥ /
tatraikaikaguṇābhyāso bhavetkalpārṇavairna vā

7.36

guṇaleśe 'pi nābhyāso mama jātaḥ kadācana /
vṛthā nītaṃ mayā janma kathaṃcillabdhamadbhutam

7.37

na prāptaṃ bhagavatpūjāmahotsavasukhaṃ mayā /
na kṛtā śāsane kārā daridrāśā na pūritā

7.38

bhītebhyo nābhayaṃ dattamārtā na sukhinaḥ kṛtāḥ /
duḥkhāya kevalaṃ māturgato 'smi garbhaśalyatām

7.39

dharmacchandaviyogena paurvikeṇa mamādhunā /
vipattirīdṛśī jātā ko dharme chandamutsṛjet

7.40

kuśalānāṃ ca sarveṣāṃ chandaṃ mūlaṃ munirjagau /
tasyāpi mūlaṃ satataṃ vipākaphalabhāvanā

7.41

duḥkhāni daurmanasyāni bhayāni vividhāni ca /
abhilāṣavighātāśca jāyante pāpakāriṇām

7.42

manorathaḥ śubhakṛtāṃ yatra yatraiva gacchati /
tatra tatraiva tatpuṇyaiḥ phalārgheṇābhipūjyate

7.43

pāpakārisukhecchā tu yatra yatraiva gacchati /
tatra tatraiva tatpāpairduḥkhaśastrairvihanyate

7.44

vipulasugandhiśītalasaroruhagarbhagatā
madhurajinasvarāśanakṛtopacitadyutayaḥ /
munikarabodhitāmbujavinirgatasadvapuṣaḥ
sugatasutā bhavanti sugatasya puraḥ kuśalaiḥ

7.45

yamapuruṣāpanītasakalacchavirārtaravo
hutavahatāpavidrutakatāmraniṣiktatanuḥ /
jvaladasiśaktighātaśataśātitamāṃsadalaḥ
patati sutaptalohadharaṇīṣvaśubhairbahuśaḥ

7.46

tasmātkāryaḥ śubhacchando bhāvayitvaivamādarāt /
vajradhvajasthavidhinā mānaṃ tvārabhya bhāvayet

7.47

pūrvaṃ nirūpya sāmagrīmārabhennārabheta vā /
anārambho varaṃ nāma na tvārabhya nivartanam

7.48

janmāntare 'pi so 'bhyāsaḥ pāpādduḥkhaṃ ca vardhate /
anyacca kāryakālaṃ ca hīnaṃ tacca na sādhitam

7.49

triṣu māno vidhātavyaḥ karmopakleśaśaktiṣu /
mayaivaikena kartavyamityeṣā karmamānitā

7.50

kleśasvatantro loko 'yaṃ na kṣamaḥ svārthasādhane /
tasmānmayaiṣāṃ kartavyaṃ nāśakto 'haṃ yathā janaḥ

7.51

nīcaṃ karma karotyanyaḥ kathaṃ mayyapi tiṣṭhati /
mānāccenna karomyetanmāno naśyatu me varam

7.52

mṛtaṃ duṇḍubhamāsādya kāko 'pi garuḍāyate /
āpadābādhate 'lpāpi mano me yadi durbalam

7.53

viṣādakṛtaniśceṣṭe āpadaḥ sukarā nanu /
vyutthitaśceṣṭamānastu mahatāmapi durjayaḥ

7.54

tasmāddṛḍhena cittena karomyāpadamāpadaḥ /
trailokyavijigīṣutvaṃ hāsyamāpajjitasya me

7.55

mayā hi sarvaṃ jetavyamahaṃ jeyo na kenacit /
mayaiṣa māno voḍhavyo jinasiṃhasuto hyaham

7.56

ye sattvā mānavijitā varakāste na māninaḥ /
mānī śatruvaśaṃ naiti mānaśatruvaśāśca te

7.57

mānena durgatiṃ nītā mānuṣye 'pi hatotsavāḥ /
parapiṇḍāśino dāsā mūrkhā durdarśanāḥ kṛśā

7.58

sarvataḥ paribhūtāśca mānastabdhāstapasvinaḥ /
te 'pi cenmānināṃ madhye dīnāstu vada kīdṛśāḥ

7.59

te mānino vijayinaśca ta eva śūrā ye mānaśatruvijayāya vahanti mānam /
ye taṃ sphurantamapi mānaripuṃ nihatya kāmaṃ jane jayaphalaṃ pratipādayanti

7.60

saṃkleśapakṣamadhyastho bhaveddṛptaḥ sahasraśaḥ /
dūryodhanaḥ kleśagaṇaiḥ siṃho mṛgagaṇairiva

7.61

mahatsvapi hi kṛcchreṣu na rasaṃ cakṣurīkṣate /
evaṃ kṛcchramapi prāpya na kleśavaśago bhavet

7.62

yadevāpadyate karma tatkarmavyasanī bhavet /
tatkarmaśauṇḍo 'tṛptātmā krīḍāphalasukhepsuvat

7.63

sukhārthaṃ kriyate karma tathāpi syānna vā sukham /
karmaiva tu sukhaṃ yasya niṣkarmā sa sukhī katham

7.64

kāmairna tṛptiḥ saṃsāre kṣuradhārāmadhūpamaiḥ /
puṇyāmṛtaiḥ kathaṃ tṛptirvipākamadhuraiḥ śivaiḥ

7.65

tasmātkarmāvasāne 'pi nimajjettatra karmaṇi /
yathā madhyāhnasaṃtapta ādau prāptasarāḥ karī

7.66

balanāśānubandhe tu punaḥ kartuṃ parityajet /
susamāptaṃ ca tanmuñceduttarottaratṛṣṇayā

7.67

kleśaprahārān saṃrakṣet kleśāṃśca prahareddṛḍham /
khaḍgayuddhamivāpannaḥ śikṣitenāriṇā saha

7.68

tatra khaḍgaṃ yathā bhraṣṭaṃ gṛhṇīyātsabhayastvaran /
smṛtikhaḍgaṃ tathā bhraṣṭaṃ gṛhṇīyānnarakān smaran

7.69

viṣaṃ rūdhiramāsādya prasarpati yathā tanau /
tathaiva cchidramāsādya doṣaścitte prasarpati

7.70

tailapātradharo yadvadasihastairadhiṣṭhitaḥ /
skhalite maraṇatrāsāttatparaḥ syāttathā vratī

7.71

tasmādutsaṅgage sarpe yathottiṣṭhati satvaram /
nidrālasyāgame tadvat pratikurvīta satvaram

7.72

ekaikasmiṃśchale suṣṭhu paritapya vicintayet /
kathaṃ karomi yenedaṃ punarme na bhavediti

7.73

saṃsargaṃ karma vā prāptamicchedetena hetunā /
kathaṃ nāmāsvavasthāsu smṛtyubhyāso bhavediti

7.74

laghuṃ kuryāttathātmānamapramādakathāṃ smaran /
karmāgamādyathā pūrvaṃ sajjaḥ sarvatra vartate

7.75

yathaiva tūlakaṃ vāyorgamanāgamane vaśam /
tathotsāhavaśaṃ yāyādṛddhiścaivaṃ samṛdhyati

Original text: Bodhicaryāvatāra · Edition: P. L. Vaidya: Bodhicaryavatara of Santideva. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. (Buddhist Sanskrit Texts, 12) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc